Science supports sunflower Cultivation
  • Home
  • Agro Sandesh
  • સૂર્યમુખીની ખેતી જો કરવા અપનાવો આ પદ્ધતિ, થશે મોટી કમાણી

સૂર્યમુખીની ખેતી જો કરવા અપનાવો આ પદ્ધતિ, થશે મોટી કમાણી

 | 3:00 pm IST

સૂર્યમુખી વિશ્વનાં મુખ્ય ચાર તેલીબિયાનાં પાક પૈકીનો એક અગત્યનો પાક છે. વિશ્વમાં ૨૦૪ લાખ હેકટરમાં આ પાકનું વાવેતર કરવામાં આવે છે. આ પાક ઉગાડતા દેશોમાં અમેરીકા, સોવિયત સંઘ, જર્મની, ભારત અને ચીન મુખ્ય છે.

સૂર્યમુખીમાં  ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળુ ૪૦થી ૪૨% તેલનું પ્રમાણ છે તેમજ બીજમાં વિટામીન-બી સારા પ્રમાણમાં હોવાથી તે આંખને પ્રકાશની સામે ટક્વાની તાકાત આપે છે. તેલમાં ૫૨થી ૫૬ ટકા લિનોલિક એસિડ હોવાથી સૂર્યમુખીના તેલને ઉત્તમ ખાદ્યતેલ ગણવામાં આવે છે અને હૃદય રોગની બીમારીવાળા માણસો માટે ઘણુ જ ફાયદાકારક છે.  તેલ કાઢી લીધા બાદ તેના ખોળમાં ૪૨થી ૪૬ ટકા પ્રોટીન હોવાથી પશુ તથા મરઘાં માટે આદર્શ ખોરાક છે.

સૂર્યમુખી ટૂંકા ગાળામાં તૈયાર થતો ઓછો ભેજ સહન કરી શકે તેવો પાક હોઈ આંતરપાક તરીકે અનુકૂળ આવે તેમ છે તથા ક્ષાર સહન કરવાની શક્તિને લીધે આ પાક ખારા પાટ કે ભાલ વિસ્તારમાં સારી રીતે લઈ શકાય તેમ છે. ઉપરાંત સૂર્યમુખી ગરમી અને પ્રકાશ સામે ઈન્સેન્સિટીવ હોવાથી ત્રણેય ઋતુમાં તેનું વાવેતર થઈ શકે છે અને તેનો લીલાચારા તરીકે પણ ઉપયોગ થઈ શકે છે.

આ પાકની ઉત્પાદન ક્ષમતાં તેના ઓછો ભેજ સહન કરવાની શક્તિને આભારી છે. ઉપરાંત વાવણી લાયક વરસાદ મોડો થાય તેવા સંજોગોમાં પણ સૂર્યમુખી સફળતાપૂર્વક લઈ શકાય છે. આમ સૂર્યમુખી એક અગત્યનો તેલીબીયાં પાક તથા આપણા વિસ્તાર માટે અનુકૂળ હોઈ આ પાકની ખેતી પદ્ધતિની જાણકારી હોવી જરૂરી છે. જે નીચે મુજબ છે.

જમીન અને હવામાન

સૂર્યમુખીનો પાક દરેક પ્રકારની જમીનમાં લઈ શકાય છે. સામાન્ય ફળદ્રુપતા ધરાવતી જમીન જેવી કે, ગોરાડુ, રેતાળ, મધ્યમ કાળી જમીન સૂર્યમુખીના પાકને વધુ માફક આવે છે. ભારે ચિકણી ક્ષારયુક્ત જમીનમાં પણ સૂર્યમુખી ઉગાડી શકાય છે.

પ્રાથમિક ખેડમાં ધ્યાન રાખો

આગલા પાકના અવશેષો દૂર કરી હળની એક ખેડ અને કરબની બેથી ત્રણ ખેડ કરી જમીન સપાટ, પોચી અને ભરભરી બનાવવી. જમીન તૈયાર કરતી વખતે હેકટરે ૧૦ ટન ગળતિયું ખાતર આપવાથી જમીનની ફળદ્રુપતા અને ભેજ સંગ્રહ શક્તિ વધે છે.

સુધારેલ જાતો

સૂર્યમુખીની સુધારેલી અને વધુ ઉત્પાદન આપતી જાતોમાં ગુજરાત સૂર્યમુખી-૧, ઈસી-૬૮૪૧૪ તથા સંકર જાત એમએસએફએચ-૧૭નું વાવેતર કરવું. આંતરપાક કે મિશ્રપાક માટે વહેલી પાકતી અને ઠીંગણી જાત મોર્ડનનો ઉપયોગ કરવો ખેડૂતભાઈઓ માટે લાભકારક રહેશે.

સૂર્યમુખી પરંપરાગિત પાક હોવાથી સતત જનરલ કક્ષાનું બીજ વાવવાથી ઉત્પાદનમાં ઘટાડો જોવા મળે છે જેથી દર વર્ષે પ્રમાણિત કક્ષાના બીજનો વાવેતર માટે આગ્રહ રાખવો જરૂરી છે.

બીજનો દર અને માવજત

એકલા પાક માટે હેકટરે ૧૦ કિલો અને આંતર પાક માટે હેકટરે ૫ કિલો બિયારણનું પ્રમાણ રાખી વાવતેર કરવું. બિયારણને વાવતાં  પહેલાં એક કિલો બીજ દીઠ ૩ ગ્રામ થાયરમ અથવા કેપ્ટન દવાનો પટ આપીને જ વાવેતર કરવું. બિનપિયત પરિસ્થિતિમાં ઝડપી અને સારા ઉગાવા માટે સૂર્યમુખીનાં ૧ કિગ્રા. બીજની ૧ લી. પાણીમાં ૧૪ કલાક સુધી પલાળી રાખી છાંયડે સૂકાયા બાદ વાવતેર કરવા ભલામણ છે.

વાવેતરનો સમય

સૂર્યમુખીનું ગમે તે ઋતુમાં વાવેતર કરી શકાય છે. ચોમાસુ ઋતુમાં સૂર્યમુખીનું વાવેતર વાવણી લાયક વરસાદ થયે જૂન-જુલાઈ માસમાં કરવામાં આવે છે. શિયાળુ પાક માટે ઓક્ટોબરનાં બીજા અઠવાડીયાથી નવેમ્બરનો અંત સુધીમાં વાવતેર કરી શકાય. ઉનાળુ પાક તરીકે ૧૫મી ફેબ્રુઆરીથી માર્ચના પહેલા અઠવાડિયા સુધીમાં વાવેતર કરી શકાય. શિયાળુ અને ઉનાળુ ઋતુમાં જમીનને ઓરવીને વાવેતર કરવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે. પૂરતા ઉગાવા માટે જમીનમાં ભેજને ધ્યાને લઈ ૫ સે.મી.ની ઊંડાઈએ બીજની વાવણી કરવની ભલામણ છે.

વાવેતર અંતર

આ પાકનું બે હાર વચ્ચે ૬૦ સેમી.નું અંતર રાખી વાવેતર કરવું અને બે છોડ વચ્ચે ૩૦ સેમી.નું અંતર રાખવું. ઉગાવા બાદ ૧૨થી ૧૫ દિવસે પારવણી કરવી જરૂરી છે. મોર્ડન ઠીંગણી અને વહેલી પાક્તી જાત હોઈ તેનું વાવેતર ૪૫/૨૦ સેમી. અંતર રાખીને વાવેતર  કરવું.

કેવાં ખાતર જોઈએ

સૂર્યમુખી પાક માટે રાસાયણિક ખાતરનો દર ૯૦ કિગ્રા. નાઈટ્રોજન, ૬૦ કિગ્રા. ફોસ્ફરસ અને ૪૦ કિગ્રા. ગંધક તત્ત્વ પ્રતિ હેકટર પ્રમાણે આપવાની ભલામણ છે. નાઈટ્રોજન તત્ત્વ અડધું એટલે કે ૪૫ કિગ્રા. (૧૦૮ કિગ્રા. એમોનિયમ સલ્ફેટ) તથા ફોસ્ફરસ તત્ત્વનો પૂરેપૂરો જથ્થો એટલે કે ૬૦ કિગ્રા. (૧૩૦ કિગ્રા. ડી.એ.પી.) એક હેકટર જમીનમાં વાવણી પહેલાં પાયાના ખાતર તરીકે ચાસમાં ઓરીને આપવું.

વાવણી બાદ એક માસનો પાક થાય ત્યારે બાકીનાં નાઈટ્રોજનનો જથ્થો એટલે કે ૪૫ કિગ્રા. (૯૮ કિગ્રા. યુરીયા) પૂર્તિ ખાતર તરીકે નીંદામણ કર્યા બાદ ચાસની બાજુમાં જમીનમાં ભેજ પૂરતા પ્રમાણમાં હોય ત્યારે આપવો.

આંતરખેડ અને નીંદામણ

પાકમાં નીંદામણ કરવા તેમજ જમીનમાં હવાની હેરફેર માટે જરૂરિયાત મુજબ બેથી ત્રણ વખત આંતરખેડ કરવી. બેથી ત્રણ વખત હાથથી નીંદામણ કરવું.

જરૂરી પિયત

ચોમાસું પાકમાં ક્રાંતિક અવસ્થા જેવી કે, ફૂલ આવવા અને દાણાનાં વિકાસની અવસ્થાએ ભેજની ખેંચ જણાય તો પિયત આપવાથી ઉત્પાદનમાં વધારો થાય છે.

પાક સંરક્ષણ

સૂર્યમુખીનાં પાકમાં ઘણા પ્રકારની જીવાતો જેવી કે, છોડ કાપી ખાનાર કીડા, કાતરા, ઘોડીયા ઈયળ, સફેદમાખી, થ્રિપ્સ, લીલી ઈયળ વગેરે આવે છે પરંતુ આપણા વિસ્તારમાં લીલી ઈયળ મુખ્ય જીવાત છે. તેના નિયંત્રણ માટે બેસીલસ થુરીન્ઝીનેસીસ ૨ લી./હેકટર અથવા લીલી ઈયળનું એન.પી.વી. ૨૫૦ એલઈ/હેકટર અથવા કિવનાલફોસ ૦.૦૯% અથવા ફેનવાલરેટ ૦.૦૦૫%નો છંટકાવ કરવો.

સમયસર કાપણી

ગુજરાત રાજ્યમાં ચોમાસુ પાક ૮૦થી ૯૦ દિવસે તથા શિયાળુ અને ઉનાળુ પાક ૯૮થી ૧૦૮ દિવસે તૈયાર થાય છે. સૂર્યમુખીના ફૂલના દડાનો પાછળનો ભાગ લીંબુ જેવા પીળા રંગનો તથા ફૂલની પાંખડી સૂકાવા લાગે ત્યારે પાકની કાપણી કરવી. પીળા થયેલ ફૂલના દડા છોડથી કાપ્યા બાદ સારી રીતે તડકામાં સૂકાવા દેવા ત્યારબાદ થ્રેસરથી કે લાકડીથી ધોકાવીને દાણા છૂટાં પાડી સાફ કરવા.

ગુજરાતમાં સૂર્યમુખી પાકની શક્યતા

સમગ્ર ગુજરાતમાં સૂર્યમુખી પાક સફળતા પૂર્વક લઈ શકાય તેમ છે. આમ છતાં જે વિસ્તારોમાં ચોમાસું અનિયમિત હોય અને વરસાદનું પ્રમાણ ઓછુ હોય તેવા વિસ્તારોમાં આ પાક લેવો આર્િથક રીતે ફાયદાકારક છે. સૌરાષ્ટ્ર વિસ્તારમાં પહોળે  પાટલે વવાતી મગફળીમાં વાવણી બાદ ચાર અઠવાડિયે એટલે કે આંતરખેડ અને નીંદામણ કાર્ય પૂરા થઈ ગયા બાદ મગફળીની બે હાર વચ્ચે સૂર્યમુખીની ઠીંગણી અને વહેલી પાકતી મોર્ડન જાતની એક હાર વાવવામાં આવે તો મગફળીના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયા સિવાય સૂર્યમુખીનું વધારાનું ઉત્પાદન મેળવી આવક વધારી શકાય છે. આ પાકના ક્ષાર સહન કરવાના ગુણને લીધે ભાલ તેમજ ખારાપાટ વિસ્તારમાં તેને સફળતાપૂર્વક લઈ શકવાની શક્યતાઓ રહેલી છે.

પાછલી માવજત

સૂર્યમુખીએ પરંપરાગિત પાક હોઈ તેમાં દાણા વધારે પ્રમાણમાં બંધાય તે માટે ખાસ પ્રકારની માવજત આપવાની થાય છે. આ પાકમાં બીજ બંધાવા માટે મોટી સંખ્યામાં મધમાખીની ખેતરમાં હાજરી હોવી ખૂબ જ અગત્યની છે. ખેતરમાં મધમાખીની સંખ્યા જળવાઈ રહે તે માટે હેકટર દીઠ ૫ મધમાખીનાં કૃત્રિમ પુડાની જાળવણી કરવી. જો મધમાખીની સૂર્યમીખીનાં ખેતરમાં આવનજાવન નહિવત જોવા મળે તો હાથથી એકાંતર દિવસે સવારે ૮ વાગ્યાથી ૧૧ વાગ્યા સુધી પરાગનયનની કામગીરી કરવી પડે. તેના માટે હાથમાં મલમલનું કપડું રાખી હળવા હાથે ફૂલ પર ફેરવવું અથવા તો બાજુ બાજુમાં બે છોડનાં ફૂલ એકબીજાને હળવા હાથે ઘસવાથી ફૂલમાં વધારે દાણા બંધાશે.

જો મધમાખીની ખેતરમાં સંખ્યા પૂરતા પ્રમાણમાં હોય તો સૂર્યમુખીનાં પાકમાં આવતી નુકસાન કારક જીવાતનાં નિયંત્રણ માટે ગમે તે દવા ન છાંટતા સલામત દવાનો છંટકાવ કરવો. ખેતરમાં મધમાખીની આવન જાવન સવારનાં સમયે વધુ રહેતી હોઈ જંતુનાશક દવા હંમેશા સાંજનાં સમયે છાંટવી.

[email protected]

નીચે આપેલી લીંક પર ક્લિક કરીને જોડાઓ સંદેશ ન્યૂઝ સાથે.

તમે અમને ફેસબુક, ટ્વીટર, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુ ટ્યુબ પર પણ લાઇક અને ફોલો કરી શકો છો.

લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ તમારા ફોન પર સૌથી પહેલા મેળવવા માટે આજે જ ડાઉનલોડ કરો Sandeshની નવી મોબાઇલ એપ્લિકેશન