શારદીય નવરાત્રિ દરમિયાન, દેવી દુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની પૂજાની સાથે 'કન્યા પૂજન' (નાની બાળકીઓની વિધિવત પૂજા)નું વિશેષ મહત્વ છે. આ પરંપરામાં, નાની બાળકીઓને દેવીના સ્વરૂપ તરીકે આવકારવામાં આવે છે અને તેમનું પૂજન કરવામાં આવે છે, તેમના ચરણ ધોવામાં આવે છે, તેમને તિલક કરવામાં આવે છે અને પ્રસાદ તરીકે હલવો, પૂરી અને ચણા અર્પણ કરવામાં આવે છે.
નવરાત્રિમાં કરાય છે કન્યા પૂજન
આ ઉપરાંત, નવરાત્રિ દરમિયાન આપવામાં આવતા ભોજનમાં એક નાના બાળક જેને 'બટુક' કહેવામાં આવે છે, તેને પણ સામેલ કરવાની પ્રથા છે. વર્ષ 2026માં, શરદીય નવરાત્રિ રવિવાર, 11 ઓક્ટોબરથી મંગળવાર, 20 ઓક્ટોબરે વિજયાદશમી સાથે પૂર્ણ થશે. આ સમયગાળા દરમિયાન, ઘણા ભક્તો અષ્ટમી અને નવમીના દિવસે 'કન્યા પૂજન' કરે છે. આ સંદર્ભમાં, કન્યા પૂજન માટે આમંત્રિત કરવામાં આવતી બાળકીઓની યોગ્ય ઉંમર અને 'બટુક'ની ઉંમર અંગેના ધાર્મિક નિયમો સમજવા મહત્વપૂર્ણ છે.
કન્યા પૂજન માટે બાળકીઓની ઉંમર કેટલી હોવી જોઈએ?
ધાર્મિક પરંપરાઓ અનુસાર, 2 થી 10 વર્ષની વયની બાળકીઓ કન્યા પૂજન માટે યોગ્ય માનવામાં આવે છે. આ વય મર્યાદામાં આવતી બાળકીઓને દેવી દુર્ગાના વિવિધ સ્વરૂપોના પ્રતીક તરીકે પૂજવામાં આવે છે.
બાળકીની ઉંમરના આધારે તે દેવીના કયા સ્વરૂપનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે?
- બે વર્ષની બાળકી: 'કુમારી' સ્વરૂપ સાથે સંબંધિત.
- ત્રણ વર્ષની બાળકી: 'ત્રિમૂર્તિ' સ્વરૂપનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
- ચાર વર્ષની બાળકી: 'કલ્યાણી' સ્વરૂપ સાથે સંબંધિત.
- પાંચ વર્ષની બાળકી: 'રોહિણી' સ્વરૂપનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
- છ વર્ષની બાળકી: 'કાલિકા' સ્વરૂપ સાથે સંબંધિત.
- સાત વર્ષની બાળકી: 'ચંડિકા' સ્વરૂપનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
- આઠ વર્ષની બાળકી: 'શાંભવી' સ્વરૂપ સાથે સંબંધિત.
- નવ વર્ષની બાળકી: 'દુર્ગા' સ્વરૂપનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
- દસ વર્ષની બાળકી: 'સુભદ્રા' સ્વરૂપ સાથે સંકળાયેલી માનવામાં આવે છે.
'કન્યા પૂજન'માં 'બટુક ભૈરવ'નો સમાવેશ શા માટે કરવામાં આવે છે?
નવરાત્રિ દરમિયાન 'કન્યા પૂજન'માં, કન્યાઓને આપવામાં આવતા ભોજનમાં એક નાનકડા બાળકને પણ સામેલ કરવાની પરંપરા છે. આ બાળકને 'બટુક', 'બટુક ભૈરવ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, બટુક ભૈરવ એ ભગવાન ભૈરવનું બાળ સ્વરૂપ છે. દેવી દુર્ગા સાથે જોડાયેલી પૂજા પરંપરાઓમાં ભગવાન ભૈરવનું વિશેષ સ્થાન છે. આ કારણોસર, 'કન્યા પૂજન' (નાની કન્યાઓની વિધિવત પૂજા) દરમિયાન, નવ કન્યાઓની સાથે એક બાળકને પણ આમંત્રિત કરવામાં આવે છે. કન્યાઓની જેમ જ, તેને પણ આદરપૂર્વક એક નિશ્ચિત આસન પર બેસાડવામાં આવે છે અને ભોજન પીરસવામાં આવે છે.
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, ભગવાન શિવના એક અવતાર 'બટુક ભૈરવ'ને દેવી દુર્ગાના દ્વારપાલ અને રક્ષક માનવામાં આવે છે. ધાર્મિક માન્યતા છે કે જ્યાં સુધી દેવી દુર્ગાની પૂજા અને 'કન્યા પૂજન' (નાની બાળાઓની વિધિવત પૂજા)ની સાથે બટુક ભૈરવની જેનું પ્રતિનિધિત્વ એક નાનો બાળક કરે છે. જ્યાં સુધી બટુકની પૂજા કરવામાં ન આવે, ત્યાં સુધી આ પૂજાનું સંપૂર્ણ પુણ્ય પ્રાપ્ત થતું નથી. આ કારણસર, 'કન્યા પૂજન' દરમિયાન નવ નાની બાળાઓની સાથે એક નાના બાળકને પણ બેસાડવામાં આવે છે.
આ નાનકડા બાળકનું પૂજન કરવાથી અને તેને ભોજન અર્પણ કરવાથી દેવી દુર્ગાના વિશેષ આશીર્વાદ પ્રાપ્ત થાય છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, બટુક ભૈરવની પૂજા વિના નવરાત્રિની આરાધના અધૂરી માનવામાં આવે છે. જ્યારે તમે કન્યાઓની સાથે કોઈ નાનકડા બાળકનું પણ પૂજન કરો છો, ત્યારે દેવી અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે અને ઘરમાં હંમેશા સુખ-શાંતિ જળવાઈ રહે છે.
બટુક ભૈરવની ઉંમર કેટલી હોવી જોઈએ?
ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ, બટુક ભૈરવ એ ભગવાન શિવનું બાળ સ્વરૂપ છે. કન્યા પૂજન દરમિયાન બટુક ભૈરવના પ્રતિનિધિ તરીકે જે બાળકને બેસાડવામાં આવે છે, એવી માન્યતા છે કે બટુકના પ્રતિનિધિ તરીકે પસંદ કરવામાં આવતા બાળકની ઉંમર 5 થી 8 વર્ષની વચ્ચે હોવી જોઈએ.
Disclaimer- આ લેખમાં આપેલી કોઈપણ માહિતીની ચોકસાઈ અથવા વિશ્વસનીયતાની ખાતરી આપવામાં આવતી નથી. આ માહિતી જ્યોતિષીઓ, પંચાંગ, માન્યતાઓ અથવા ધાર્મિક ગ્રંથો જેવા વિવિધ સ્ત્રોતોમાંથી એકત્રિત કરીને તમારા સુધી પહોંચાડવામાં આવી છે. અમારો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત માહિતી પહોંચાડવાનો છે. અમે એટલે કે સંદેશ ન્યૂઝ ડિઝિટીલ ખાતરી આપી શકતા નથી કે તે સાચું અને સાબિત થયું છે. )
