નેતાઓ કરતા પ્રવક્તાઓનો ટી.વી. પર ચમકવાનો શોખ વધતો જાય છે - Sandesh
  • Home
  • Columnist
  • Chini Kam
  • નેતાઓ કરતા પ્રવક્તાઓનો ટી.વી. પર ચમકવાનો શોખ વધતો જાય છે

નેતાઓ કરતા પ્રવક્તાઓનો ટી.વી. પર ચમકવાનો શોખ વધતો જાય છે

 | 4:16 am IST

ચીની કમ

ગુજરાતમાં ચૂંટણી યુદ્ધ પરાકાષ્ઠાએ રહ્યું. ચૂંટણી પ્રચારની શૈલી હવે બદલાઈ છે. ચૂંટણી જીતવા માટે જાહેર સભાઓ ઉપરાંત હવે રોડ શો પણ કરવા પડે છે, મંદિરોમાં જવું પડે છે, મોબાઈલ પર ખાસ એપ્સ દ્વારા લોકો સુધી પહોંચવું પડે છે. સોશિયલ મીડિયામાં સાચો કે ખોટો પ્રચાર કરવો પડે છે. અખબારો અને ન્યૂઝ ચેનલ્સના કેમેરા સમક્ષ વાત કરવા નિષ્ણાત પ્રવક્તાઓ નીમવા પડે છે. કયા મુદ્દા પર શું બોલવું તેનું જ્ઞાન આપવા નિષ્ણાતોની ટીમ હાજર રાખવી પડે છે.

અને આ બધા કામ માટે ભાજપ અને કોંગ્રેસ એ બેઉ પાર્ટીઓએ પોતાનાં મીડિયા સેન્ટરો શરૂ કર્યા હતાં. તેમાં આઈ.ટી. નિષ્ણાતો પણ હતા. બંને પક્ષોએ મીડિયા સેન્ટરનું નેતૃત્વ કરવા દિલ્હીથી નિષ્ણાતોને બોલાવ્યા. તેઓ મીડિયા સેલના વોર રૂમ્સ સંભાળતા. દરેક ચૂંટણીમાં અને રાજનીતિમાં મીડિયા પણ એક રોલ ભજવતું હોય છે. નેતાઓનો મીડિયા માટે લવ એન્ડ હેટનો સંબંધ રહ્યો છે.

પત્રકારો ને નેતાઓ

એક જમાનામાં ગુજરાતના એ વખતના મુખ્યમંત્રી હિતેન્દ્રભાઈ દેસાઈ કહેતા : ”મારા વિરોધીઓ શું બોલે છે અને શું કરે છે તે જાણવા હું પોલીસની ગુપ્તચર શાખા કરતાં પત્રકારોની બાતમી પર વધુ આધાર રાખું છું.”

ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ચીમનભાઈ પટેલ બીજી વાર મુખ્યમંત્રી બન્યા પછી વધુ મીડિયા ફ્રેન્ડલી બની ગયા હતા. પૂર્વ મુખ્યમંત્રી બાબુભાઈ જશભાઈ પટેલની ઓફિસમાં મીડિયાવાળા બહુ ઓછું જતા. તેઓ કોઈને મળવા જાય તો બાબુભાઈ પટેલ ફાઈલ ખોલીને વાંચવા બેસી જતા. મોરારજી દેસાઈ ગુજરાત આવે ત્યારે તેઓ ગૂજરાત વિદ્યાપીઠના સાદા ગેસ્ટહાઉસમાં જ ઊતરતા. સાંજે સાયં પ્રાર્થના અને પ્રવચન પછી વિદ્યાપીઠના ગેસ્ટ હાઉસમાં ચાર-પાંચ પત્રકારોને મળતા. બાજુમાં મણિબહેન પટેલ રેંટિયો કાંતતાં હોય. બહારથી અતડા લાગતા મોરારજીભાઈ પત્રકારો સાથે ખુલ્લા દિલે વાત કરતા.

ગુજરાતના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી શંકરસિંહ વાઘેલાનો પત્રકારો સાથે મૈત્રીપૂર્ણ અને પ્રેમાળ સંબંધ રહ્યો.

વર્ષો પહેલાં

વર્ષો પહેલાં રાજકીય પક્ષની કચેરીએથી સાંજના પ્રેસનોટ મોકલવામાં આવતી. અગાઉ ભદ્રમાં આવેલ કોંગ્રેસ કાર્યાલયમાંથી ટીશ્યૂ પેપર પર કાર્બન કોપી ત્રણ-ત્રણ ચાર-ચાર કોપી ટાઈપ કરીને આપવામાં આવતી. તેમાં કોઈ હોદ્દેદારની સહી કરવામાં આવતી નહીં, પણ પાર્ટીનો ગોળ સિક્કો લગાવવામાં આવતો. એ જમાનામાં કોમ્પ્યૂટર કે ઝેરોક્સ-ફેક્સની વ્યવસ્થા હતી નહીં. ડુપ્લિકેટિંગ-સાઈક્લોસ્ટાઈલની સગવડ પર ઘણાં સમય પછી આવી.

પ્રવકતા જ નહોતા

સાંજના સમયે અખબારોના પ્રતિનિધિઓ પક્ષના કાર્યાલય પર આવતાં અને મહામંત્રીના રૂમમાં તેમની પાસે બેસીને ચર્ચા કરતાં અને સમાચાર મેળવતા. તેમને સમાચારની તૈયાર પ્રેસનોટ પણ આપવામાં આવતી. તત્કાલીન પ્રદેશ કોંગ્રેસ પ્રમુખ ઠાકોરભાઈ દેસાઈ, વજુભાઈ શાહ વગેરે ક્યારેક ક્યારેક મળતા પણ મહામંત્રી ચીમનભાઈ પટેલ, બ્રહ્મકુમાર ભટ્ટ, દિનેશ શાહ વગેરે નિયમિત પત્રકારોને મળતા. તે સમયે પ્રવક્તા જેવો કોઈ હોદ્દો નહોતો માત્ર મહામંત્રી જ પત્રકારોને માહિતી આપતાં. તે સમયે પત્રકારોને ફક્ત એક કપ ચા પિવડાવવામાં આવતી. તે વખતે કોંગ્રેસ આગેવાનોમાં ભારે જૂથબંધી ચાલતી હતી. પત્રકારો તેના ગરમાગરમ સમાચારો પણ મેળવતાં અને ચમકાવતાં. જૂથબંધી અંગેના સમાચાર ‘સંદેશ’ના એ વખતના વરિષ્ઠ પત્રકાર પરમાનંદ ગાંધીએ અખબારમાં લખ્યાં. સાંજે પરમાનંદ ગાંધી કોંગ્રેસ ભવન આવ્યા ત્યારે કોંગ્રેસ પ્રમુખ જમનાશંકર પંડયાએ પત્રકાર પરમાનંદ ગાંધીને બોલાવીને પૂછ્યું : ”આ સમાચાર કેમ છાપ્યાં ?” તે પછી પત્રકાર પરમાનંદ ગાંધીએ તુરત જ જવાબ આપ્યો હતો : ”અમે અહીં જે જોઈએ છીએ તે સમાચાર લખીએ છીએ. અમે તમારી પ્રેસનોટ લેવા નથી આવતાં. પ્રેસનોટ તમારે અખબાર પર મોકલી દેવી.” આ સાંભળીને કોંગ્રેસ પ્રમુખ જમનાશંકર પંડયા છક થઈ ગયા. અલબત્ત, જમનાશંકર પંડયાનો પત્રકારો સાથે પ્રેમાળ સંબંધ હતો. કોઈ પત્રકાર બીમાર પડે તો દોડીને હોસ્પિટલ પહોંચી જતા અને ડોક્ટરોને પણ ખખડાવી નાખતા. એ જમાનામાં પટાવાળા સાઈકલ પર જઈને આ પ્રેસનોટ પહોંચાડતાં હતાં તે સમયે ફેક્સનું અસ્તિત્વ નહોતું.

પત્રકારો પાસેથી જાણતા

રાજકીય પક્ષના પ્રમુખો પણ પત્રકારો સાથે વ્યક્તિગત પરિચય રાખીને અન્ય પક્ષોની ગતિવિધિની માહિતી મેળવતા હતા. સને ૧૯૯૩માં કોંગ્રેસ પક્ષમાં ચીમનભાઈ પટેલના જનતા દળ (ગુજરાત)નું વિલિનીકરણ થયું ત્યારે ગુજરાત કોંગ્રેસના પ્રદેશ પ્રમુખ તરીકે પ્રબોધભાઈ રાવળ હતા. તેઓ પત્રકારપ્રેમી હતા. રોજ સાંજે કાર્યાલયમાં પાંચથી છ વાગ્યા સુધીનો સમય માત્ર પત્રકારો માટે જ રાખતા. સાંજે પત્રકારો આવે પછી તેમની કેબિનમાં પત્રકારો સિવાય કોઈ પણ પદાધિકારીને બેસવાની મનાઈ હતી. માત્ર પ્રદેશ સહમંત્રી જયંતીલાલ પરમાર કે જેઓ પ્રદેશ મીડિયા વિભાગ સંભાળતા તેમને બેસાડતાં. નાસ્તો કરતાં કરતાં પત્રકારો સાથે અલક-મલકની વાતો કરતાં, પોતે ગૃહ રાજ્યમંત્રી હતા ત્યારની વાતો વાગોળતા વાગોળતા ચીમનભાઈની સરકારમાં કઈ ગતિવિધિ થઈ રહી છે. કયા અધિકારીઓ શું કરે છે તે અને પ્રધાનમંડળમાં ચાલતી ગરબડોની જે માહિતી પત્રકારો પાસે હોય તે પણ કળથી જાણી લેતા. ટૂંકમાં પત્રકારો સાથે બેસીને પક્ષની માહિતી આપવા ઉપરાંત પત્રકારો પાસે જે માહિતી હોય તેનું ફિડબેક મેળવી લેતા.

ટી.વી. પરનો બાઈટ

હવે સમય બદલાયો છે. પ્રેસનોટ કરતાં ટી.વી.ના કેમેરા સમક્ષ બાઈટ્સનું (બોલવાનું) મહત્ત્વ વધ્યું છે. નેતાઓ કરતાં પ્રવક્તાઓને ન્યૂઝ ચેનલ્સ પર ચમકવાનો શોખ વધ્યો છે. આ ઉપરાંત પણ પક્ષના પ્રવક્તાઓ, પ્રદેશના પ્રમુખ વગેરેને કોઈ તાત્કાલિક જાહેરાત કરવી હોય તો ટી.વી. મીડિયાના પત્રકારોને જાણ કરીને તેમની સાથે સંબોધન કરીને અથવા પ્રવક્તાઓ પોતે બાઈટ આપીને સંતોષ માની લે છે. પત્રકાર પરિષદ કે કોઈ મિટિંગ વખતે માત્ર ટી.વી. મીડિયા સમક્ષ વિઝયુઅલ લેવડાવીને પ્રવક્તા ટી.વી. મીડિયાને બાઈટ આપી દે. કેટલાકને માત્ર પોતાનો ચહેરો ટી.વી.માં આવે તેની જ ચિંતા રહે છે. વર્ષો સુધી સત્તાધારી પક્ષને ગાળો દેનારા કેટલાક લોકો સત્તાધારી પક્ષના પ્રવક્તા બની ન્યૂઝ ચેનલો પર આવે છે ત્યારે શું વિચારવું ? ગુજરાતમાં ભાજપ અને કોંગ્રેસ પાસે અંગ્રેજીમાં બોલી શકે તેવા પ્રવક્તાઓનો દુકાળ છે, એકાદ અપવાદને બાદ કરતાં.