આમ, સૂર્ય આ ઉત્સવના આધ્યાત્મિક દેવતા અને શક્તિ છે. તેમને વૈદિક કાળના પ્રથમ દેવતા માનવામાં આવે છે. તેઓ આદિત્ય અને અન્ય દેવતાઓમાં સૌથી મોટા છે, અને તેઓ પ્રાચીન વૈદિક પરંપરાના પ્રથમ દેવતા પણ છે, જેનો ઉલ્લેખ ઋગ્વેદમાં શરૂ થાય છે.
હિરણ્યગર્ભ સૂત્ર ઋગ્વેદના દસમા અધ્યાયમાં જોવા મળે છે.
હિરણ્યગર્ભ: સમવર્તાગ્રે ભૂતસ્ય જાતઃ પતિરેક આસિત.
સા દધર પૃથ્વીમ દ્યમ્યુતેમામ કસ્મૈ દેવાય હવિશા વિધેમ.
પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, આકાશ અને વાયુ, તેમજ ચંદ્ર અને સૂર્યની રચના, આ શરીરના વિસ્ફોટનું પરિણામ છે
આ સૂત્રનો આ શ્લોક બ્રહ્માંડના ઉદ્ભવ અથવા જન્મને સમજાવે છે. અહીં જ વેદોમાં 'હિરણ્યગર્ભ' શબ્દનો પ્રથમ વખત ઉપયોગ થયો છે, જેનો અર્થ બ્રહ્માંડનું ઇંડા થાય છે. આ શ્લોક જણાવે છે કે શરીરની અંદર જીવન અસ્તિત્વમાં હતું. આ શરીર વિસ્ફોટ થયું, અને તેમાંથી બ્રહ્માંડિક તત્વોનો વિકાસ થયો. આ શ્લોકનું અર્થઘટન આજના વૈજ્ઞાનિક શબ્દ, મહાવિસ્ફોટ સિદ્ધાંત સાથે ખૂબ જ મળતું આવે છે. તે એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, આકાશ અને વાયુ, તેમજ ચંદ્ર અને સૂર્યની રચના, આ શરીરના વિસ્ફોટનું પરિણામ છે.
સૂર્ય, જીવન ટકાવી રાખનાર શરીર
તેમ છતાં, સૂર્ય વધુ રસપ્રદ છે કારણ કે એવું માનવામાં આવે છે કે સૂર્ય એ શરીર હતું જેમાં જીવન અસ્તિત્વમાં હતું, અને જેમાંથી બધી વસ્તુઓની ઉત્પત્તિ થઈ હતી. તેથી આ શરીરને હિરણ્યગર્ભ કહેવામાં આવે છે. હિરણ્યનો અર્થ સોનેરી અથવા સોનેરી થાય છે. તેથી, સૂર્ય દેવના નામોમાંનું એક હિરણ્ય અને હિરણ્યગર્ભ છે.
સૂર્ય પૃથ્વી માટે પ્રકાશ, ગરમી અને ઉર્જાનો સ્ત્રોત છે અને વૈદિક ઋષિઓ દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત પ્રથમ દેવતા છે. સૂર્યને તેનું પ્રથમ નામ હિરણ્યગર્ભ મળ્યું, કારણ કે તેનો સોનેરી, તેજસ્વી અને જ્વલંત રંગ હતો. હિરણ્ય શબ્દનો અર્થ સોનેરી થાય છે. ઋગ્વેદના હિરણ્યગર્ભ સૂત્રના પહેલા શ્લોકમાં, સૂર્યને પૃથ્વી અને આકાશના પાલનહાર તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો છે, અને તે આ સ્વરૂપમાં પૂજાય છે તેવું પણ કહેવાય છે.
સૂર્યનો જન્મ કેવી રીતે થયો?
આ પ્રશ્નનો જવાબ વિષ્ણુ પુરાણમાં નોંધાયેલ છે. વાર્તા અનુસાર, વિરાટ પુરુષ (ભગવાન વિષ્ણુને પુરાણોમાં સૌપ્રથમ વિરાટ પુરુષ કહેવામાં આવે છે) ની ઇચ્છાથી, દૂધ જેવા સફેદ સમુદ્રનું નિર્માણ થયું. આ દૂધ જેવા સમુદ્રમાં પીપળાનું પાન બન્યું, અને આ પાંદડા પર એક બાળક સૂતેલું જોવા મળ્યું. આ બાળક, પોતાની ઇચ્છાથી, મોટો થયો અને સંપૂર્ણ માણસ બન્યો. તેના ચાર હાથ હતા અને તેના માથા પર સાપના પડછાયા હતા. જ્યારે વિરાટ પુરુષે આંખો ખોલી, ત્યારે તેની આંખોમાંથી નીકળતો પ્રકાશ સૂર્ય બન્યો. મનએ ચંદ્રનું સર્જન કર્યું. કાનમાંથી નીકળતો અવાજ અને શ્વાસ લેવાની તેની ઇચ્છાએ બ્રહ્માંડને જીવન આપતી હવાથી ભરી દીધું.
પરંતુ વિષ્ણુ પુરાણ પહેલાં પણ, યજુર્વેદમાં તેનું વધુ ચોક્કસ રીતે વર્ણન કરવામાં આવ્યું હતું.
ચંદ્ર મનસો જટાશ્ચક્ષો સૂર્યો અજયત,
શ્રોત્રદ્વાયુશ્ચ પ્રણશ્ચ હૃદયાત્સર્વમિદમ્ જાયતે.
અર્થ: તે મહાપુરુષના મનમાંથી ચંદ્ર, આંખોમાંથી સૂર્ય, શ્રોતામાંથી વાયુ અને જીવન અને હૃદયમાંથી આ સમગ્ર જગતનો જન્મ થયો હતો.
ભગવાન વિષ્ણુની આંખોમાંથી જન્મેલા હોવાને કારણે, સૂર્યદેવ તેમના પોતાના નામ નારાયણથી ઓળખાય છે, તેથી જ તેમને વિશ્વમાં સૂર્યનારાયણ કહેવામાં આવે છે. એવું પણ કહેવાય છે કે સૂર્યને નમસ્કાર અને પૂજા કરવી એ ખરેખર ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા છે.
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
