કૃષિ પેદાશોના વાવેતર અને ઉત્પાદન અંદાજ કેટલાં સાચા! - Sandesh
  • Home
  • Supplements
  • Business @ Sandesh
  • કૃષિ પેદાશોના વાવેતર અને ઉત્પાદન અંદાજ કેટલાં સાચા!

કૃષિ પેદાશોના વાવેતર અને ઉત્પાદન અંદાજ કેટલાં સાચા!

 | 1:13 am IST

કોમોડિટી વોચ :  મિનિતા દવે

કૃષિ ઉત્પાદનની તેજી-મંદીની આંટીઘૂંટીમાં સરકારની ભૂમિકા અગ્રસ્થાને રહેલી છે, કેમ કે સરકાર તેમજ એજન્સીઓ દ્વારા વાવેતર તેમજ ઉત્પાદનના અંદાજો રજૂ કરવામાં આવે છે તેમાં કેટલું તથ્ય છે તે એક સવાલ ઊઠયો છે. કેમ કે જ્યારે વાવેતર પૂર્વે જ ઉત્પાદનના ઊંચા અંદાજો મુકાઈ રહ્યાં છે અને સિઝનના અંતે તાલમેલ કરીએ તો ઉત્પાદનનું ચિત્ર જ કાંઈક અવળું હોય છે. ચાલુ વર્ષની જ વાત કરીએ તો સિઝનની શરૂમાં ચણાનું ઉત્પાદન ૭૫-૮૦ લાખ ટન વચ્ચે મુકાતું હતું. અત્યારની સ્થિતિ જોતાં માત્ર ૪૫-૫૦ લાખ ટન જ ઉત્પાદન રહેશે. આ જ રીતે કપાસ-રૂનું ઉત્પાદન ૩૩૫ લાખ ગાંસડી અંદર રહી જશે. રહી વાત હવામાન ખાતાની તો છેલ્લા કેટલાંક વર્ષોથી હવામાન ખાતા દ્વારા જે વરસાદની આગાહી કરવામાં આવે છે તે તદ્દન અવળી પડી રહી છે. ચાલુ વર્ષે હવામાન ખાતાએ વહેલું ચોમાસું અને સામાન્ય કરતાં વધુ એટલે કે ૧૦૬-૧૧૦ ટકા વરસાદ થશે તેવી આગાહી કરી છે, પરંતુ અત્યારની સ્થિતિ જોતાં મોટા ભાગના રાજ્યોમાં હજુ વરસાદની ખાધ છે અને આગાહી કરતાં એક મહિનો લેટ વરસાદ છે. ગુજરાતની જ વાત કરીએ તો ગુજરાતમાં હજુ મોટા ભાગના જિલ્લાઓમાં સરેરાશ કરતાં ૫૦ ટકાથી વધુ વરસાદની ખાધ છે. નબળા વરસાદ સામે સરકારના વાવેતરના આંકડાઓ છેલ્લા એક સપ્તાહમાં રોકેટ ગતિએ વધી ગયા તે કેટલા અંશે યોગ્ય છે. દેશમાં પણ વાવેતર વિસ્તાર ૬૦૦ લાખ હેક્ટર અને અગાઉના વર્ષ કરતાં વધી ગયો છે તેવા અહેવાલો સરકાર દ્વારા મુકાઈ રહ્યાં છે. 

આટલાથી પૂરતું નથી. સરકાર વાવેતર-ઉત્પાદનના ઊંચા અંદાજોની સાથે ૨૦૧૭માં કૃષિ સેક્ટરનો ગ્રોથ ૬ ટકાની સપાટીએ પહોંચશે તેવો આશાવાદ અગ્રણી સંસ્થા નીતિ આયોગે દર્શાવ્યો છે. વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬માં ગ્રોથ ૧.૨ ટકા આસપાસ રહેવાની ધારણા છે. જે વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫ કરતાં ૦.૨૫ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. વર્ષ ૨૦૧૪.૧૫માં વરસાદની ખાધ ૧૨ ટકા અને ૨૦૧૫-૧૬માં ૧૪ ટકા રહી હતી. સતત બે વર્ષ નબળા ચોમાસાને કારણે કૃષિ ઉત્પાદનને મોટી અસર પડી છે. ચાલુ વર્ષે પણ સામાન્ય કરતાં વધુ વરસાદ નહીં, પરંતુ ખાધ રહી જશે તે અત્યારની સ્થિતિ પરથી જાણી શકાય છે. વર્ષ ૨૦૧૩-૧૪માં ધાન્ય પાકોનું ઉત્પાદન ૨૬૫૦ લાખ ટન હતું જે ઘટીને વર્ષ ૨૦૧૪-૧૫માં ૨૫૨૦ લાખ ટન થવા સામે વર્ષ ૨૦૧૫-૧૬માં ૨૫૩૦ લાખ ટનનો અંદાજ મુકાય છે. હવે વર્ષ ૨૦૧૬-૧૭માં હજુ સુધી નબળું ચોમાસું રહ્યું હોવા છતાં ઉત્પાદનનો અંદાજ ૨૭૦૧ લાખ ટન મુકાઈ રહ્યો છે. 

સરકાર ઊંચા ઉત્પાદનના અંદાજો વાવેતર પૂર્વે મૂકીને નીચા ભાવ લાવવાનું કારસ્તાન કોના માટે ફાયદો કરાવી રહ્યા છે. ઊંચા પાકના અંદાજો મૂકીને સિઝનની શરૂઆતથી જ સટોડિયાઓ નીચા ભાવથી ખેડૂતો પાસેથી માલ પડાવી લે છે અને ત્યાર બાદ આખું વર્ષ કમાણી કરે છે. ખરેખર ખેડૂતોને હિતમાં લેવો હોય તો સરકાર ઉત્પાદનના અંદાજો દર્શાવવાનું બંધ કરે તો જ ખેડૂતોને સારો ભાવ મળી શકે અને સરકારનું ૨૦૨૨ સુધીમાં આવક બમણી કરવાનું મિશન સિદ્ધ થઈ શકે. 

ચોમાસાની કરવામાં આવી રહેલી આગાહીઓના આધારે ખેડૂતો વાવેતરની પ્રક્રિયા શરૂ કરી દે છે. ચાલુ વર્ષે પણ આવી જ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. મોટા ભાગના રાજ્યોમાં ખેડૂતોએ આગોતરા વાવેતરનો પ્રારંભ વહેલા ચોમાસાને ધ્યાનમાં લઈને કરી તો દીધો, પરંતુ વરસાદ ખેંચાઈ જવાના કારણે બિયારણને નુકસાન થયું છે. ગુજરાતમાં વાવેતર વિસ્તાર ૪૬ લાખ હેક્ટરને આંબી ગયો છે. જેમાં કઠોળ પાકનું વાવેતર ૩૪ ટકા સુધી વધીને ૨.૭૩ લાખ હેક્ટરમાં નોંધાયું છે. જ્યારે તેલીબિયાંના વાવેતર વિસ્તારમાં પણ નજીવો વધારો થવા સામે કપાસના વાવેતરમાં ૨૫ ટકાનો ઘટાડો થઈને માત્ર ૧૭.૬૧ લાખ હેક્ટરમાં જ વાવેતર રહ્યું છે. 

હવામાન ખાતાના અહેવાલ મુજબ એવરેજ વરસાદ ૮૯ ટકા માનવામાં આવે છે. જ્યારે ૧૦૪થી ૧૧૦ ટકા એટલે સામાન્યથી વધુ વરસાદ અને તેનાથી વધુ પડે તો લીલો દુકાળ સાબિત થાય છે. ૨૦૧૬માં જોઈએ તો ૧૧૦ ટકા સુધી વરસાદની આગાહીઓ એજન્સીઓ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે, પરંતુ તે સાચી પડે તેવું અત્યારની પરિસ્થિતિ જોતાં લાગતું નથી.