વર્ષ 2026માં ઋષિ પંચમીનું પર્વ 15 સપ્ટેમ્બરે ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસ સપ્તઋષિ અને માતા અરુધતી પ્રત્યે શ્રદ્ધા વ્યક્ત કરવાનો વિશેષ અવસર માનવામાં આવે છે. ઋષિ પંચમીના દિવસે વ્રત, સ્નાન, શુદ્ધિકરણ અને સપ્તઋષિઓની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે. આ વ્રત સાથે જોડાયેલી એક ખાસ પરંપરા અપામાર્ગ એટલે કે ચિરચિટાની દાતણ કરવાની છે. કેટલીક વ્રત પદ્ધતિઓમાં 108 વખત દાતણ કરવાનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે.
ઋષિ પંચમી પર 108 વખત દાતણ કેમ કરવામાં આવે છે?
ઋષિ પંચમીની વ્રતવિધિમાં સવારે સ્નાન કરતા પહેલાં અપામાર્ગની દાતણ કરવાની પરંપરા જોવા મળે છે. કેટલીક ધાર્મિક પદ્ધતિઓમાં 108 દાતણથી દાંત સાફ કરવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ત્યારબાદ સ્નાન કરીને પૂજા કરવામાં આવે છે.
ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર દાતણ અને સ્નાનને શરીર તથા મનની શુદ્ધિ સાથે જોડવામાં આવે છે. ઋષિ પંચમીને આત્મશુદ્ધિ અને જાણતાં-અજાણતાં થયેલી ભૂલો કે દોષોના પ્રાયશ્ચિત્ત માટેનું વ્રત માનવામાં આવે છે. તેથી દાતણ અને સ્નાન માત્ર બાહ્ય સ્વચ્છતા નહીં પરંતુ આંતરિક સંયમના પ્રતીક તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. હિંદુ પરંપરામાં 108 સંખ્યાને પૂર્ણતા અને આધ્યાત્મિક સાધના સાથે જોડાયેલી માનવામાં આવે છે.
ઋષિ પંચમી પર શું ખાવું?
ઋષિ પંચમીના વ્રતમાં ખાણી-પીણીના પણ કેટલાક નિયમો છે. કેટલીક વ્રત પદ્ધતિઓ અનુસાર હળથી ખેડાયેલી જમીનમાં ઉગેલા અનાજનું સેવન કરવામાં આવતું નથી. આ દિવસે માત્ર ભોજનનો ત્યાગ કરવો જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ ઋષિઓ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા, આત્મસંયમ, શુદ્ધ આચરણ અને પ્રાયશ્ચિત્તની ભાવના પણ મહત્વની માનવામાં આવે છે.
વ્રત દરમિયાન સામો, સાંવો અથવા મોરધન, ફળ, કંદમૂળ, દૂધ અને દહીં જેવા સાત્ત્વિક ખોરાકનું સેવન કરી શકાય છે. જોકે વ્રતની પદ્ધતિ પરિવાર અને પરંપરા પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
ઋષિ પંચમીની પૂજા સામગ્રી
પૂજા માટે સપ્તઋષિઓની તસવીર અથવા મૂર્તિ, શુદ્ધ જળ, પંચામૃત, ફૂલ, અક્ષત, ચંદન, રોળી, દીવો, ધૂપ, કપૂર, ફળ, મીઠાઈ, નાળિયેર, પાન-સોપારી, નાડાછડી અને નૈવેદ્ય જેવી સામગ્રી રાખી શકાય છે.
ઋષિ પંચમી પર શું ન કરવું?
આ દિવસે બિનજરૂરી વિવાદોથી દૂર રહેવું અને વાણી પર સંયમ રાખવો જોઈએ. ક્રોધને પોતાના પર હાવી ન થવા દેવો અને મનને શાંત તથા સકારાત્મક રાખવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. કોઈ વ્યક્તિ સાથે કડવા શબ્દો બોલવા કે અપમાનજનક વર્તન કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
પૂજાને દેખાડાનું માધ્યમ બનાવવાને બદલે શ્રદ્ધા અને સાદગીથી પૂજા કરવી વધુ યોગ્ય માનવામાં આવે છે. સાથે જ વ્રત કરતી વખતે પોતાની શારીરિક ક્ષમતાનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. સ્વાસ્થ્ય પર વધારે ભાર મૂકીને અતિશય કઠિન ઉપવાસ કરવો યોગ્ય નથી.
આ પણ વાંચો: Shani Sade Sati 2026: 9 ઓક્ટોબર સુધી આ 3 રાશિ પર શનિદેવની નજર
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
