ચામડીના રોગોનું ઉત્તમ ઔષધ છે : કુંવાડિયો - Sandesh
  • Home
  • Columnist
  • ચામડીના રોગોનું ઉત્તમ ઔષધ છે : કુંવાડિયો

ચામડીના રોગોનું ઉત્તમ ઔષધ છે : કુંવાડિયો

 | 1:54 am IST

આરોગ્ય : વૈદ્ય પ્રશાંતભાઈ ગૌદાની

આયુર્વેદમાં કિડનીને વૃક્કકહેવામાં આવે છે. આપણાં શરીરમાં બે કિડની હોય છે. પ્આયુર્વેદનાં ઔષધો અને ઉપચારમાં જેમને રસ હોય તેમણે ચકમર્દને ઓળખી લેવા જેવો છે. આ ચકમર્દને આપણે ગુજરાતીમાં કુંવાડિઓ અથવા પુંવાડીઓ કહીએ છીએ. ચોમાસામાં આપણે ત્યાં તેના છોડ વિપુલ પ્રમાણમાં થાય છે. અણગમતી વાસયુક્ત આ કુંવાડિયાનો છોડ ચામડીના રોગોનું ઉત્તમ ઔષધ છે. આ વખતે તેના ઔષધિય ગુણકર્મો અને ઉપયોગો જણાવવાનો ઉપક્રમ છે.

ગુણકર્મો

ઉપર જણાવ્યું તેમ ચોમાસું આવ્યા બાદ કુંવાડિયાનાં ૨ થી ૫ ફૂટ ઊંચા છોડ ભારતનાં લગભગ બધા જ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. પીળા રંગના ફૂલ અને પાનની વિશીષ્ટ રચનાને લીધે તે તરત જ ઓળખાઈ આવે છે.

આયુર્વેદ પ્રમાણે આ કુંવાડિયો સ્વાદમાં મીઠો, કડવો અને ખારો, પચવામાં હળવો, શીતળ, હૃદયને પ્રિય અને હિતકારી તેમજ ત્વચાનાં દાદર, ખસ, ખરજવું, ખંજવાળ, કોઢ, શીળસ જેવી તકલીફો તથા વાયુ, પિત્ત, મળ-મૂત્રનો અવરોધ, અરુચિ, તાવ, ઉધરસ, દમ, મસ્તક શૂળ વગેરેનો નાશ કરે છે. એનાં બીજ સ્વાદમાં તીખા, ગરમ, ગ્રાહી(સંકોચક) અને કફ, કોઢ, દમ, દાદર અને સોજા મટાડે છે. આપણે ત્યાં ઘણા પ્રદેશોમાં ગરીબ લોકો કુંવાડિયાની પાનની ભાજી કરીને ખાય છે. આ ભાજી ખાટી, પિત્તકરનાર, પચવામાં હળવી, ગરમ અને કોઢ, વાયુ, ખંજવાળ, ઉધરસ તથા દમનો નાશ કરનાર છે.

તેનાં પાનમાં એમોડીન નામનું એક ગ્લુકોસાઈડ મળે છે.જે ક્રાઈસોફેનિક એસિડ જેવું હોય છે. એના પાનમાં કેર્થાિટન નામનું એક વિરેચક દ્રવ્ય, એક લાલ રંગનું દ્રવ્ય સેમજ સલ્ફેટ, ફોસ્ફેટ, કેલ્શીયમ, લોહ, સોડીયમ, પોટેશિયમ વગેરે ખનીજ દ્રવ્યો હોય છે.

ઉપયોગો

આયુર્વેદના વિદ્વાન વનસ્પતિશાસ્ત્રી મહર્ષિ ભાવમિશ્રએ કુંવાડિયાનાં પર્ણોને દદ્રુધ્નકુંવાડિયાનાં બીજ પણ દાદરનું અક્સીર ઔષધ છે. કુંવાડિયાનાં બીજોનું ચૂર્ણ કરી રાખવું. દાદર-દરાજ પર આ ચૂર્ણ કુંવાડિયામાં જ પાનનાં રસ અથવા છાશમાં વાટીને લગાવવું. બે-ચાર દિવસમાં જ દાદરમાં રાહત થવા લાગશે. આયુર્વેદનાં ચક્રનો અર્થ પણ દાદર થાય છે. એટલે દાદરનો નાશ કરે તે ચક્રમર્દ.

શીળસને આયુર્વેદમાં શીતપિત્ત કહે છે. કુંવાડિયાનાં મૂળ એ આ શીતપિત્તનું ઉત્તમ ઔષધ છે. શીળસ-શીતપિત્તમાં ખાટા પદાર્થોને ત્યાગ કરીને આ પ્રમાણે ુપચાર કરવો. કુંવાડિયાનાં મૂળ લાવી ધોઈને, સ્વચ્છ કરી સૂક્વવા. પછી તેને ખૂબ ખાંડી, બારીક ચૂર્ણ કરીને બાટલી ભરી લેવી. અડધી ચમચી જેટલું આ ચૂર્ણ દિવસમાં બે વાર ઘીમાં મેળવીને ચાટી જવું. શીળસમાં ઘણો લાભ જણાશે.

અવાર-નવાર જેઓને સર્વાંગ શરીરે સોજા ચડી જતા હોય તેઓને કુંવાડિયાનાં પર્ણોનું સેવન કરવાથી ઉત્તમ પરિણામ મળે છે. કુંવાડિયાનાં પર્ણોનું શાક બનાવીને થોડા દિવસ તેનો નિયમિત આહારમાં ઉપયોગ કરવો. સાથે કુંવાડિયાનાં પર્ણોનો ઉકાળો કરીને તેનું સેવન કરવાથી ઝડપથી પરિણામ મળે છે. કુંવાડિયાનું સેવન નાના બાળકોને દાંત આવતા હોય ત્યારે કરાવવું જોઈએ. આશરે આઠ મહિના પછી બાળકોને દાંત આવવાની શરૂઆત થાય છે. એ સમયે કુંવાડિયાનાં પાનનો ઉકાળો કરી સવાર-સાંજ અડધી-અડધી ચમચી આપવાથી દાંત સરળતાથી આવે છે અને બાળકની શક્તિ વધે છે.

કુંવાડિયો એક રસાયન ઔષધ છે. તેની સાથે બીજા કેટલાંક ઔષધો પ્રયોજીને ચક્રમર્દાદિ તેલબનાવવામાં આવે છે. વિભિન્ન પ્રકારના ચામડીનાં રોગોનું તે ખૂબ જ ઉત્તમ ઔષધ છે. 

 [email protected]