ચાતુર્માસની શરૂઆત દેવશયની એકાદશીથી થાય છે અને તેનો સમાપન દેવઉઠની એકાદશીના દિવસે થાય છે. વર્ષ 2026માં ચાતુર્માસ 25 જુલાઈથી શરૂ થઈ 20 નવેમ્બર સુધી રહેશે.
આ ચાર મહિનાનો સમય જપ, તપ, ભક્તિ, દાન-પુણ્ય અને આધ્યાત્મિક સાધના માટે અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે. જોકે, આ સમયગાળા દરમિયાન લગ્ન સહિતના તમામ માંગલિક કાર્યો કરવા ધાર્મિક રીતે નિષિદ્ધ માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે ભગવાન વિષ્ણુ યોગનિદ્રામાં હોવાથી આ સમય દરમિયાન શરૂ કરાયેલા શુભ કાર્યોને ઇચ્છિત સફળતા મળતી નથી.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર ચાતુર્માસ દરમિયાન અનેક માંગલિક કાર્યો ટાળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ સમયગાળામાં લગ્ન, સગાઈ, ગૃહપ્રવેશ, ભૂમિપૂજન, મુંડન સંસ્કાર, તિલક સમારોહ અને ઉપનયન સંસ્કાર જેવા શુભ કાર્યો કરવામાં આવતા નથી.
તે ઉપરાંત નવા વ્યવસાય, નવી દુકાન, નવું ઘર અથવા અન્ય કોઈ મહત્વપૂર્ણ કાર્યની શરૂઆત પણ આ સમયમાં ટાળવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ આ સમય દરમિયાન શરૂ કરાયેલા કાર્યોમાં ઇચ્છિત સફળતા મળવામાં વિલંબ થઈ શકે છે.
ચાતુર્માસ દરમિયાન આહાર સંબંધિત કેટલાક નિયમોનું પણ પાલન કરવામાં આવે છે. આ સમયમાં દહીં, મૂળા, રીંગણ અને લીલા શાકભાજીનું સેવન વર્જિત માનવામાં આવે છે. સાથે જ માંસ, માછલી, ઈંડા, ડુંગળી અને લસણ જેવા તામસિક ખોરાકથી પણ દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત ખોટું બોલવું, છેતરપિંડી, કપટ, ક્રોધ, નશા અને અન્ય દુર્વ્યસનોથી પણ દૂર રહેવું જોઈએ.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર ચાતુર્માસ દરમિયાન ભગવાન વિષ્ણુ સહિત અન્ય દેવતાઓ યોગનિદ્રામાં પ્રવેશ કરે છે. તેથી આ સમય દરમિયાન લગ્ન જેવા શુભ કાર્યો કરવા યોગ્ય માનવામાં આવતા નથી.
એવું પણ માનવામાં આવે છે કે આ ચાર મહિનામાં સૃષ્ટિના સંચાલનની જવાબદારી ભગવાન શિવ સંભાળે છે. તેથી ભગવાન શિવની ઉપાસના, રુદ્રાભિષેક, જપ અને તપનું વિશેષ મહત્વ રહે છે.
ચાતુર્માસમાં સાત્વિક જીવનશૈલી અપનાવવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન નીચેના નિયમોનું પાલન શુભ માનવામાં આવે છે:
સાત્વિક અને શુદ્ધ ભોજન કરવું. શક્ય હોય તો જમીન પર શયન કરવું. દરરોજ સૂર્યોદય પહેલાં જાગીને સ્નાન કરવું. ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન શિવની નિયમિત ઉપાસના કરવી. જપ, તપ, ધ્યાન અને ધાર્મિક ગ્રંથોના પાઠમાં સમય વિતાવવો. જરૂરિયાતમંદ લોકોને અન્ન, ધન, વસ્ત્ર, છત્રી અને ચપ્પલનું દાન કરવું. પિતૃઓના તર્પણ અને ધાર્મિક સેવાકાર્યોમાં ભાગ લેવો.
ચાતુર્માસને આત્મચિંતન, સંયમ અને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિનો સમય માનવામાં આવે છે. આ ચાર મહિનામાં સદાચાર, ભક્તિ અને દાનનું વિશેષ મહત્વ હોવાથી ભક્તો માટે આ સમય ખૂબ જ પવિત્ર અને કલ્યાણકારી ગણાય છે.
આ પણ વાંચો: Samudrik Shastra: મોટી આંખો કે નાની આંખો, કઈ આંખો શુભ માનવામાં આવે છે?
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)