આ પ્રાચીન મંદિર માત્ર ધાર્મિક સ્થળ જ નહીં પરંતુ ભારતીય સંસ્કૃતિ અને સનાતન સ્થાપત્યની વૈશ્વિક ઓળખ પણ છે. ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે આ ઐતિહાસિક મંદિરના સંરક્ષણ અને પુનઃસ્થાપન માટે મહત્વપૂર્ણ સહયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ સહયોગ દ્વારા ભારત ઇન્ડોનેશિયાને આ અમૂલ્ય વારસાને જાળવવામાં મદદ કરશે.
આ મંદિરનો ઇતિહાસ એક હજાર વર્ષ જૂનો
આ મંદિરનો ઇતિહાસ લગભગ એક હજાર વર્ષ જૂનો છે. માન્યતા મુજબ, એક સમય એવો હતો જ્યારે આ વિશાળ મંદિર જ્વાળામુખીની રાખ અને ઘન જંગલોમાં દટાઈ ગયું હતું. 19મી સદીની શરૂઆતમાં શોધકર્તાઓએ આ મંદિરને ફરી શોધ્યું અને ત્યારબાદ 20મી સદીમાં તેના પુનઃનિર્માણ અને સંરક્ષણનું કાર્ય શરૂ કરવામાં આવ્યું. આજે પ્રમ્બાનન મંદિરને સનાતન સ્થાપત્યની અદભુત રચનાઓમાં સ્થાન આપવામાં આવે છે.
કોને સમર્પિત છે પ્રમ્બાનન મંદિર?
પ્રમ્બાનન મંદિરનું નિર્માણ હિંદુ ધર્મના મુખ્ય દેવતાઓ ભગવાન બ્રહ્મા, ભગવાન વિષ્ણુ અને ભગવાન શિવને સમર્પિત છે. આ મંદિર પરિસર મૂળરૂપે લગભગ 240 નાના-મોટા મંદિરોનો વિશાળ સમૂહ હતો. તેના મધ્યમાં આવેલા મુખ્ય મંદિરો સૌથી વિશેષ માનવામાં આવે છે.
આ પરિસરમાં સૌથી મોટું મંદિર ભગવાન શિવનું છે. તેની આસપાસ ભગવાન બ્રહ્મા અને ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત મંદિરો બનાવવામાં આવ્યા છે. મુખ્ય મંદિરોની દિવાલો પર રામાયણની વિવિધ ઘટનાઓને સુંદર કોતરણી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવી છે, જે ભારતીય પૌરાણિક પરંપરાની ઝલક આપે છે.
કોણે બનાવ્યું હતું આ મંદિર?
ઇતિહાસકારોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રમ્બાનન મંદિરનું નિર્માણ 9મી સદીમાં મધ્ય જાવાના સંજય વંશના શાસકો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ થોડા સમય પછી થયેલા મોટા જ્વાળામુખી વિસ્ફોટને કારણે આ ભવ્ય મંદિર રાખ અને જંગલોની નીચે છુપાઈ ગયું.
ઘણા વર્ષો સુધી આ મંદિર માત્ર સ્થાનિક કથાઓમાં જ જીવંત રહ્યું. ત્યારબાદ તેને ફરી શોધવામાં આવ્યું અને તેના મૂળ સ્વરૂપને જાળવી રાખવા માટે પુનઃસ્થાપનનું કામ શરૂ કરવામાં આવ્યું. 1953માં ઇન્ડોનેશિયાના પ્રથમ રાષ્ટ્રપતિ સુકર્ણોએ મુખ્ય શિવ મંદિરનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું.
મંદિરની વિશેષતા
પ્રમ્બાનન મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા તેની બાંધકામ પદ્ધતિ છે. આ મંદિરને પથ્થરોને ખાસ ટેકનિકથી એકબીજા સાથે જોડીને બનાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં પરંપરાગત ગારાનો ઉપયોગ ઓછો જોવા મળે છે.
આજે પુરાતત્વવિદો મંદિરના સંરક્ષણ માટે ‘એનાસ્ટાઇલોસિસ’ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. આ પદ્ધતિમાં નવા બાંધકામ કરતા મંદિરના મૂળ પથ્થરોને શોધીને ફરીથી યોગ્ય સ્થાન પર સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
આ મંદિર પરિસરને ત્રણ ભાગોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. બહારનો ભાગ માનવ જીવનની ભૌતિક દુનિયાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. મધ્ય ભાગ આધ્યાત્મિક જગતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જ્યારે મંદિરનું ગર્ભગૃહ દેવતાઓના નિવાસ સ્થાનનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
મંદિરનું મુખ્ય આકર્ષણ
પ્રમ્બાનન મંદિરના મુખ્ય ગર્ભગૃહમાં ભગવાન શિવની ભવ્ય પ્રતિમા સ્થાપિત છે. અહીં દેવી દુર્ગા, ભગવાન ગણેશ અને મહર્ષિ અગસ્ત્યની મૂર્તિઓ પણ જોવા મળે છે. સ્થાનિક પરંપરામાં દેવી દુર્ગાની પ્રતિમાને 'રોરો જોંગરાંગ' નામથી ઓળખવામાં આવે છે.
મંદિરની દિવાલો પર કરવામાં આવેલી સુંદર કોતરણી પ્રવાસીઓનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. ખાસ કરીને રામાયણની કથાઓને પથ્થરો પર જીવંત રીતે રજૂ કરવામાં આવી છે. પ્રમ્બાનન મંદિર આજે માત્ર ઇન્ડોનેશિયાનો વારસો નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વ માટે ભારતીય સંસ્કૃતિ અને પ્રાચીન સ્થાપત્યની અનમોલ ધરોહર છે.
આ પણ વાંચો : Gemstone Benefits: તણાવ અને ધનહાનિની સમસ્યા દૂર કરશે ગોમેદ રત્ન
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
