હિન્દુ ધર્મમાં છઠ પૂજાના પર્વને અત્યંત પવિત્ર અને કલ્યાણકારી માનવામાં આવે છે. આ મહાપર્વ સતત ચાર દિવસ સુધી ઉજવવામાં આવે છે. છઠ પૂજાની શરૂઆત નહાય-ખાયથી થાય છે અને અંતિમ દિવસે ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યા બાદ વ્રત પૂર્ણ થાય છે. આ પર્વમાં છઠ્ઠી મૈયા અને સૂર્યદેવની વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે.
છઠ પૂજાનું વ્રત અત્યંત કઠિન માનવામાં આવે છે. આ દરમિયાન વ્રતધારીઓ નિયમોનું પાલન કરે છે અને નિર્જળ ઉપવાસ પણ રાખે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, છઠ્ઠી મૈયા અને સૂર્યદેવની આરાધના કરવાથી જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ આવે છે અને પરિવારનું કલ્યાણ થાય છે.
છઠ પૂજામાં પૂજાની સામગ્રીનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે. કેટલીક વસ્તુઓ એવી છે, જેને પૂજામાં સામેલ કરવી જરૂરી માનવામાં આવે છે. તેથી વ્રત શરૂ થાય તે પહેલાં જ આ સામગ્રી એકત્ર કરી લેવી જોઈએ. ચાલો જાણીએ એવી પાંચ વસ્તુઓ વિશે, જેના વિના છઠ પૂજા અધૂરી માનવામાં આવે છે.
ઠેકુઆ
છઠ પૂજાના પ્રસાદમાં ઠેકુઆનું વિશેષ સ્થાન છે. ઘઉંનો લોટ, ગોળ અને દેશી ઘીનો ઉપયોગ કરીને આ પ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવે છે. છઠ્ઠી મૈયા અને સૂર્યદેવને ઠેકુઆનો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે. પરંપરા અનુસાર, ઠેકુઆ વિના છઠ પૂજાની પ્રસાદની થાળી અધૂરી માનવામાં આવે છે. તેથી પૂજાની તૈયારી કરતી વખતે ઠેકુઆ બનાવવાની સામગ્રી પહેલેથી જ તૈયાર રાખવી જોઈએ.
વાંસનું સૂપ અને દઉરા
છઠ પૂજામાં વાંસના સૂપ અને દઉરાનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે. પૂજાનો પ્રસાદ અને અન્ય સામગ્રી આ સૂપ તથા ટોપલીમાં રાખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને ઘરેથી છઠ ઘાટ સુધી લઈ જવામાં આવે છે. સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરતી વખતે પણ વાંસના સૂપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ધાર્મિક પરંપરામાં તેને શુભ માનવામાં આવે છે.
શેરડી
છઠ પૂજાની સામગ્રીમાં શેરડીનો સમાવેશ કરવો પણ જરૂરી માનવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન શેરડીથી મંડપ તૈયાર કરવામાં આવે છે. પાંદડાં સહિતની શેરડીને પૂજાના સૂપમાં પણ રાખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, પૂજામાં શેરડીનો સમાવેશ કરવાથી જીવનમાં સુખ, સમૃદ્ધિ અને મીઠાશ જળવાઈ રહે છે.
ચોટલીવાળુ નાળિયેર
છઠ પૂજામાં જટાવાળું નાળિયેર અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. ઘણી વખત વ્રતધારીઓ પોતાની મનોકામના પૂર્ણ થયા બાદ છઠ્ઠી મૈયાને નાળિયેર અર્પણ કરે છે. હિન્દુ ધર્મમાં નાળિયેરને 'શ્રીફળ' કહેવામાં આવે છે અને તેને પવિત્ર માનવામાં આવે છે. તેથી પૂજાની સામગ્રીમાં જટાવાળું નાળિયેર અવશ્ય રાખવું જોઈએ.
માટીનો દીવો
છઠ પૂજામાં માટીના દીવાનું પણ વિશેષ મહત્ત્વ છે. પૂજા દરમિયાન દીવો પ્રગટાવીને છઠ્ઠી મૈયા અને સૂર્યદેવની આરાધના કરવામાં આવે છે. ધ્યાન રાખવું કે દીવો તૂટેલો ન હોવો જોઈએ. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, દીવો પ્રગટાવવાથી ઘરમાં સકારાત્મક ઊર્જાનો સંચાર થાય છે.
ક્યારે શરૂ થશે છઠ પૂજા 2026?
વૈદિક પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026માં છઠ પૂજાનું મહાપર્વ 13 નવેમ્બરથી શરૂ થઈને 16 નવેમ્બર સુધી ચાલશે. ચાર દિવસના આ પર્વનું સમયપત્રક નીચે મુજબ છે:
- 13 નવેમ્બર, શુક્રવાર: નહાય-ખાય
- 14 નવેમ્બર, શનિવાર: ખરના
- 15 નવેમ્બર, રવિવાર: સંધ્યા અર્ઘ્ય
- 16 નવેમ્બર, સોમવાર: ઉષા અર્ઘ્ય
આ રીતે ચાર દિવસ સુધી ચાલનારા છઠ મહાપર્વમાં ભક્તો શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી છઠ્ઠી મૈયા તથા સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે.
