આપણે ગુજરાતીમાં જેને ‘માલકાંકણી’ કહીએ છીએ તેને આયુર્વેદમાં જ્યોતિષ્મતિ કહે છે. આ જ્યોતિષ્મતિ વિશે આયુર્વેદમાં લખાયું છે કે,

“જ્યોતિષ્મતિ કટુ સ્તિક્તા

સરા કફસમીર જિત ।

અત્યુષ્ણા વામનિ તીક્ષ્ણા

વહિનબુદ્ધિ સ્મૃતિપ્રદા ।।”

જ્યોતિષ્મતિ એટલે માલકાંકણી સ્વાદમાં તીખી, કડવી છે. તે મળને સરકારવનાર, કફ અને વાયુને જીતનાર, અતિ ઉષ્ણ, તીક્ષ્ણ, મંદ જઠરાગ્નિને પ્રદીપ્ત કરનાર તથા બુદ્ધિ અને સ્મૃતિને આપનાર વધારનાર છે. જ્યોતિષ્મતિના બીજમાંથી તેલ કાઢવામાં આવે છે. આ જ્યોતિષ્મતિનું બેથી પાંચ ટીપાં તેલ આમાશયના ઉગ્ર રોગોમાં ફાયદો કરે છે તથા બુદ્ધિ અને સ્મૃતિમાં વધારો કરે છે.