દેશના નાના ઉદ્યોગોને સરકારી રાહતની પ્રતીક્ષા - Sandesh
  • Home
  • Columnist
  • દેશના નાના ઉદ્યોગોને સરકારી રાહતની પ્રતીક્ષા

દેશના નાના ઉદ્યોગોને સરકારી રાહતની પ્રતીક્ષા

 | 2:17 am IST

ઓવર વ્યૂ

સમગ્ર વિશ્વમાં કોરોનાને કારણે મંદીનો માહોલ ચાલી રહ્યો છે. ભારતમાં પહેલેથી જ આર્થિક સંકટની સ્થિતિ યથાવત્ છે. આ દરમિયાન કોરોનાને કારણે લોકડાઉન કરવામાં આવતા લોકોની હાલત વધારે કફોડી બની છે. મોટા ઉદ્યોગોથી માંડીને નાની નાની દૂકાનો પણ ૨૧ દિવસ માટે બંધ રહેવાની છે. આ સંજોગોમાં પહેલેથી જ મંદીનો માર સહન કરી રહેલા નાના ઉદ્યોગો માટે પડતા ને પાટુ જેવી સ્થિતિ થવાની છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, થોડા સમય પહેલાં વર્તમાન નાણાકીય વર્ષ (૨૦૧૯-૨૦)ના ત્રીજા ત્રિમાસના જીડીપીના આંકડા સામે આવી ચૂક્યા છે. બીજા ત્રિમાસની તુલનામાં નામમાત્રનો સુધારો નોંધાયો છે. દાવા થઇ રહ્યા હતા કે અર્થવ્યવસ્થા સુધારવા તમામ પ્રયાસ થઇ રહ્યા છે. પરંતુ હવે બધું જ કરી છૂટયા પછી પણ વૃદ્ધિદર ૪.૫ ટકાથી વધીને માત્ર ૪.૭ ટકા થયો છે. આ બાબત રાહત આપનારી નથી ચિંતાઓને વધારનારી છે.

સૌ પ્રથમ એમએસએમઇ ક્ષેત્રના કદ પર નજર નાખવાની જરૂર છે. આ ક્ષેત્રની પહોંચ દેશની ખૂબ મોટી વસતી સુધી છે. આ ક્ષેત્ર સાથે લગભગ ૧૨ કરોડ લોકો સંકળાયેલા છે. તે કરોડો કુટુંબોનો જીવનનિર્વાહ તેમના આવા નાનકડા વ્યવસાય પર જ ચાલે છે. એમએસએમઇ એવું ક્ષેત્ર છે કે જેમાં ઓછા રોકાણે રોજગારીની વધુ તકો સર્જાઇ શકે છે. આ ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલાં એકમો નાનાં-મોટાં શહેરો અને કસ્બાથી માંડીને નાનકડાં ગામો સુધી ફેલાયેલાં છે. જાહેર છે કે અર્થવ્યવસ્થામાં લિક્વિડિટી વધારવી હોય તો મોટા ઉદ્યોગોને રાહત આપવાને બદલે આવા નાના ઉદ્યમીઓ પર ધ્યાન આપવાથી વધુ સફળતા મળી શકે છે. તે ક્ષેત્ર પર ધ્યાન આપવામાં આવતાં સમાન વહેંચણી અને નાણાકીય સમાવેશીકરણ એમ બંને લક્ષ્ય સધાય છે. દેશમાં છ કરોડથી વધુ એમએસએમઇ એકમો છે. જોકે તેમાંથી નોંધાયેલાં એકમો એક ચતુર્થાંશ પણ નથી. તે એકમોમાં સેવા અને વિનિર્માણ એમ બંને ક્ષેત્રો સામેલ છે. અલબત્ત આ બંને ક્ષેત્રોમાં ચાલી રહેલા આ ક્ષેત્રના એકમોના કદમાં અંતર છે. અર્થાત એમએસએમઇ ક્ષેત્રના વિનિર્માણ ક્ષેત્રના એકમોનાં મશીનો અને પ્લાન્ટ પાછળ પચીસ લાખ કે તેથી ઓછું મૂડીકીય ખર્ચ થતું હોય છે. તેથી તેને સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગની શ્રેણીમાં સામેલ કરવામાં આવે છે. જે એકમોના પ્લાન્ટ અને મશીનરી પાછળનું મૂડીકીય ખર્ચ પચીસ લાખથી પાંચ કરોડ વચ્ચેનું હોય તેને લઘુ ઉદ્યોગ કહેવામાં આવે છે. બે થી પાંચ કરોડ રૂપિયા વચ્ચેના મૂડીકીય ખર્ચ ધરાવતાં એકમોને લઘુ ઉદ્યોગ કહેવામાં આવે છે. એ મુદ્દે ધ્યાન આપવાની જરૂર છે કે મોટા ઉદ્યોગોને મુકાબલે એમએસએમઇ ક્ષેત્રના ઉદ્યોગોનું મૂડીકીય ખર્ચ ખૂબ ઓછું હોય છે.  સરકાર ઇચ્છે તો મોટા ઉદ્યોગોને જે રીતે લાખો-કરોડોના પેકેજ આપવામાં આવ્યાં તે રીતે એમએસએમઇ ક્ષેત્ર પર દાવ લગાવી શકે છે.  નાના ઉદ્યોગોની ક્ષમતા સામે પણ સવાલ ઊઠતા હોય છે. તેનો જવાબ એ આપી શકાય કે એમએસએમઇ ક્ષેત્રનું સકળ ઘરેલુ ઉત્પાદનમાં પ્રદાન ૩૦ ટકા છે. કુલ નિકાસમાં એમએસએમઇની ભાગીદારી જોવામાં આવે તો આ ક્ષેત્રનો ભાગ લગભગ અડધો અર્થાત્ ૫૦ ટકા છે.

સરકાર ઘણીવાર જીડીપીમાં આ ક્ષેત્રની ભાગીદારી વધારવાની વાત કરી ચૂકી છે. સરકાર એવું પણ કહેતી રહી છે કે નિકાસ મોરચે એમએસએમઇ ક્ષેત્ર હજી મોટું પ્રદાન કરી શકે છે. પરંતુ આ લક્ષ્યોને હાંસલ કરવા કોઇક વ્યવસ્થિત રૂપરેખા તૈયાર થઇ હોય તેવું હજી સામે નથી આવ્યું. જોકે આ વર્ષે બજેટમાં એમએસએમઇ ક્ષેત્રને રૂપિયા ૭૫૭૨ કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી, એવો પ્રચાર પણ કરવામાં આવ્યો કે આ ક્ષેત્રને અત્યારસુધી થતી રહેતી ફાળવણીની તુલનામાં આ સૌથી વધુ ફાળવણી હતી. પરંતુ અહીં એ પણ જોવું પડશે કે દર વર્ષે બજેટનું કદ વધતું જ રહે છે. તેથી બજેટના કોઇપણ હેડ હેઠળ થયેલી ફાળવણીની સામે પડેલી સમસ્યાના કદ આધારે સમીક્ષા થવી જોઇએ. એવા સમયમાં કે જ્યારે રોજગાર સર્જન અને વ્યક્તિગત આવક વધારવાના મુદ્દાને પ્રાથમિક બનાવવાની જરૂર છે ત્યારે એમએસએમઇ ક્ષેત્ર માટે મોટા બજેટની જોગવાઇનો વિચાર થઇ શકે છે. જોકે બિનકૃષિ ક્ષેત્રમાં સ્વરોજગાર સર્જનની સંભાવનાઓ વધારવા માટે વડા પ્રધાન રોજગાર સર્જન કાર્યક્રમ હેઠળ અઢી હજાર કરોડની જોગવાઇ જરૂરથી કરવામાં આવી છે. તે યોજના અંતર્ગત શિલ્પકારો, કારીગરો અને બેરોજગાર યુવાનોને સૂક્ષ્મ ઉદ્યોગ લગાવવામાં મદદ મળશે. બેશક આ રકમની મદદથી ૧૦ થી ૧૨ હજાર નવા સૂક્ષ્મ એકમો ઊભાં કરવામાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ દર વર્ષે બે કરોડના દરે વધી રહેલી બેરોજગારીના આંકડા સામે આ રકમ ખૂબ મામૂલી કહી શકાય.

નાના ઉદ્યોગ એકમો પર વધુ ધ્યાન આપવાને મુદ્દે વકીલાત કરતાં એક બીજો તર્ક પણ મૂકી શકાય તેમ છે. હકીકત એ છે કે આ ક્ષેત્રનાં અડધાંથી વધુ એકમો ગામડાં અને કસબામાં જ ચાલી રહ્યાં છે.

કેટલાક મહિના પહેલાં અહેવાલો આવ્યા હતા કે દેશમાં રોજબરોજના ખર્ચની રકમ સૌથી વધુ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ઘટી રહી છે. તેને કારણે એફએમસીજી ક્ષેત્ર દ્વારા ઉત્પાદિત અર્થાત્ ત્વરિત વપરાશની સામગ્રીનાં વેચાણમાં ઘટાડો થઇ રહ્યો છે. તે હકીકત જોતાં જ કૃષિ અને અન્ય ગ્રામીણ રોજગારોને મજબૂત કરવા સૂચનો થયાં હતાં. સૂચનો તર્કપૂર્ણ પણ હતાં. પરંતુ આ સૂચનનો અમલ કરવા જતાં મોટાપાયે સંસાધનોનો ખર્ચ કરવો પડે તેમ હતો. ભારતીય કૃષિની સમસ્યા એટલી મોટી છે કે તેને તાબડતોબ કોઇ મોટી મદદ પહોંચાડવી તે સરકારની તાકાતની બહારની વાત છે. જ્યારે નાના અને મધ્યમ ક્ષેત્રના ઉદ્યોગો માટે ગ્રામીણ ભારતમાં હજી શક્યતાઓ બાકી છે. હાલની સ્થિતિમાં જો સરકાર દ્વારા પહેલ કરીને યોગ્ય પેકેજની જાહેરાત કરવામાં આવે તો મરવાના વાંકે જીવતા નાના એકમો અને ઉદ્યોગો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થશે.

નીચે આપેલી લીંક પર ક્લિક કરીને જોડાઓ સંદેશ ન્યૂઝ સાથે.

તમે અમને ફેસબુક, ટ્વીટર, ઇન્સ્ટાગ્રામ અને યુ ટ્યુબ પર પણ લાઇક અને ફોલો કરી શકો છો.

લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ તમારા ફોન પર સૌથી પહેલા મેળવવા માટે આજે જ ડાઉનલોડ કરો Sandeshની નવી મોબાઇલ એપ્લિકેશન