આ વર્ષે અધિકમાસની શરૂઆત 17 મે થી થઈ રહી છે જે આગામી 15 જૂન સુધી ચાલશે. આ કોઈ સામાન્ય મહિનો નથી, કારણ કે તે દર વર્ષે આવતો નથી. વૈદિક જ્યોતિષશાસ્ત્ર અને આપણી પંચાંગ પ્રણાલી અનુસાર, સૌર કેલેન્ડર (365 દિવસ) અને ચંદ્ર કેલેન્ડર (354 દિવસ) વચ્ચે દર વર્ષે જે દિવસનો તફાવત સર્જાય છે, તેને સંતુલિત કરવા માટે દર ત્રીજા વર્ષે આ વધારાનો મહિનો ઉમેરવામાં આવે છે. આ વૈજ્ઞાનિક ગણતરીના કારણે જ આપણા તમામ તહેવારો દર વર્ષે તેમની સાચી ઋતુઓમાં આવે છે.
પરોપકારનું અનેકગણુ મળે છે ફળ
ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ આ મહિનાનું મહત્વ અજોડ છે. આ સમયગાળો સાક્ષાત્ ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુને સમર્પિત છે, જેના કારણે તેને 'પુરુષોત્તમ માસ પણ કહેવામાં આવે છે. આ આખો મહિનો એક આધ્યાત્મિક મહોત્સવ સમાન છે, જેમાં કરવામાં આવેલી પૂજા-અર્ચના, જપ અને પરોપકારના કાર્યોનું ફળ સામાન્ય દિવસો કરતાં અનેકગણું વધારે મળે છે.
આ પવિત્ર મહિનામાં કરવા યોગ્ય 4 મુખ્ય ધાર્મિક કાર્યો
1. ભગવાન વિષ્ણુની આરાધના
આ મહિનાના સ્વામી ભગવાન પુરુષોત્તમ હોવાથી, દરરોજ તેમની વિશેષ પૂજા કરવી જોઈએ. નિયમિત રૂપે *વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામ* નો પાઠ કરવો અથવા પરિવાર સાથે બેસીને *શ્રી સત્યનારાયણ ભગવાનની વ્રત કથા* નું શ્રવણ કરવું અત્યંત કલ્યાણકારી માનવામાં આવે છે. ભગવાન ભક્તિના ભૂખ્યા છે, તેથી ભવ્ય આયોજનો કરતાં સાચા હૃદયનો ભાવ વધુ મહત્વનો છે.
2. દાન-પુણ્યનો મહિમા
અધિકમાસમાં કરેલું દાન અક્ષય પુણ્ય અપાવે છે. દાન માત્ર પૈસાનું જ હોય તે જરૂરી નથી. તમારી શ્રદ્ધા અને સાચી ભાવના મહત્વની છે. આ દિવસોમાં ભૂખ્યાને ભોજન (અન્નદાન), જરૂરિયાતમંદને વસ્ત્રો (વસ્ત્રદાન) અથવા મંદિરો અને પીપળાના વૃક્ષ પાસે દીવા પ્રગટાવવા (દીપદાન) જેવા કાર્યો કરવા જોઈએ.
3. મંત્ર જાપ અને તપશ્ચર્યા
માનસિક શાંતિ અને આત્મશુદ્ધિ માટે આ મહિનામાં મંત્રોચ્ચાર શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. તુલસીની માળાથી દરરોજ "ઓમ્ નમો ભગવતે વાસુદેવાય મંત્રની ૧૦૮ વાર માળા કરવી જોઈએ. આ ઉપરાંત નાના-મોટા ઉપવાસ રાખવાથી આપણી ઇન્દ્રિયો પર સંયમ આવે છે અને આપણું ધ્યાન સાંસારિક બાબતોમાંથી હટીને પરમાત્મા તરફ વળે છે.
4. ધાર્મિક ગ્રંથોનું વાચન
આ પવિત્ર દિવસો દરમિયાન શ્રીમદ ભગવદ્ ગીતા, રામાયણ કે શ્રીમદ ભાગવત પુરાણ જેવા પવિત્ર ગ્રંથોનું અધ્યયન કરવું જોઈએ. આ ગ્રંથો માત્ર વાંચવા પૂરતા નથી, પરંતુ તેમાં આપેલા જ્ઞાન અને ઉપદેશોને પોતાના વ્યવહારિક જીવનમાં ઉતારવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.
અધિકમાસ દરમિયાન શું ન કરવું? (વર્જિત કાર્યો)
શુભ પ્રસંગો પર રોક: આ મહિનામાં લગ્ન, મુંડન સંસ્કાર, જનોઈ અથવા ગૃહપ્રવેશ જેવા માંગલિક કાર્યો કરવામાં આવતા નથી.
મોટી ખરીદી ટાળવી: આ સમયગાળામાં નવું વાહન, જમીન, મકાન કે સોના-ચાંદીના મોંઘા દાગીના ખરીદવાનું ટાળવું જોઈએ.
નવા કાર્યોની શરૂઆત નહીં: કોઈ નવો બિઝનેસ શરૂ કરવો, નવું મકાન ચણવાનું શરૂ કરવું કે કોઈ મોટા પ્રોજેક્ટનો પ્રારંભ આ મહિનામાં મુલતવી રાખવો જોઈએ.
આ પ્રવૃત્તિઓ શા માટે વર્જિત છે?
ભૌતિક સુખ-સુવિધા અને ઈચ્છાઓ સાથે જોડાયેલા કાર્યો આ મહિનામાં એટલે બંધ રાખવામાં આવે છે, જેથી મનુષ્ય થોડો સમય સાંસારિક મોહમાયાથી દૂર રહીને પોતાના અંતરાત્મા અને આધ્યાત્મિક માર્ગ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકે.
વ્રતના નિયમો અને દિનચર્યાની શિસ્ત
જે ભક્તો આખો મહિનો ઉપવાસ રાખવાનો સંકલ્પ કરે છે, તેમના માટે આ એક કઠિન પણ પરમ ફળદાયી સાધના છે. આ વ્રત દરમિયાન દિનચર્યા સંપૂર્ણ સાત્વિક અને શિસ્તબદ્ધ હોવી જોઈએ:
- દરરોજ સવારે બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સૂર્યોદય પહેલા) જાગીને સ્નાન આટોપી પ્રભુ સ્મરણ કરવું.
- ખોરાક અત્યંત સાદો અને દિવસમાં માત્ર એક જ વાર લેવો. ડુંગળી, લસણ, અનાજ અને માંસાહારનો સખત ત્યાગ કરવો.
- આહારમાં માત્ર ફળાહાર, દૂધ અથવા સાબુદાણા જેવી ફરાળી વાનગીઓનો જ ઉપયોગ કરવો.
- આ ઉપવાસ શરીરને કષ્ટ આપવા માટે નથી, પરંતુ મનને પવિત્ર અને પ્રભુમય બનાવવા માટે છે.
પુરુષોત્તમ માસની પૌરાણિક કથા
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, શરૂઆતમાં આ વધારાના મહિનાનો કોઈ સ્વામી કે દેવતા નહોતા. તેથી તેને મળમાસ એટલે કે અશુભ કે નકામો મહિનો કહીને તેની ઉપેક્ષા કરવામાં આવતી હતી. આ મહિનામાં કોઈ તહેવાર ન આવતા હોવાથી તે ખૂબ જ ઉદાસ અને દુઃખી રહેતો હતો.
પોતાની આ દયનીય સ્થિતિથી મુક્તિ મેળવવા માટે આ મહિનો ભગવાન વિષ્ણુના શરણમાં પહોંચ્યો. *પદ્મ પુરાણ* માં વર્ણન છે કે, ભગવાન શ્રીહરિએ દયાળુ થઈને આ મહિનાને અપનાવી લીધો અને તેને પોતાનું જ સર્વશ્રેષ્ઠ નામ પુરુષોત્તમ આપ્યું. ભગવાન વિષ્ણુએ વરદાન આપ્યું કે જે કોઈ ભક્ત આ મહિનામાં નિઃસ્વાર્થ ભાવે પૂજા, દાન અને ભક્તિ કરશે, તેના પર મારી વિશેષ કૃપા રહેશે. આ રીતે, જે મહિનાની ક્યારેક ઉપેક્ષા થતી હતી, તે ધર્મગ્રંથોમાં સૌથી પવિત્ર અને ફળદાયી મહિનો બની ગયો.
(Disclaimer- આ લેખમાં આપેલી કોઈપણ માહિતીની ચોકસાઈ અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. આ માહિતી જ્યોતિષીઓ, પંચાંગ, માન્યતાઓ અથવા ધાર્મિક ગ્રંથો જેવા વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી એકત્રિત કરીને તમારા સુધી પહોંચાડવામાં આવી છે. અમારો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત માહિતી પહોંચાડવાનો છે. અમે એટલે કે સંદેશ ન્યૂઝ ડિઝિટીલ ખાતરી આપી શકતા નથી કે તે સાચું અને સાબિત થયું છે. )
