NIFTY 10,167.45 +71.05  |  SENSEX 32,432.69 +250.47  |  USD 64.9275 -0.15
1.6M
1M
1.7M
APPS

વેચાણ બિલો મુજબના વેચાણોમાં વધારો દૂર કરતું પંચ

 | 6:01 am IST

સામાન્ય રીતે જ્યારે પણ વેપારીના ધંધાના સ્થલ પર તપાસ કરવામાં આવે ત્યારે વાણિજ્યિક વેરા અધિકારી દ્વારા વેપારીના હિસાબી સાહિત્ય મુજબના વેચાણોમાં વધારો કરવામાં આવતો હોય છે. જો વેપારી દ્વારા અપનાવવામાં આવેલ કોઈ રીતરસમ પરથી સાબિત થતું હોય કે હિસાબી સાહિત્યમાં નોંધાયેલ વેચાણો સિવાય પણ વેપારીએ વેપાર કરેલ છે અને તે કારણસર તેમાં વધારો કરવામાં આવે તો તેવો વધારો કાયદેસર રીતે સ્વીકારવાપાત્ર છે, પરંતુ કોઈ બિનનોંધાયેલ વ્યવહાર ધ્યાન પર આવે નહીં અને છતાં જો વેચાણમાં વધારો કરવામાં આવે તો તે ગેરકાયદેસર છે. પામાત બોડી બિલ્ડર્સ વિ. ગુજરાત રાજ્ય એસ.એ. નંબર ૯૧૬ ઓફ ૨૦૧૧ના કેસમાં તારીખ ૨૦-૨-૧૬ના રોજ વેટ પંચે આપેલ ચુકાદામાં વેપારી દ્વારા ચોપડા લખવામાં આવેલ ન હતા છતાં વેચાણ બિલો આધારે નક્કી કરેલ વેચાણોમાં કરવામાં આવેલ વધારો દૂર કરેલ છે. બિનનોંધાયેલ વેપારીના કેસમાં કલમ ૩૪(૭) હેઠળ દંડ ન લાદી શકાય અને બિનનોંધાયેલ વેપારીને વેરાકપાત બાદ મળવાપાત્ર નથી તેમ પણ ઠરાવવામાં આવેલ છે. આ ચુકાદાની માહિતી આ લેખમાં આપેલ છે.

સ્થળ તપાસના આધારે કરવામાં આવેલ આકારણીમાં વેચાણોમાં વધારો થયો

વેપારીનો ધંધો મોટરની ચેસીસ પર બોડી બનાવી તેને ચેસીસ પર જડવાનો વર્કસ કોન્ટ્રાક્ટ કરવાનો હતો. વેપારીના ધંધાના સ્થળ પર તા. ૨૧-૯-૧૦ના રોજ સ્થળ તપાસ કરવામાં આવી. સ્થળ તપાસના સમયે વેપારી વેટ કાયદા હેઠળ નોંધાયેલ વેપારી ન હતા. અધિકારીને વેપારીએ જણાવેલ કે નોંધણી નંબર મેળવવા માટેની પ્રક્રિયા તેણે હાથ ધરેલ હતી અને કાયદા હેઠળ નોંધણી નંબર મેળવવા માટેની સમય મર્યાદા પૂરી થયેલ ન હતી. સ્થળ તપાસ કરનાર અધિકારીએ વેચાણ બિલો જપ્ત કરેલ અને વેપારીનું સ્ટેટમેન્ટ નોંધવામાં આવેલ. આકારણી માટે નમૂના ૩૦૨ અને દંડ માટે નમૂના ૩૦૯ની નોટિસ બજાવવામાં આવેલ. ત્યાર બાદ બિનનોંધાયેલ સમયની આકારણી કરવામાં આવી. જેમાં વેરો અને કલમ ૩૪(૭) હેઠળ દંડ લાદવામાં આવ્યો. આકારણીમાં વેચાણ બિલો મુજબનાં વેચાણો સ્વીકારાયા બાદ તેમાં ૧૦૦%નો વધારો કરવામાં આવ્યો. નક્કી કરેલ ટર્નઓવરમાંથી રૂ. ૫,૦૦,૦૦૦ની મળવાપાત્ર પ્રથમ કપાત બાદ આપવામાં આવી ન હતી. પ્રથમ અપીલમાં રૂ. ૫,૦૦,૦૦૦ની કપાત આપવામાં આવી. મજૂરી તરીકે ૨૦% બાદ આપવામાં આવ્યા અને દંડમાં ૫૦%ની રાહત આપવામાં આવી. આમ પ્રથમ અપીલમાં આંશિક રાહત આપવામાં આવી જેની સામે પંચ સમક્ષ બીજી અપીલ કરવામાં આવી.

વેપારી તરફે પંચમાં રજૂઆત

વેપારી તરફે પંચ સમક્ષ રજૂઆત કરવામાં આવી કે, કોઈ પણ પ્રકારના છુપાયેલ વેચાણો જણાયા ન હોવા છતાં અધિકારીએ વેચાણોમાં વધારો કર્યો છે. આકારણીમાં જપ્ત કરવામાં આવેલ વેચાણ બિલોના આધારે વેચાણો નક્કી કરવામાં આવેલ છે અને તેથી તેમાં વધારો કરવા માટે કોઈ જ કારણ હતા નહીં. આકારણી અધિકારીના મત મુજબ વેપારીના વેચાણોની નોંધણી નંબર મેળવવા માટેની મર્યાદા તા. ૮-૯-૧૦ના રોજ વધતી હતી. આથી આ તારીખથી ૩૦ દિવસમાં એટલે કે તા. ૮-૧૦-૧૦ સુધીમાં વેપારીએ નોંધણી નંબર માટે અરજી કરવી જોઈતી હતી. વેપારીએ નોંધણી નંબર મેળવવા તા. ૧-૧૦-૧૦ના રોજ સમયસર અરજી કરેલ હતી અને આથી કોઈ દંડ કરી શકાય નહીં. વળી નમૂના ૩૦૯ની નોટિસમાં કલમ ૨૯(૫) હેઠળ દંડ કરવા સામે ખુલાસો માગવામાં આવેલ. જ્યારે આકારણીમાં કલમ ૩૪(૭) હેઠળ દંડ લાદવામાં આવેલ હતો. આથી દંડનો કરવામાં આવેલ આદેશ ગેરકાયદેસર હતો. આમેય કલમ ૨૯(૫) તેમના કેસમાં લાગુ પડતી ન હતી અને તેથી લાદવામાં આવેલ દંડ ખોટો છે. વેપારી તરફે એવી પણ દલીલ કરવામાં આવી કે નક્કી કરેલ વેચાણોના ટર્નઓવરમાંથી વેરાની કપાત ન આપવાની અધિકારીએ ભૂલ કરેલ છે. પ્રથમ અપીલ અધિકારીના આદેશ મુજબ મળવાપાત્ર રિફંડ ચૂકવવાના વચગાળાની રાહત આપવા પણ વેપારી તરફે માગણી કરવામાં આવી. વેચાણોમાં કરવામાં આવેલ વધારો દૂર કરવા વેપારી તરફે માન. ગુજરાત હાઈકોર્ટના સ્ટેટ ઓફ ગુજરાત વિ. જગદીશ ડિસ્ટીલર્સ પ્રા. લિ. ટેક્સ અપીલ નંબર ૨૨૯ ઓફ ૨૦૧૬ના ચુકાદા પર પણ આધાર લેવામાં આવ્યો.

સરકાર તરફે રજૂઆત

સરકાર તરફે રજૂઆત કરવામાં આવી કે જો અધિકારી દ્વારા વેપારીના ધંધાના સ્થળ પર તપાસ કરવામાં ન આવી હોત તો વેપારી નોંધણી નંબર લીધા વગર જ ધંધો ચાલુ રાખત અને વેરાની કરચોરી કરત. આથી આ કરચોરીનો કેસ છે અને તેથી વેચાણોમાં વધારો યોગ્ય રીતે જ કરવામાં આવેલ છે. વળી વેપારીએ નિયમિત ચોપડા નિભાવેલ ન હતા અને આથી ચોપડા ન હોવાના કારણે વેચાણોમાં વધારો કરવા અધિકારીને કારણ હતું. વેપારીએ તેની સામે ઊભું કરવામાં આવેલ માગણું કોઈ પણ વિરોધ વગર ભરી આપેલ અને આથી હવે વેપારી તેની સામે વાંધો રજૂ કરી શકે નહીં. વેચાણોમાં વેરાની નિયમ ૪૨ હેઠળની કપાત ફક્ત નોંધાયેલ વેપારીને મળવાપાત્ર છે અને તેથી વેપારીને તે કપાત મળવાપાત્ર નથી. વેચાણો સમયે વેપારી નોંધાયેલ વેપારી હતા નહીં અને તેથી તેમને વેચાણો પર વેરો ઉઘરાવવાનો અધિકાર હતો નહીં અને તેથી પોતાના વેચાણો વેરા સહિતના હતા તેવી વેપારીની દલીલ સ્વીકારી શકાય નહીં.

પંચનો નિર્ણય

આકારણી આદેશ જોતાં એ બાબત સ્પષ્ટ થાય છે કે, અદિકારીએ જપ્ત વેચાણ બિલોના આદારે વેપારીના વેચાણો નક્કી કરેલ હતા. સ્થળ તપાસ સમયે વેપારીનું નિવેદન લેવામાં આવેલ અને તે નિવેદન મુજબ વેપારીનું બેન્ક સ્ટેટમેન્ટ આપવામાં આવેલ. ચોપડાના અભાવે અધિકારીએ તે પુરાવા પર આધાર રાખીને વેપારીના કુલ વેચાણ નક્કી કરેલ હતું. આ પુરાવા અંગે અધિકારીએ કોઈ શંકા વ્યક્ત કરેલ ન હતી અને વેચાણોમાં વધારો કરવા કોઈ કારણ આપેલ ન હતું. આ સંજોગોમાં વેચાણોમાં વધારો કરવા કોઈ કારણ હતા નહીં અને તેથી તે દૂર કરવામાં આવે છે. આ કેસમાં વેપારીએ નોંધણી નંબર મેળવવા સમયસર અરજી કરેલ હતી અને તેથી અધિકારી દ્વારા લાદવામાં આવેલ દંડ ગેરકાયદેસર છે. જ્યાં સુધી કલમ ૩૪(૭)ને લાગેવળગે છે ત્યાં સુધી તે કલમ હેઠળનો દંડ નોંધાયેલ ેપારીને જ કરી શકાય. જ્યારે કલમ ૨૯(૫) હેઠળનો દંડ જે વેપારી પત્રકો ભરવા જવાબદાર હોય તેમને લાગુ પડે છે. આ સંજોગોમાં આદેશમાં લાદવામાં આવેલ દંડ સંપૂર્ણપણે દૂર કરવામાં આવે છે. જ્યારે વેપારીની વેચાણ ટર્નઓવરમાંથી નિયમ ૪૨ હેઠળની વેરાની કપાતની રજૂઆત સ્વીકારવાપાત્ર નથી, કારણ કે આ કપાત નોંધાયેલ વેપારીને મળવાપાત્ર છે અને એ હકીકત છે કે, વેચાણ સમયે વેપારી નોંધાયેલ વેપારી હતા નહીં. પ્રથમ અપીલ આદેશ મુજબના મળવાપાત્ર રિફંડ અંગે પંચે ઠરાવ્યું છે કે, તેઓ અપીલનો આખરી નિર્ણય કરી રહ્યા છે અને તેથી આવો કોઈ આદેશ કરવો આવશ્યક નથી. પંચે એવી સ્પષ્ટતા પણ કરી છે કે, આવું રિફંડ વેપારીને મળવાપાત્ર છે કે કેમ અને તે આપવા માટે પંચ આદેશ કરી શકે કે કેમ તે બાબત પર તેણે કોઈ નિર્ણય કરેલ નથી.

ઉપસંહાર

આ ચુકાદાથી એ બાબતનો પુનઃ ઉચ્ચાર થયેલ  છે કે, ફક્ત વેપારીના ધંધાના સ્થળ પર તપાસ કરવામાં આવી હોય તે જ કારણસર વેપારીના હિસાબી સાહિત્ય મુજબના વેચાણોમાં વધારો કરી શકાય નહીં. આ કેસમાં વેપારીએ નિયમિત ચોપડા નિભાવેલ ન હતા છતાં વેચાણોમાં કરવામાં આવેલ વધારો દૂર કરવામાં આવેલ છે. વેપારીએ હિસાબી સાહિત્યમાં નોંધ્યા ન હોય તેવા વ્યવહારો કરેલ છે તેવા કોઈ પુરાવા મળે તો જ હિસાબી સાહિત્ય મુજબના વેચાણોમાં વધારો કરી શકાય.