છઠ પૂજાને માત્ર એક તહેવાર નહીં, પરંતુ મહાપર્વ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પર્વમાં માતાઓ પોતાની સંતાનની સુખાકારી, લાંબી ઉંમર અને ઉજ્જવળ ભવિષ્ય માટે 36 કલાકનું કઠિન નિર્જળા વ્રત રાખે છે. બીજી તરફ પરિવારના સભ્યો પણ નદી કે તળાવના ઘાટ પર કલાકો સુધી ઊભા રહીને પરિવારની સુખ-સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. સદીઓથી આ મહાપર્વ કરોડો લોકોની આસ્થાને એક તાંતણે બાંધી રાખે છે.
છઠ પૂજાની સૌથી વિશેષ પરંપરાઓમાંની એક છે સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય આપવાની. આ પર્વમાં પહેલાં અસ્ત થતા સૂર્યને અને ત્યારબાદ બીજા દિવસે ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપવામાં આવે છે. પરંતુ મનમાં સવાલ થાય કે આખરે છઠ પૂજામાં પહેલાં ડૂબતા સૂર્યની પૂજા શા માટે કરવામાં આવે છે? ચાલો જાણીએ આ પરંપરાનું ધાર્મિક મહત્ત્વ.
છઠ પૂજામાં અસ્ત થતા સૂર્યને અર્ઘ્ય કેમ અપાય છે?
સામાન્ય રીતે લોકો ઉગતા સૂર્યને શુભ શરૂઆત અને પ્રગતિનું પ્રતીક માને છે. પરંતુ છઠ મહાપર્વમાં અસ્ત થતા સૂર્યને પણ એટલું જ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, આ પરંપરા આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં માત્ર સફળતા અને ઉન્નતિના સમયનું જ નહીં, પરંતુ મુશ્કેલીઓ અને સંઘર્ષના સમયનું પણ સન્માન કરવું જોઈએ.
બ્રહ્મવૈવર્ત પુરાણ સાથે જોડાયેલી માન્યતા અનુસાર, છઠી મૈયા બ્રહ્માજીની માનસપુત્રી દેવસેના છે અને તેમને પ્રકૃતિની છઠ્ઠી દિવ્ય શક્તિ માનવામાં આવે છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, પ્રાચીન સમયમાં રાજા પ્રિયંવદના પુત્રનો જન્મ મૃત અવસ્થામાં થયો હતો. પુત્રના મૃત્યુથી રાજા ખૂબ દુઃખી થયા હતા. ત્યારે દેવી ષષ્ઠી પ્રગટ થયાં અને રાજાના પુત્રને જીવનદાન આપ્યું. ત્યારથી સંતાનની સુખાકારી માટે છઠી મૈયાની પૂજા કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
અસ્ત થતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપવાની પરંપરા એ ભાવના સાથે જોડાયેલી છે કે અસ્ત થયા પછી પણ સૂર્યનો ફરીથી ઉદય નિશ્ચિત છે. એટલે કે જીવનમાં મુશ્કેલ સમય પછી સારો સમય પણ આવે છે.
પાણીમાં ઊભા રહીને સૂર્યને અર્ઘ્ય કેમ અપાય છે?
છઠ પૂજામાં વ્રતધારીઓ નદી, તળાવ કે અન્ય જળાશયમાં ઊભા રહીને સૂર્યદેવને અર્ઘ્ય આપે છે. ધાર્મિક દૃષ્ટિએ જળને પવિત્રતા અને શુદ્ધતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પાણીમાં ઊભા રહીને અર્ઘ્ય આપવું પ્રકૃતિ, જળ અને સૂર્યદેવ પ્રત્યે આદર વ્યક્ત કરવાની પરંપરા છે.
આ પરંપરાને આધ્યાત્મિક રીતે ભક્તિ અને પ્રકૃતિ વચ્ચેના જોડાણનું પ્રતીક પણ માનવામાં આવે છે. જોકે જળમાંથી પસાર થતી સૂર્યકિરણો પીનિયલ ગ્રંથિને સીધી જાગૃત કરે છે અથવા શરીરની ઊર્જા અનેકગણી વધારે છે, એવા દાવાઓને વૈજ્ઞાનિક રીતે સ્થાપિત તથ્ય તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં.
36 કલાકનું નિર્જળા વ્રત શા માટે રાખવામાં આવે છે?
છઠ મહાપર્વમાં 36 કલાકનું નિર્જળા વ્રત રાખવાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. વ્રતધારીઓ આ સમયગાળા દરમિયાન અન્ન અને પાણીનો ત્યાગ કરીને છઠી મૈયાની પૂજા કરે છે. આ વ્રત સંતાનની લાંબી ઉંમર, પરિવારની સુખાકારી અને સમૃદ્ધિ માટેની પ્રાર્થનાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
માતાઓ પોતાની સંતાનના ઉજ્જવળ ભવિષ્ય અને પરિવારની ખુશી માટે આ કઠિન વ્રત રાખે છે. આ પર્વ ધીરજ, સંયમ, શ્રદ્ધા અને પરિવાર પ્રત્યેના પ્રેમનું પ્રતીક છે.
સંધ્યા અર્ઘ્યનું વિશેષ મહત્ત્વ
છઠ મહાપર્વનો સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ દિવસ સંધ્યા અર્ઘ્યનો હોય છે. આ દિવસે વ્રતધારીઓ નદી અને તળાવના ઘાટ પર એકત્રિત થઈને અસ્ત થતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપે છે. ત્યારબાદ બીજા દિવસે સવારે ઉગતા સૂર્યને અર્ઘ્ય આપીને વ્રત પૂર્ણ કરવામાં આવે છે.
આ રીતે છઠ મહાપર્વ આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં ઉદય અને અસ્ત બંનેનું સમાન મહત્ત્વ છે. શ્રદ્ધા, ધીરજ અને સકારાત્મક વિચાર સાથે દરેક પરિસ્થિતિનો સામનો કરવો એ જ આ પર્વનો મુખ્ય સંદેશ છે.
આ પણ વાંચો: Dhanteras 2026: નવા વાસણમાં ચોખા, ઘઉં કે સિક્કા? જાણો શું ભરવું માનવામાં આવે છે શુભ
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
