મૃત્યુ જીવનનું એક અવિભાજ્ય સત્ય છે, જેને કોઈ ટાળી શકતું નથી. આપણે ઘણીવાર જોયું હશે કે કોઈ વ્યક્તિના અવસાન પછી અંતિમ સંસ્કાર પહેલાં તેના નાક, કાન અને ક્યારેક મોંમાં પણ રૂ મૂકવામાં આવે છે. ઘણા લોકો તેને માત્ર ધાર્મિક પરંપરા અથવા અંધશ્રદ્ધા માને છે, પરંતુ હકીકતમાં આ પ્રથાની પાછળ વૈજ્ઞાનિક, તબીબી અને વ્યવહારિક કારણો પણ જોડાયેલા છે.
મૃત્યુ પછી શરીરમાં શું ફેરફાર થાય છે?
વિજ્ઞાન અનુસાર મૃત્યુ પછી માનવ શરીરમાં અનેક જૈવિક (Biological) ફેરફારો શરૂ થઈ જાય છે. શ્વાસ બંધ થતાં જ શરીરની વિવિધ પ્રક્રિયાઓ અટકી જાય છે, પરંતુ પાચનતંત્ર અને શરીરમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો કાર્યરત રહે છે. તેના કારણે શરીરમાં મિથેન, હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ અને અન્ય પ્રકારની વાયુઓ બનવા લાગે છે.
આ વાયુઓ શરીરમાં એકત્ર થવા લાગે છે અને કેટલીકવાર નાક, મોં અથવા અન્ય માર્ગોથી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ ઉપરાંત શરીરમાં રહેલા પ્રવાહી પદાર્થો પણ બહાર આવી શકે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે દુર્ગંધ ફેલાવાની શક્યતા વધી જાય છે.
નાક અને કાનમાં રૂ કેમ મૂકવામાં આવે છે?
મૃત્યુ પછી શરીરની માંસપેશીઓ ઢીલી પડી જાય છે. તેના કારણે શરીરના અંદરના પ્રવાહી અને વાયુઓ બહાર નીકળવાની શક્યતા વધી જાય છે.
નાક, કાન અને મોંમાં રૂ મૂકવાનો મુખ્ય હેતુ શરીરમાંથી પ્રવાહી અને વાયુઓના લીકેજને રોકવાનો હોય છે. તેનાથી દુર્ગંધ ઓછી ફેલાય છે અને મૃતદેહની આસપાસનું વાતાવરણ વધુ સ્વચ્છ રહે છે. ઉપરાંત, રૂ મૂકવાથી માખીઓ, જીવાતો અને અન્ય ચેપ ફેલાવનાર જીવોથી પણ મૃતદેહનું રક્ષણ થાય છે.
આ પ્રથા માત્ર ભારતમાં જ નહીં પરંતુ વિશ્વના અનેક દેશોમાં મૃતદેહની તૈયારી દરમિયાન અપનાવવામાં આવે છે. ફોરેન્સિક અને મોર્ટ્યુરી પ્રક્રિયાઓમાં પણ આ પદ્ધતિ સામાન્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાય છે.
ધાર્મિક અને પૌરાણિક મહત્વ
વૈજ્ઞાનિક કારણો ઉપરાંત હિંદુ ધર્મમાં આ પ્રથાનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્વ પણ છે. ધાર્મિક ગ્રંથો, ખાસ કરીને ગરૂડ પુરાણ અનુસાર મૃત્યુ પછી શરીરના તમામ દ્વારો બંધ કરવાની પરંપરા છે.
પ્રાચીન સમયમાં નાક, કાન અને મોંમાં સોનાના નાના કણો અથવા ધાતુના ટુકડાઓ મૂકવાની પ્રથા હતી. સમય જતાં તેની જગ્યાએ રૂ અથવા તુલસીના પાનનો ઉપયોગ થવા લાગ્યો. તુલસીને પવિત્ર અને શુદ્ધિકારક માનવામાં આવે છે. એવી માન્યતા છે કે તુલસી આસપાસના વાતાવરણને શુદ્ધ રાખવામાં મદદરૂપ બને છે અને નકારાત્મક ઊર્જાને દૂર કરે છે.
પરંપરા અને વિજ્ઞાનનો સમન્વય
નાક અને કાનમાં રૂ મૂકવાની પ્રથા માત્ર ધાર્મિક માન્યતાઓ સાથે જોડાયેલી નથી, પરંતુ તેની પાછળ વ્યવહારિક અને વૈજ્ઞાનિક કારણો પણ છે. આ પ્રક્રિયા મૃતદેહની સ્વચ્છતા જાળવવામાં, દુર્ગંધ ઘટાડવામાં અને ચેપ ફેલાવાની શક્યતાઓ ઓછી કરવામાં મદદ કરે છે. તેથી આ પરંપરા આજે પણ સમાજમાં મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે અને અંતિમ સંસ્કારની તૈયારીનો એક અભિન્ન ભાગ બની રહી છે.
આ પણ વાંચો: Vastu Tips for Gifts: ભેટ આપતી વખતે ન કરશો આ ભૂલ, સંબંધોમાં આવશે ખટાશ
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
