દર વર્ષે આષાઢ મહિનાના શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયાના દિવસે ભવ્ય રથયાત્રાનું આયોજન થાય છે, જેમાં લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ભાગ લે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ રથયાત્રામાં શ્રદ્ધાપૂર્વક જોડાવાથી પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે અને જીવનના અનેક નકારાત્મક દોષોથી મુક્તિ મળે છે. પરંતુ પુરીના જગન્નાથ મંદિરમાં રથયાત્રા જેટલી જ ચર્ચામાં રહેતી બીજી એક વિશેષ પરંપરા છે, જેને નવકલેવર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
શું છે નવ કલેવર?
'નવ કલેવર' શબ્દનો અર્થ થાય છે 'નવું શરીર'. આ પરંપરામાં ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બળભદ્ર, બહેન સુભદ્રા અને સુદર્શન ચક્રની જૂની કાષ્ઠ મૂર્તિઓના સ્થાને નવી મૂર્તિઓની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. કારણ કે આ મૂર્તિઓ લાકડાની બનેલી હોય છે, સમય જતાં તેમાં કુદરતી રીતે ક્ષય થવાની શક્યતા રહે છે. તેથી નિશ્ચિત સમયાંતરે નવી મૂર્તિઓ બનાવવામાં આવે છે અને વિશેષ વિધિ દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
દર વર્ષે નહીં, ખાસ યોગમાં જ થાય છે આ વિધિ
નવ કલેવર દર વર્ષે યોજાતો ઉત્સવ નથી. હિંદુ પંચાંગ મુજબ જ્યારે આષાઢ મહિનામાં અધિક માસ આવે છે, એટલે કે આષાઢના બે મહિના બને છે, ત્યારે જ આ વિશેષ વિધિ યોજાય છે. સામાન્ય રીતે આ અવધિ 12થી 19 વર્ષ વચ્ચે હોઈ શકે છે. તેથી આ ઉત્સવને જોવા મળવો પણ એક દુર્લભ અવસર માનવામાં આવે છે.
ખાસ રીતે થાય છે લાકડાની પસંદગી
નવી મૂર્તિઓ બનાવવા માટે સામાન્ય લાકડાનો ઉપયોગ થતો નથી. ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર ખાસ લક્ષણો ધરાવતા જૂના નીમના વૃક્ષોની પસંદગી કરવામાં આવે છે. આ વૃક્ષોમાં નિર્ધારિત ધાર્મિક સંકેતો અને શુભ લક્ષણો હોવા જરૂરી માનવામાં આવે છે. મંદિરના પરંપરાગત સેવકો અને પૂજારીઓ ધાર્મિક વિધિ બાદ યોગ્ય વૃક્ષોની પસંદગી કરે છે.
સૌથી રહસ્યમય વિધિ
નવ કલેવરની સૌથી રહસ્યમય પ્રક્રિયા જૂની મૂર્તિમાંથી પવિત્ર 'બ્રહ્મ પદાર્થ'ને નવી મૂર્તિમાં સ્થાનાંતરિત કરવાની છે. આ વિધિને અત્યંત ગુપ્ત રાખવામાં આવે છે. પરંપરા મુજબ આ કાર્ય મધરાત્રિ દરમિયાન કરવામાં આવે છે અને તે સમયે મંદિર પરિસરમાં કોઈ સામાન્ય વ્યક્તિને પ્રવેશ આપવામાં આવતો નથી.
ગોપનીયતા જળવાય છે
માન્યતા અનુસાર આ વિધિ દરમિયાન સમગ્ર વાતાવરણને અત્યંત ગોપનીય રાખવામાં આવે છે. મુખ્ય સેવક આંખો પર પટ્ટી બાંધી અને હાથને કપડાથી ઢાંકી આ પવિત્ર પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરે છે. આ દરમિયાન કોઈપણ વ્યક્તિને આ વિધિ જોવાની મંજૂરી આપવામાં આવતી નથી. આ પરંપરાને ભગવાન પ્રત્યેની અખંડ શ્રદ્ધા અને આસ્થાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
આસ્થા સાથે જોડાયેલી માન્યતા
ઘણા વર્ષોથી એવી લોકમાન્યતા પ્રચલિત છે કે મૂર્તિમાં સ્થાપિત બ્રહ્મ પદાર્થ ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સાથે જોડાયેલ દિવ્ય તત્વનું પ્રતિક છે. જોકે તેના સ્વરૂપ વિશે મંદિર તરફથી ક્યારેય સત્તાવાર માહિતી જાહેર કરવામાં આવી નથી. આ જ કારણ છે કે નવ કલેવર આજે પણ ભારતની સૌથી રહસ્યમય ધાર્મિક પરંપરાઓમાંની એક ગણાય છે.
જગન્નાથ ધામની આ અનોખી પરંપરા માત્ર ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ આસ્થા, પરંપરા, સંસ્કૃતિ અને રહસ્યનો અદ્ભુત સમન્વય છે. દર નવ કલેવર ઉત્સવ લાખો ભક્તો માટે જીવનભર યાદ રહે એવો આધ્યાત્મિક અનુભવ બની રહે છે.
આ પણ વાંચો: Vastu Tips: પહેલી રોટલી ગાયને બીજી શ્વાનને કેમ ખવડાવવી જોઇએ, જાણીલો વાસ્તુના નિયમ
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
