વિવિધલક્ષી માહિતીનું સુવ્યવસ્થિત આયોજન, સંગ્રહ કરવાની પદ્ધતિ - Sandesh
  • Home
  • Supplements
  • વિવિધલક્ષી માહિતીનું સુવ્યવસ્થિત આયોજન, સંગ્રહ કરવાની પદ્ધતિ

વિવિધલક્ષી માહિતીનું સુવ્યવસ્થિત આયોજન, સંગ્રહ કરવાની પદ્ધતિ

 | 12:45 am IST

Tech Info : સિદ્ધાર્થ મણિયાર

અલ્લાદિનના ચિરાગ જેવી ઈન્ટરનેટની દુનિયામાં દરરોજ એટલી મોટી સખળડખળ થાય છે કે ન પૂછો વાત. ઇન્ટરનેટની દુનિયામાં દરેક સેકન્ડે ચૂંટણી જેવો માહોલ ન હોવા છતા ટેકનોલોજીની અપડેટ્સ આવતા અનેક નિષ્ણાતો દોડતા થઈ જાય છે. જ્યારે પણ ડેટાને લઈને વાત કરવામાં આવે છે ત્યારે સૌથી પહેલા ફેસબૂકનો વિવાદ જ સામે આવે છે. ડેટા અને ઈન્ફોર્મેશનમાં એક નાનકડો તફાવત અને ખૂબ નજીકની સામ્યતા છે. જે માહિતી કે વિષય અંગે ઈન્ટરનેટ પર શોધખોળ કરવામાં આવે છે એ ઈન્ફોર્મેશન છે અને આવી જ માહિતીઓનો ડિજિટલી વ્યવસ્થિત રીતે સંગ્રહ એ ડેટા છે. આ ડેટા જે માળખામાં સચવાય છે એને ડેટાબેઝ કહેવાય છે.

ગૂગલ હોય કે પછી કોઇ પણ સર્ચ એન્જિન તેના પર માહિતી મેળવવા માટે સતત દરેક સેકન્ડે સેકન્ડે કરોડો લોકો સર્ચ કરવા હોય છે. ગણતરીની સેકન્ડમાં મળી આવતા જવાબ, એના આવિષ્કારથી લઈને ઉત્પાદન સુધીની વાત એટલી વ્યવસ્થિત રીતે સર્વરમાં સચવાયેલી હોય છે કે જાણે ડેટાના મલ્ટિ લેવલના શો રૂમમાં આવ્યા હોય.

દુનિયાના કોઈ પણ વિષયની એક ટર્મિનોલોજી હોય છે. જેમા એના કેટલાક કોડ અને કી વર્ડ હોય છે. એના આધારે જે તે રિસર્ચ અને રો મટિરિયલ સુધી પહોંચી શકાય છે. જેમ કે, ટ્રેન નંબર કરતા એનંુ નામ ખબર હોય તો એના રૂટમાં વાયા સ્ટેશનથી જઈને ટ્રેક ક્યાં સુધી જાય એની ખબર હોય છે. પણ જે તે ટ્રેનની તમામ ટેકનોલોજી આપણને યાદ રહેતી નથી અને કોઈ રસ પણ લેતું નથી. કારણ કે પ્રક્રિયા જટિલ છે. આવી જ એક જટિલ પ્રક્રિયાની સરળ અને સીધી સમજ મેળવીએ આજના ડેટાબેઝના અંકમાંથી.

મુખ્ય મોડલ

કોઈ પણ ડેટાબેઝ ત્રણ મોડલ પર કામ કરતું હોય છે. હાઈરાઈકલ મોડલ, નેટવર્ક મોડલ અને રિલેશનલ મોડલ. કારણ કે એક ચોક્કસ લોજિકના આધારે ડેટાને સેવ કરવામાં આવે છે. આ માટે ખાસ એક લોજિકલ સ્ટ્રક્ચરને ફેલો કરવાનું રહે છે. જેમ કે, બેન્કમાં આંકડાકીય માહિતી વધારે હોય તો નામ કરતા ગ્રાહકનું આઈડી યાદ હોય તો ઝડપથી સર્ચ થાય છે. બીજી તરફ કંપનીમાં એક જ નામ ધરાવતા બે ત્રણ લોકો હોય ત્યારે રિપીટેશન વાળો મુદ્દો આવે છે. પણ અહીં એમના આડી અલગ અલગ રહેવાના, પિતાના નામ કે સરનારા જુદા રહેવાના, બ્લડગ્રૂપ કે કંપનીમાં પોસ્ટ જુદી રહેવાની. આ કેટેગરીમાં હવે રેટિના સ્કેન અને ફ્ગિંર પ્રિન્ટ ટેકનોલોજી આવતા મેચિંગ થવાનો કે રીપિટ થવાનો કોઈ ચાન્સ જ નથી. મોડલ જેટલું મોટું એટલી ડેટાની જરૂરિયાત વધારે. આ ઉપરાંત કેટેગરી પણ વધારે હોય ત્યારે ડેટાની એક્યુરેસી વધારે હોવી અને ડેટા વધારો હોવો જોઈએ. કારણ કે આ એક સર્વર સાથે જોડાયેલી ટેકનોલોજી છે.

  • હાઈરાઈકલ મોડલ : આ મોડલમાં સમગ્ર સ્ટ્રક્ચર ટ્રી ફેર્મેટમાં હોય છે. જે રીતે એક ટ્રીમાં એક ડાળી હોય અને પાન હોય છે એ રીતે દરેક રેકોર્ડ સચવાયેલા છે. જેના રૂટ અલગ હોય છે.
  • નેટવર્ક મોડલ : ટેકનોલોજીના યુગમાં આ મોડલને સૌથી પાવરફુલ મનાય છે. પણ મર્યાદા એ છે કે, તે ખૂબ જ જટિલ છે. તેના દરેક નોડ અંદરથી લિંક થયેલા હોય છે. અહીં દરેક રેકોર્ડનું લિંકિંગ હોય છે.
  • રિલેશનલ મોડલ : આ મોડલને સૌથી પાવરફૂલ માનવામાં આવે છે. જે ખૂબ જ ફ્લેક્સિબલ છે અને ટેબલ ફેર્મેટ હોવાથી સમજવામાં સરળ પડે છે. જેમાં એક કરતા વધારે ટેબલ એકબીજા સાથે જે તે ફ્ચિર્સને લઈને ક્નેક્ટેડ હોય છે. જેમ કે, કોર્ષનું નામ કોર્ષના આઈડી સાથે ક્નેક્ટ હોય તો સીધા કોડ નાખવાથી કોર્સની માહિતી મળી રહે.

ડેટાબેઝના જાણીતા સોફ્ટવેર

ડીબેઝ : સૌ પ્રથમ આ સોફટવેર ખાસ વિષયલક્ષી માહિતીને સાચવવા માટે તૈયાર થયું હતું. જેમાં આંકડકીય માહિતી વધારે હતી. જ્યારે માઈક્રો કોમ્પ્યૂટર ઉપયોગમાં લેવાતા ત્યારથી એનો ઉપયોગ થતો. પછી સમયાંતરે સોફ્ટવેરમાં અપડેશન થતું ગયું. જેમાં સર્ચ એન્જિન, ક્વેરી, ફેર્મ અને ક્વિકરન જેવા ફીચર્સ આપવામાં આવે છે. આ માટે એક પ્રોગ્રામિંગ ભાષાનો ઉપયોગ થાય છે. પણ આ સોફ્ટવેર થોડું જૂનું છે. જેની ફઈલનું એક્સટેન્શન .ઙ્ઘહ્વક હોય છે. એશટોન ટેલ નામની એક કંપનીએ આ સોફ્ટવેર તૈયાર કર્યો હતો. ૧૯૮૦ના દાયકામાં તેનો ઉપયોગ થતો. ત્યાર બાદ એપલ અને IBMમાં એનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો. જે બંને એ સમયમાં ડોઝ સિસ્ટમથી ચાલતા હતા.

ફોક્સપ્રો : આ એક એવો સોફ્ટવેર છે જે ટેક્સ્ટ બેઝ પ્રોસિજર માટે ખાસ પ્રોગ્રામિંગની મદદથી કામ કરે છે. જેમાં ઓબજેક્ટ ઓરિએન્ટેડ પ્રોગ્રામિંગનો ઉપયોગ થાય છે. જે પછીથી MS ડોઝ, વિન્ડોઝ અને યુનિક્સમાં પણ ઉપયોગમાં લેવાયું. પણ કેટલીક ટેકનિક વસ્તુને કારણે વર્ષ ૨૦૦૭માં એનું ઉત્પાદન બંધ કરી દેવાયું છે.

IMS : આ સિસ્ટમને સૌથી બેસ્ટ માનવામાં આવે છે, કારણ કે સમગ્ર ડેટા અહીં હાઈરાઈકલ મોડલમાં સેવ થાય છે. એટલે પેરન્ટ અને પછી એના ચાઈલ્ડ. આ ડેટાબેઝનું મોડલ બીજા કરતા ઘણી રીતે અલગ છે. ઉપયોગમાં સરળતા, સમજવામાં સરળતા અને સારી એવી સિક્યુરિટીને કારણે એનું નામ આજે પણ ચર્ચામાં છે. પ્રોગ્રામ ડિવાઈસ અને બિઝનેસ ડેટા એમ બંને પ્રકારનો ડેટા એક સાથે સંગ્રહ કરી શકે છે.

ઓરેકલ : ઓરેકલને ઇDBMS પણ કહેવાય છે. આ એક ઓબ્જેક્ટ રિલેશનલ ડેટાબેઝ છે. જે ચોક્કસ ઓટો ફેર્મેટ અને ક્વેરી ફેર્મેટમાં કામ કરે છે. અહીં સર્વર ટેકનોલોજીને પણ એમબેડ કરી હોવાથી ક્યારેક સર્વર પર ઓરેકલ સિસ્ટમ આધારિત હોય છે. આમા ડેટાએન્ટ્રી ચોક્કસ હોવી અનિવાર્ય છે. કારણ એક ભૂલ પડી તો એનું એડિટિંગ કરવું ઘણું પ્રોગ્રામિંગ માગે છે. ઓરેકલ કોર્પોરેશને આ સોફ્ટવેર તૈયાર કર્યો છે. જેની પાછળ લેરી એલિસન અને તેના બે મિત્રોનું દિમાગ છે.

MYSQL : એક ઓબજેક્ટ ઓરિયેન્ટેડ ડેટાબેઝ સિસ્ટમ છે. જેની શરૂઆત માઈકલ વિડેનિયસે કરી હતી. જીઊન્નું આખું નામ સ્ટ્રકચર્ડ ક્વેરી લેંગ્વેજ થાય છે. ૧૯૯૫માં આ સોફ્ટવેર સૌથી વધારે માર્કેટમાં ર્ચિચત હતું. હવે આ ટેકનોલોજીના માલિક ઓરેકલ કોર્પોરેશન છે. ડેટાએન્ટ્રી જેટલી એક્યુરેટ કરવામાં આવે એટલો ડેટા ચોક્કસ અને પરિણામ પણ બેસ્ટ મળે છે. પણ જો એક પણ સ્પેલિંગ ખોટો પડે તો માહિતી બીજાના નામે ચડી જતા વાર લાગતી નથી.

શું છે ડેટાબેઝ?

ડેટાનો સુવ્યવસ્થિત સંગ્રહ કરવા માટે એને જે તે કેટેગરી સાથે લિંકઅપ કરાય છે. જેમાં કોઈ એક એવી યુનિક વસ્તુ કે જે રિપીટ ન થવાની હોય એને આધાર રાખી જુદી જુદી પેટા કેટેગરી તૈયાર કરીને ટેબલ બનાવાય છે. આ ટેબલની ખાસ વાત એ હોય છે એમાં રિપિટેશનનો ચાન્સ ખૂબ જ ઓછો હોય છે. જ્યારે કોઈ ડેટાનું ફેર્મેટ નક્કી કરાય છે ત્યારે એની સાઈઝ અને માત્રા જોઈને ફોર્મેટની પસંદગી કરાય છે. જેમ કે ૨૦ જીબીના ડેટાનું ફેર્મેટ મેન્યુઅલ ન થાય તે સમયે ડેટાબેઝનો ઉપયોગ થાય છે.

ઓપેરશન : ઈન્સર્ટ, ડિલીટ, અપડેટ, સર્ચ  ઈન્સર્ટ : જેનું નામ એવું કામ, ડેટાબેઝમાં જે તે રેકોર્ડ એડ કરવાનું કામ કરે છે.

ડિલિટ : ટેબલમાંથી રેકોર્ડ કાઢવાનું કામ કરે છે. અપડેટ : જે તે હયાત રેકોર્ડમાં સુધારા વધારા કરી શકાય છે. સર્ચ : જે તે રેકોર્ડને સર્ચ કરી શકાય છે.

ડેટા સચવાય છે કેવી રીતે ?

આટલો બધો ડેટા સચવાઈ છે કેવી રીતે? આ માટે કોઈ માણસ નહીં પણ ટેકનિક કામ કરે છે. જેને ડાયનેમાઈક ક્વેરી કહેવાય છે. ઈન્ટરનેટની પાછળ દિમાગ જેવું કામ આ ડેટાબેઝ કરે છે. ડેટાબેઝની સંજ્ઞા DB છે. જેમાં કોઈ પણ વિષયલક્ષી માહિતી એક ચોક્કસ ફોર્મેટમાં સચવાયેલી હોય છે. જે રીતે પુસ્તકને વ્યવસ્થિત રીતે ગોઠવીને રખાય છે. એ રીતે આ ડેટા ગોઠવાયેલો હોય છે. આ માટે ચોક્કસ પ્રકારના સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જે પછીથી હાર્ડડિસ્કમાં સચવાય છે. આ ફેર્મેટ એવું હોય છે જેમાં તમે સરળતાથી ફેરફર અને ઉમેરો કરી શકો છે. દરેક સંસ્થા કે કંપનીનો એક અલગ ડેટાબેઝ હોય છે. આ સમગ્ર સિસ્ટમને DBMS એટલે કે ડેટાબેઝ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ કહે છે. જેના ફીચર્સ જુદા જુદા સોફ્ટવેર અનુસાર અલગ અલગ હોય છે.

મુખ્ય કોમ્પોનન્ટ?

યૂઝર  । ડેટાબેઝના એડમિન । એપ્લિકેશન પ્રોગ્રામ  । મેટયુપલેશન

ફાયદા

  • કોઈ પણ ડેટાને સુવ્યવસ્થિત રીતે સાચવી શકાય છે.
  • દરેક રેકોર્ડ સાથે એનો ટાઈમિંગ હોય છે એટલે તારીખ વાર યાદ રાખવા નથી પડતા
  • કોઈ એક રેકોર્ડની એકથી વધારે કેટેગરી હોય ત્યારે વસ્તુ સાચવવી સરળ પડે.
  • મોટી સંખ્યામાં રેકોર્ડ હોય ત્યારે કાગળની જરૂરિયાત ઓછી કરી શકાય છે
  • સરળતાથી પ્રાપ્ય સોફ્ટવેરમાં કોઈ પણ ક્વેરી ફાયર કરાવી શકાય
  • ઈન્ટરનેટ ક્નેક્ટિવિટી હોવાને કારણે ગમે ત્યાં ગમે ત્યારે એક્સેસ કરી શકાય.
  • દરેક રેકોર્ડની એક્યુરસી જાળવી શકાય રેકોર્ડમાં ઓથેન્ટિકેશન મળે એટલે તે પ્લેઝર બુક જેવું કામ કરે છે.

મર્યાદા 

  • ડેટા એન્ટ્રી કરવાનો કંટાળો આવે જ્યારે કેટેગરી વધારે અને વિષય ઓછા હોય
  • ડેટા એન્ટ્રી વખતે રિપિટેશન થવાનો સૌથી મોટો ખતરો
  • એકથી વધારે ડુપ્લિકેટ એન્ટ્રી હોય તો ઓથેન્ટિકેટ કરવામાં મહામુશ્કેલી પડે
  • રેકોર્ડમાં ખામી હોય તો પરિણામ ખોટું પડે
  • જટિલ હોવાને કારણે એકથી વધારે કોમોડિટીનું લિસ્ટિંગ ન થઈ શકે ડેટા કોપી કરેલો હોય ત્યારે કામ આવતું નથી.
  • પણ દર વખતે મેન્યુઅલી એન્ટ્રી મારવી પણ શક્ય નથી હોતી
  • સમય માંગી લે એવું કામ છે.
  • એક લિંક તૂટે તો બીજા કેટલાક સંબંધી રેકોર્ડને માઠી અસર થઈ શકે

નીચે આપેલી લીંક પર ક્લિક કરીને જોડાઓ સંદેશ ન્યૂઝ સાથે.

તમે અમને ફેસબુક, ટ્વીટર, ટેલીગ્રામ, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુ ટ્યુબ પર પણ લાઇક અને ફોલો કરી શકો છો.

લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ તમારા ફોન પર સૌથી પહેલા મેળવવા માટે આજે જ ડાઉનલોડ કરો Sandeshની નવી મોબાઇલ એપ્લિકેશન