- 17 જુલાઈ, 2024થી ચાતુર્માસ શરૂ થઈ રહ્યો છે
- શ્રી હરિ વિશ્રામ માટે ક્ષીરસાગર પર રહે છે
- હિંદુ ધર્મ ઉપરાંત અન્ય ધર્મોમાં પણ ચાતુર્માસનું મહત્વ છે
હિંદુ માન્યતાઓ અનુસાર અષાઢ મહિનામાં આવતી દેવશયની એકાદશીને ચાતુર્માસની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. આ તે તિથિ છે જ્યાંથી ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીર સાગરમાં વિશ્રામ કરવા જાય છે અને ત્યારબાદ કારતક માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીએ તેઓ ફરીથી યોગ નિંદ્રામાંથી જાગી જાય છે. તેથી આ તિથિ દેવુથની એકાદશી તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ બે એકાદશી વચ્ચેના સમયગાળાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે, જે લગભગ 4 મહિનાનો સમયગાળો છે.
એક જગ્યાએ કરે સાધના
જૈન પરંપરા અનુસાર અષાઢી પૂર્ણિમાથી કાર્તિક પૂર્ણિમા સુધીના સમયગાળાને ચાતુર્માસ કહેવામાં આવે છે. જૈન ધર્મનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ તહેવાર પર્યુષણ પણ ચાતુર્માસમાં ઉજવવામાં આવે છે. જ્યારે જૈન ધર્મના અનુયાયીઓ આખું વર્ષ પગપાળા ચાલીને ભક્તોમાં અહિંસા અને સત્યના ઉપદેશનો પ્રચાર કરે છે, ત્યારે ચાતુર્માસમાં જૈન સાધુઓ દેરાસરમાં રોકાઈને ઉપવાસ, મૌન, ધ્યાન વગેરે કરે છે.
ચાતુર્માસ વરસાદનો સમય છે અને આ સમયગાળા દરમિયાન પ્રકૃતિમાં નવા જીવનનો સંચાર થાય છે. આ સમય દરમિયાન, ઘણા પ્રકારના જંતુઓ અને સૂક્ષ્મ જીવો જે આંખોથી દેખાતા નથી તે સૌથી વધુ સક્રિય હોય છે. તેથી, જૈન ધર્મમાં એવું માનવામાં આવે છે કે મનુષ્યની વધુ પડતી હિલચાલ આ જીવોને નુકસાન પહોંચાડે છે અને જૈન ધર્મ અહિંસાને મહત્વ આપે છે. આ જ કારણ છે કે ચાતુર્માસ દરમિયાન જૈન અનુયાયીઓ એક જગ્યાએ રહીને સાધના કરે છે.
બૌદ્ધ ધર્મમાં મહત્વ
અન્ય ધર્મોની જેમ બૌદ્ધ ધર્મમાં પણ ચાતુર્માસનું વિશેષ મહત્વ માનવામાં આવે છે. બૌદ્ધ ધર્મ પણ અહિંસાને સર્વોપરી માને છે, જેના કારણે બૌદ્ધ ધર્મના અનુયાયીઓ પણ ચાતુર્માસના 4 મહિનાના સમયગાળા દરમિયાન ઘણા નિયમોનું પાલન કરે છે. જે મુજબ તપસ્વીઓ એક જગ્યાએ રહીને જ્ઞાન પ્રાપ્તિ માટે પૂજા કરે છે.
