નિર્ભયા કોષ રચના છતાં મહિલા સુરક્ષિત ના થઈ શકી - Sandesh
  • Home
  • Columnist
  • નિર્ભયા કોષ રચના છતાં મહિલા સુરક્ષિત ના થઈ શકી

નિર્ભયા કોષ રચના છતાં મહિલા સુરક્ષિત ના થઈ શકી

 | 2:55 am IST

રિવ્યૂ

કોઈ પીડિતની મદદ ના કરી શકવાનું સૌથી મોટું કારણ નાણાકીય અછતને માનવામાં આવે છે, પરંતુ કરોડો રૂપિયા કોષમાં હોય અને તેનું શું કરવું તે કોઈને ખબર ના હોય તો તે મુદ્દે સરકાર શું જવાબ આપશે?

વર્ષ ૨૦૧૨માં દિલ્હીમાં નિર્ભયાકાંડ સર્જાયા પછી કેન્દ્ર સરકારે આવી ઘટનાઓને અંકુશમાં લેવાની દિશામાં નક્કર પહેલ કરતાં મહિલા સુરક્ષા માટે નિર્ભયા કોષની રચના કરી હતી, પરંતુ આ એક વિડંબના છે કે દેશમાં દુષ્કર્મ અને મહિલા ઉત્પીડનની ઘટનાઓમાં સતત વૃદ્ધિ થવા છતાં તમામ રાજ્ય અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ ૨૦૧૫થી ૨૦૧૮ વચ્ચે આ હેડ હેઠળ ફાળવેલી રકમમાંથી માત્ર ૨૦ ટકા જ ખર્ચી શક્યા છે. સરકારે લોકસભામાં આ આંકડો રજૂ કર્યો છે. મહિલા અધિકાર કાર્યકરોએ રાજ્ય સરકારની આ ઉદાસીનતા સામે ચિંતા જાહેર કરતાં જણાવ્યું છે કે આમ થતાં તો આ કોષ રચનાનો હેતુ જ નિરર્થક સાબિત થાય છે.

૧,૦૦૦ કરોડનો નિર્ભયા કોષ  

દિલ્હીમાં ૨૦૧૨માં સર્જાયેલી નિર્ભયા સામૂહિક દુષ્કર્મકાંડ દેશ-વિદેશમાં ચર્ચામાં રહ્યો હતો. તે પછી ડો. મનમોહનસિંહનું નેતૃત્વ ધરાવતી તત્કાલીન સરકારે ૧,૦૦૦ કરોડની આરંભિક ફાળવણી સાથે મહિલા સુરક્ષાને સર્મિપત એક વિશેષ કોષની રચના કરવાની જાહેરાત કરી હતી, તેને નિર્ભયા કોષ નામ આપવામાં આવ્યું હતું. વર્ષ ૨૦૧૩ના બજેટમાં આ કોષ માટે રૂપિયા ૧,૦૦૦ કરોડની ફાળવણી પણ થઈ હતી. નાણાં ફાળવણી થયાં છતાં સરકાર તેને ખર્ચવામાં નિષ્ફળ રહી.

આ કોષ માટે ફાળવેલી રકમ પૈકી માત્ર ૧ ટકા રકમ ખર્ચ થતાં સરકારે વર્ષ ૨૦૧૫માં ગૃહ મંત્રાલયને સ્થાને મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલયને નિર્ભયા કોષની નોડલ એજન્સી બનાવી દીધી, તેમ છતાં રાજ્ય સરકારે તે રકમને ખર્ચ કરવામાં નિષ્ફળ રહી. ગયા વર્ષે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ આ ભંડોળમાંથી પીડિતાને મળતી વળતરની રકમ સામે ચિંતા જાહેર કરી.

કેન્દ્રીય મહિલા અને વિકાસ પ્રધાન સ્મૃતિ ઈરાની તરફથી સંસદમાં રજૂ થયેલા આંકડા કહે છે કે કેન્દ્ર તરફથી આ હેડ હેઠળ ફાળવેલા રૂપિયા ૮૫૪.૬૬ કરોડની રકમ પૈકી વિવિધ રાજ્યો અને કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ માત્ર ૧૬૫.૪૮ કરોડ રૂપિયા જ ખર્ચ કરી શક્યા હતા. આ કોષમાં હાલમાં ૩,૬૦૦ કરોડ રૂપિયા જેટલી રકમ પડેલી છે. વર્ષ ૨૦૧૩માં ભંડોળની રચના થઈ હોવા છતાં તેમાંથી ખર્ચની પ્રક્રિયા વર્ષ ૨૦૧૫માં થોડી વેગીલી બની હતી. દુષ્કર્મ અને યૌન અપરાધથી પીડિત મહિલાઓને આ કોષમાંથી વિવિધ યોજના હેઠળ વળતર સહિત અનેક પ્રકારની સહાયતા આપવાની જોગવાઈ છે.

આ કોષ હેઠળ ફાળવેલી રકમના ઉપયોગમાં ચંડીગઢ, મિઝોરમ, ઉત્તરાખંડ, આંધ્ર પ્રદેશ અને નાગાલેન્ડ જેવાં રાજ્યો આગળ છે. પરંતુ આ મુદ્દે મણિપુર, મહારાષ્ટ્ર, લક્ષદ્વીપ, પશ્ચિમ બંગાળ અને દિલ્હીનો દેખાવ સૌથી કંગાળ રહ્યો છે. વિટંબણા એ છે કે દુષ્કર્મ અને મહિલા અપરાધના કિસ્સામાં બંગાળ અને દિલ્હીનો આ પાંચ રાજ્યોમાં સમાવેશ થાય છે.

મંત્રાલયના આંકડામાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દિલ્હીને આ કોષ હેઠળ શરૂ થયેલી ચાર યોજના માટે રૂપિયા ૩૫ કરોડના ભંડોળની ફાળવણી થઈ હતી, પરંતુ પીડિતોને વળતર આપવા માત્ર ૩.૪૧ ટકા રકમ જ ખર્ચ થઈ હતી. મહિલાઓ અને બાળકો વિરુદ્ધ સાઇબર એેટેકને રોકવા માટેની યોજના પાછળ કોઈપણ રાજ્ય કે કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશે હજી સુધી કોઈ રકમ ખર્ચ નથી કરી, જ્યારે આવા કેસ સતત વધી રહ્યા છે. આવી યોજના માટે એકલી કેન્દ્ર સરકારે વર્ષ ૨૦૧૭માં ૯૩.૧૨ કરોડની રકમની ફાળવણી કરી હતી.

આ જ રીતે દુષ્કર્મ, એસિડ હુમલા, માનવ તસ્કરીનો શિકાર બનેલી કે સરહદ પારથી થતાં ગોળીબારમાં મરનારી કે ઘાયલ થનારી મહિલાના કિસ્સામાં વળતર આપવા ફાળવવામાં આવેલી નિર્ભયા કોષની રકમનો ૨૧ રાજ્યોએ તો ઉપયોગ જ નથી કર્યો.

દૈનિક દુષ્કર્મના ૧૦૬ કેસ  

આ વચ્ચે દેશમાં દુષ્કર્મના કેસોમાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે. નેશનલ ક્રાઇમ રેકર્ડ બ્યૂરોના તાજા અહેવાલમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ૨૦૧૬ના વર્ષમાં દૈનિક દુષ્કર્મના ૧૦૬ કેસ નોંધાયા હતા. આવા પ્રત્યેક ૧૦ કેસ પૈકી ચાર કેસમાં પીડિતા સગીરા હતી. અહેવાલ મુજબ મહિલાઓ સામે થતા કુલ અપરાધ પૈકી ૧૨ ટકા કેસ દુષ્કર્મ સંબંધી હોય છે. એનસીઆરબીએ જણાવ્યું કે ૧૯૯૪થી ૨૦૧૬ વચ્ચે દેશમાં બાળકીઓ પર આચરવામાં આવતા દુષ્કર્મના કેસમાં ચાર ગણી વૃદ્ધિ થઈ હતી. મોટાભાગના કેસમાં આરોપી બાળકીના નજીકના સંબંધી સામે આવ્યા હતા. મહિલા સંગઠનોએ નિર્ભયા કોષની રકમ ખર્ચ કરવામાં રાજ્ય સરકારોની ઉદાસીનતા પર સવાલ ઉઠાવતાં કહ્યું છે કે તેને કારણે આ કોષની સ્થાપનાનો હેતુ જ નિરર્થક બની રહે છે. મહિલા સંગઠન સ્વયંના સભ્ય સ્નેહલતા મંડલ કહે છે કે, ‘મહિલાઓ સામેના અપરાધને રોકવા અને પીડિતાને પડખે ઊભા રહેવાનો રાજ્ય સરકારનો રેકર્ડ પહેલાં કરતાં પણ ખરાબ છે. સરકાર પહેલાં નાણાકીય અછતની વાતો કરતી રહેતી હતી. હવે નાણાં મળ્યા છતાં તેનો ઉપયોગ નથી થઈ રહ્યો.’

તેઓ કહે છે કે સરકારોમાં આવા કેસમાં પ્રભાવી પગલાં લેવાની ઇચ્છાશક્તિનો જ અભાવ છે.

પશ્ચિમ બંગાળ મહિલા પંચની પૂર્વ ઉપાધ્યક્ષ ડોલા સેન માને છે કે નિર્ભયા કોષ હેઠળની યોજનાઓ પાછળ ખર્ચ ના થઈ શકવાની બાબત રાજ્ય સરકારની નિષ્ફળતા જ કહી શકાય. તેઓ કહે છે કે, ‘અનેક કેસમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે તાલમેલની કમી હોય છે. તેના પરિણામ પીડિત મહિલાઓ ભોગવે છે.’ માનવ અધિકાર કાર્યકર્તા સમીરન મુખરજી કહે છે કે, ‘આ કોષ હેઠળ અમલી યોજનાને મુદ્દે રાજ્ય અને કેન્દ્ર વચ્ચે તાલમેલ વધારવાની જરૂર છે. તે ઉપરાંત કેન્દ્ર, રાજ્ય, કેન્દ્ર શાસિત પ્રદેશ અને મહિલા સંગઠનોના પ્રતિનિધિઓ સાથે રાખીને રાજ્યકક્ષાએ યોજનાઓની પ્રગતિ પર નજર રાખવા એક વોચ સમિતિની રચના કરવાની જરૂર છે.’

નીચે આપેલી લીંક પર ક્લિક કરીને જોડાઓ સંદેશ ન્યૂઝ સાથે.

તમે અમને ફેસબુક, ટ્વીટર, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુ ટ્યુબ પર પણ લાઇક અને ફોલો કરી શકો છો.

લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ તમારા ફોન પર સૌથી પહેલા મેળવવા માટે આજે જ ડાઉનલોડ કરો Sandeshની નવી મોબાઇલ એપ્લિકેશન