GST શું છે ? - Sandesh

GST શું છે ?

 | 3:34 am IST
  • Share

તાજેતરમાં સંસદ દ્વારા GST માટે બંધારણીય સુધારા બિલ પસાર થયા બાદ GST અંગે ચર્ચાઓ થઈ રહેલ છે તે સ્વાભાવિક જ છે. GST અંગે સૌને મૂળભૂત માહિતી અને જાણકારી હોવી જોઈએ તે એટલું જ જરૂરી છે. એક માન્યતા એવી છે કે, સંસદ દ્વારા GSTનું બિલ પસાર થઈ ગયું એટલે હવે આખા દેશ માટે એકસમાન કાયદો અને સમાન વેરાના દર અમલમાં આવી જશે, પરંતુ સૌએ એ બાબત સમજી લેવી જોઈએ કે સંસદ દ્વારા પસાર થયેલ બિલ એ બંધારણમાં સુધારા કરતું બિલ હતું. GSTના અમલ માટે સંસદ અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓને કેટલીક સત્તાઓ આપવી આવશ્યક હોઈ તેમજ તેના સરળ અમલીકરણ માટેની જોગવાઈઓ કરવા માટે બંધારણમાં ફેરફાર કરવા જરૂરી હોઈ તે ફેરફારો કરતું બિલ સંસદ દ્વારા પસાર થયેલ છે. લોકસભા અને રાજ્યસભામાં બંધારણ સુધારા બિલ પસાર થયા બાદ ૫૦% જેટલી રાજ્યોની વિધાનસભાઓએ એટલે કે ૧૫ રાજ્યની વિધાનસભાઓએ આ બંધારણ સુધારા બિલને અનુમોદન આપવું પડશે અને ત્યારે બંધારણમાં આ સુધારાઓ આમેજ થશે. આમ આ આખી પ્રક્રિયા બંધારણમાં સુધારા કરવા અંગેની છે. ત્યાર બાદ બંધારણની જોગવાઈઓની મર્યાદામાં રહીને સંસદ તેમજ દરેક રાજ્યોની વિધાનસભાએ GSTના કાયદા ઘડવા પડશે કે જેનો તે પછી અમલ શરૂ થશે. આ કાયદા કેવા હશે તે અંગેનો મોડલ લો બહાર પાડેલ છે અને એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે, દરેક રાજ્યોની વિધાનસભા અને સંસદ આ મોડલ લો પ્રમાણેના કાયદા ઘડશે. મોડલ લોની જોગવાઈઓની આંટીઘૂંટીમાં પડયા વગર GST અંગેની સાદી સમજ આપવા આ લેખમાં પ્રયત્ન કરેલ છે.

GSTના પ્રકાર કેટલા અને તેમાં કયા કાયદાઓનો સમાવેશ થઈ જશે ?

GSTના ત્રણ પ્રકાર રહેશે :

૧.  SGST કે જેમાં વેટ, મનોરંજન કર, લક્ઝરી ટેક્સ, લોટરી, બેટિંગ અને ગેમ્બલિંગ પરનો વેરો, માલ અને સર્વિસ પર રાજ્યોના લાગતા સેસ અને સરચાર્જ તેમજ ઓક્ટ્રોયના વિકલ્પે લાગતા એન્ટ્રી ટેક્સનો સમાવેશ થઈ જશે. આ અંગેનો કાયદો રાજ્યની વિધાનસભા દ્વારા ઘડવામાં આવશે અને આ વેરો રાજ્ય દ્વારા લેવાશે.

૨. CGST કે જેમાં એક્સાઈઝ ડયૂટી, વધારાની એક્સાઈઝ ડયૂટી, મેડિસિનલ અને ટોયલેટરીઝ પ્રમોશન એક્ટ હેઠળ લાગતી એક્સાઈઝ ડયૂટી, સર્વિસ ટેક્સ, વધારાની કસ્ટમ ડયૂટી, સ્પેશિયલ એડિશનલ ડયૂટી ઓફ કસ્ટમ્સ, સેસ અને સરચાર્જનો સમાવેશ થશે. આ અંગેનો કાયદો સંસદ દ્વારા ઘડવામાં આવશે અને વેરો કેન્દ્ર દ્વારા લેવાશે.

૩. IGST કે જેમાં માલ અને સેવાઓના આંતરરાજ્ય વ્યવહારો પર વેરો લાગશે. આ અંગેનો કાયદો સંસદ દ્વારા ઘડવામાં આવશે અને વેરો કેન્દ્ર દ્વારા લેવાશે.

GSTમાં ફરક શું ?

વેટ અને વેચાણવેરા કાયદામાં ખરીદ અને વેચાણના વ્યવહાર પર વેરો લાગે અને એક્સાઈઝ ડયૂટી ઉત્પાદન પર લાગે. જ્યારે GST માલ અને સેવાઓના સપ્લાય પર વેરો લાગે. વેચાણ અને ખરીદના વ્યવહાર ગણવાની અગત્યની શરતોમાં બે પક્ષકારો હોવા, માલની માલિકીની વેચનાર પાસેથી ખરીદનારને તબદીલી અને તે બદલ ખરીદનાર દ્વારા ચૂકવાનો કીમતી અવેજ અગત્યના છે. જ્યારે GSTમાં સપ્લાય પર વેરો લાગે અને સપ્લાયની મોડલ લોની કલમ ૩માં આપવામાં આવેલ વ્યાખ્યા મુજબ તેમાં તમામ પ્રકારના સપ્લાયનો સમાવેશ થાય જેમ કે વેચાણ, ટ્રાન્સફર, બાર્ટર, એક્સચેન્જ, લાઈસન્સ, લીઝ, ભાડે આપવું કે કોઈ પણ રીતે માલ કે સેવાઓનો અવેજના બદલામાં ધંધા દરમિયાન કે ધંધાના વિકાસ માટે નિકાલ કરવો. આમ સપ્લાય માટે બે પક્ષકારનું હોવું કે માલિકીની તબદીલી થવી જરૂરી નથી અને છતાં તે સપ્લાય ગણાશે જેના પર વેરો લાગશે. આમ એક જ કંપનીની એક બ્રાન્ચમાંથી બીજી બ્રાન્ચમાં માલ કે સેવાની તબદીલી સપ્લાય ગણાશે કે જેના પર વેરો લાગશે. આ જ રીતે એક્સાઈઝ ઉત્પાદન પર લાગે છે તેના બદલે  તે પણ સપ્લાય પર લાગશે.

સપ્લાયની કિંમત શું ગણાશે ?

મોડલ લોની જોગવાઈ મુજબ માલ કે સેવાના સપ્લાયના વ્યવહારમાં જો બંને પક્ષકારો એકબીજાના સંબંધિત ન હોય અને કિંમત જ સપ્લાય માટેનું અવેજ હોય ત્યારે વ્યવહાર માટે ચૂકવેલ કે ચૂકવવા પાત્ર કિંમત સપ્લાયની કિંમત ગણાશે કે જેના પર વેરો ભરવાની જવાબદારી ઉપસ્થિત થશે. મોડલ લોમાં સપ્લાયની કિંમતની વ્યાખ્યા ખૂબ વિસ્તૃત આપવામાં આવી છે. સામાન્ય પરિભાષામાં એમ કહી શકાય કે સીધી કે આડકતરી રીતે જે કોઈ કિંમતની ચુકવણી થાય તે સપ્લાયની કિંમત ગણાશે. સપ્લાયના વ્યવહાર સાથે સંકળાયેલ કોઈ પણ કાર્યવાહી પેટે માલ કે સેવા પ્રાપ્ત કરનાર દ્વારા અથવા તો તે આપનાર દ્વારા જે કોઈ રકમ ચૂકવાય કે મેળવાય તેનો સપ્લાયની કિંમતમાં સમાવેશ થશે. જો માલ કે સેવા પ્રાપ્ત કરનારે કોઈ માલ કે સેવા પૂરી પાડેલ હોય તો તેની કિંમત કે પછી તેણે ચૂકવેલ રોયલ્ટી કે લાઈસન્સ ફીની રકમ કે તેને મળેલ સબ્સિડીની રકમનો પણ કિંમતમાં સમાવેશ થશે.

સપ્લાયને લગતા આનુસંગિક ખર્ચા પેટે ઉઘરાવેલ રકમ પછી તે સીધી રીતે હોય કે આડકતરી રીતે તો તેનો પણ સમાવેશ સપ્લાયની કિંમતમાં થશે. GST સિવાયના વેરાઓનો પણ કિંમતમાં સમાવેશ થશે. ડિસ્કાઉન્ટ ધંધાની સામાન્ય પ્રણાલી મુજબ બિલમાં જ અપાયું હશે કે પછી વ્યવહાર વખતે જાણકારી હોય અને પછીથી બિલના સંદર્ભમાં અપાયું હશે જેમ કે ટર્નઓવર ડિસ્કાઉન્ટ તો તે બાદ મળશે. પાછળથી કિંમતમાં ફેરફાર થતાં અપાતાં ડિસ્કાઉન્ટની કપાત મળશે નહીં. ટૂંકમાં એમ કહી શકાય સીધી કે આડકતરી રીતે મળવાપાત્ર તમામ રકમ પર વેરો ભરવાની જવાબદારી ઉપસ્થિત થશે. એક અગત્યના ફેરફારની પણ નોંધ લેવી રહી કે હાલ એક્સાઈઝ ઉમેર્યા પછીની કિંમત પર વેટ લાગે છે, પરંતુ GSTમાં SGST અને CGST બંને સમાન કિંમત પર લાગશે. આમ વેરા પર વેરો લાગશે નહીં. હાલ એક્સાઈઝ ડયૂટી ફક્ત ઉત્પાદકના તબક્કે લાગે છે તેના બદલે ઝ્રય્જી્ સપ્લાયના તમામ તબક્કે લાગશે.

વેરાના દર શું ?

માધ્યમોમાં જે ચર્ચાઓ ચાલે છે તેના કારણે એક ગેરસમજ એવી પ્રવર્તમાન છે કે, ૧૮%નો સમાન દર તમામ ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓ પર લાગશે, પરંતુ આમ નથી. બંધારણ સુધારા અંગેની તમામ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ GST કાઉન્સિલની રચના થશે જેની ભલામણના આધારે વેરાના દર નક્કી થશે. એ બાબત પણ સૌએ સમજી લેવી જોઈએ કે GST કાઉન્સિલનો રોલ ભલામણ કરવાનો છે તેનો સૌએ સ્વીકાર કરવો જ પડે તેવું કાયદા કે બંધારણ હેઠળ જરૂરી નથી. આમ છતાં એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે, બધા GST કાઉન્સિલની ભલામણને અનુસરશે. અત્યારે જે ચર્ચાઓ ચાલે છે તેના પરથી એમ કહી શકાય કે કદાચ ૪ પ્રકારના વેરાના દરનું માળખું નક્કી થશે.

૧.  સદંતર માફી માલ અને સેવાઓ કે જેમાં જીવન જરૂરી ચીજો અને સેવાઓનો સમાવેશ થશે.

૨. ૧૨%ના દરવાળી ચીજો કે જેમાં આવશ્યક ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

૩. ૧૮%નો દર જે રેસિડયુરી એન્ટ્રી કે જેમાં જે કોઈ ચીજવસ્તુ કે સેવા માટે ચોક્કસ એન્ટ્રી ન હોય તે ચીજોનો સમાવેશ થશે. ૧૮%ના દરની જે બહોળી ચર્ચાઓ ચાલે છે તે આ સ્ટાન્ડર્ડ દરના બાબતની છે.

૪. ૪૦% કે જેમાં લક્ઝરી ચીજવસ્તુઓનો સમાવેશ થશે.

આખરે રાજ્યની અંદર થતાં માલ અને સેવાઓના સપ્લાયના વ્યવહાર વેરો લાદવાની રાજ્યની વિધાનસભા પાસે સત્તા છે. ય્જી્ કાઉન્સિલ ફ્લોર રેટ નક્કી કરી શકે કે જેનાથી નીચા દરે કોઈ વિધાનસભા વેરો ન લાદી શકે અને આમ SGSTના વેરાના દર દરેક રાજ્યની વિધાનસભા જ નક્કી કરશે. સૌ એકસમાન દરે વેરો લાદે તેવી અપેક્ષા રાખીએ. પ્રથમ ૫ વર્ષમાં રાજ્યોને જે કાંઈ વેરાકીય ખોટ પડે તે કેન્દ્રએ ભરપાઈ કરવાનું સ્વીકારેલ છે અને તેથી શરૂઆતના સમયમાં વેરાના દરમાં સામ્યતા જાળવવામાં તકલીફ પડવી ન જોઈએ.

ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મળશે

હાલમાં ખરીદી પર ચૂકવેલ વેટની ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ કેટલાક અપવાદો સિવાય મળે છે. તેવી જ રીતે એક્સાઈઝના કાયદામાં મોડવેટ મળે છે. તે જ રીતે ય્જી્માં ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ આપવાની જોગવાઈ છે. એક અગત્યનો ફેરફાર એ થશે કે આંતરરાજ્ય સપ્લાય અંગે ચૂકવાયેલ IGSTની ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મળશે. હાલમાં મોડલ લોમાં ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ ન આપવા બાબતે અપવાદો થોડા છે. સમય જતાં ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ ન આપવાનું લિસ્ટ વધે નહીં તેવી અપેક્ષા રાખીએ. ય્જી્માં પણ ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ આપવા માટે કેટલીક શરતો છે તેમાં એક અગત્યની શરત એ છે કે, માલ કે સેવા પ્રાપ્ત કરનારને ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ ત્યારે જ મળશે જ્યારે માલ કે સેવા પૂરી પાડનાર દ્વારા તેના સપ્લાય પરનો વેરો સરકારી તિજોરીમાં રોકડેથી કે તેને મળવાપાત્ર ઈનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ સરભર કરીને જમા કરાવેલ હોય. અલબત્ત આઈ.ટી.નું જે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવામાં આવી રહ્યું છે તેમાં બોગસ બિલિંગનું કૌભાંડ કદાચ ચાલી શકશે નહીં. કાયદાની સામાન્ય જોગવાઈ હેઠળ વેરો ભરનાર તમામ વ્યક્તિઓએ તેમણે માલ કે સેવાઓના કરેલ સપ્લાય કે મેળવેલ સપ્લાયની માહિતી દર મહિને ઓનલાઈન અપલોડ કરવાની રહેશે અને સિસ્ટમ દ્વારા તેની મેળવણી કરી તેમાં વિસંગતતા હોય તો સંબંધિત પક્ષકારોને તેની જાણકારી આપી સ્વીકારેલ જવાબદારીમાં સુધારો કરવા સૂચના આપવામાં આવશે.

નોંધણી નંબર

જેઓ હાલ વેટ કે એક્સાઈઝ કે સર્વિસ ટેક્સ કાયદાઓ હેઠળ નોંધણી નંબર ધરાવે છે તેમને કામચલાઉ ધોરણે નવા નોંધણી નંબર આપી દેવામાં આવશે. નવા નંબર PANનંબર આધારિત હશે. GSTના નિયમોથી ઠરાવવામાં આવેલ કાર્યવાહી પૂર્ણ કર્યા બાદ ૬ માસમાં તે નંબરો કાયમી ધોરણે આપી દેવામાં આવશે. દરેક વેપારી પાસે તેમના ઁછગ્દ નંબર આ કારણસર જ મગાવી લેવામાં આવેલ છે અને જો કોઈ ભૂલ થયેલ હોય તો તેમાં તાત્કાલિક સુધારો કરાવી લેવો જોઈએ.

નીચે આપેલી લિંક્સ પર ક્લિક કરીને સંદેશ ન્યૂઝ સાથે જોડાઓ.

તમે અમને પર ફોલો કરીને સમાચાર મેળવી શકો છો.

તમારા ફોન પર લેટેસ્ટ ન્યૂઝ અપડેટ્સ સૌથી પહેલા મેળવવા માટે હમણાં જ Sandesh ની મોબાઇલ એપ્લિકેશન ડાઉનલોડ કરો