હિંદુ ધર્મમાં નવરાત્રિ અને દુર્ગા પૂજાનું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ છે. બંને પર્વ શક્તિની ઉપાસના અને અનિષ્ટ પર સત્યના વિજયનું પ્રતીક છે. નવરાત્રિ દરમિયાન મા દુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરવામાં આવે છે, જ્યારે દુર્ગા પૂજામાં મુખ્યત્વે મહિષાસુરમર્દિની સ્વરૂપે માતાની આરાધના થાય છે. ભારતમાં બંને તહેવારો અલગ-અલગ પરંપરાઓ અને ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળ, ઓડિશા, આસામ અને ત્રિપુરા સહિત પૂર્વ ભારતનાં રાજ્યોમાં દુર્ગા પૂજાનો વિશેષ ઉત્સાહ જોવા મળે છે. જોકે, ઘણા લોકો નવરાત્રિ અને દુર્ગા પૂજાને એક જ પર્વ માને છે. તો ચાલો જાણીએ બંને વચ્ચેના મુખ્ય તફાવતો અને દુર્ગા પૂજા 2026ની મહત્ત્વપૂર્ણ તારીખો.
શારદીય નવરાત્રિ અને દુર્ગા પૂજા વચ્ચેનો તફાવત
શારદીય નવરાત્રિ આસો મહિનાના શુક્લ પક્ષની પ્રતિપદાથી શરૂ થઈને નવમી તિથિ સુધી નવ દિવસ ચાલે છે. ત્યારબાદ દશમીના દિવસે દશેરા અથવા વિજયાદશમીની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં શારદીય નવરાત્રિ 11 ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈને 19 ઓક્ટોબર સુધી ચાલશે.
બીજી તરફ, દુર્ગા પૂજાનો મુખ્ય ઉત્સવ ષષ્ઠીથી શરૂ થઈને વિજયાદશમી સુધી ચાલે છે. આ મુખ્ય ધાર્મિક વિધિઓનો સમયગાળો સામાન્ય રીતે પાંચ દિવસનો હોય છે. જોકે, તેની તૈયારીઓ મહાલયાથી શરૂ થઈ જાય છે.
બંને તહેવારો આસો મહિનામાં આવતી તિથિઓ સાથે જોડાયેલા છે, પરંતુ તેમની ઉજવણીની રીત અલગ છે. નવરાત્રિમાં ભક્તો મા શૈલપુત્રીથી લઈને મા સિદ્ધિદાત્રી સુધીનાં નવ સ્વરૂપોની પૂજા કરે છે. દુર્ગા પૂજામાં મહિષાસુર પર વિજય મેળવનાર મા દુર્ગાની ભવ્ય પ્રતિમાઓ સ્થાપિત કરવામાં આવે છે અને સુંદર પૂજા પંડાલો શણગારવામાં આવે છે.
નવરાત્રિમાં કેવી રીતે થાય છે પૂજા?
નવરાત્રિના નવ દિવસ દરમિયાન મા દુર્ગાનાં નવ સ્વરૂપોની આરાધના કરવામાં આવે છે. પ્રથમ દિવસે મા શૈલપુત્રી, બીજા દિવસે મા બ્રહ્મચારિણી અને ત્રીજા દિવસે મા ચંદ્રઘંટાની પૂજા થાય છે. આ રીતે નવમા દિવસે મા સિદ્ધિદાત્રીની ઉપાસના કરવામાં આવે છે.
આ દિવસોમાં ભક્તો ઉપવાસ રાખે છે, મંત્રજાપ કરે છે, આરતી ઉતારે છે અને માતાને ફળ તથા મીઠાઈનો ભોગ ધરાવે છે. ઘણા વિસ્તારોમાં ગરબા અને દાંડિયા રાસનું પણ આયોજન કરવામાં આવે છે.
દુર્ગા પૂજાની પરંપરા શું છે?
દુર્ગા પૂજામાં મા દુર્ગાની ભવ્ય પ્રતિમાની સ્થાપના કરવામાં આવે છે. પરંપરાગત બંગાળી પ્રતિમામાં માતાની સાથે ભગવાન ગણેશ, કાર્તિકેય, માતા લક્ષ્મી અને મા સરસ્વતી પણ જોવા મળે છે.
ષષ્ઠીના દિવસે દેવીનું બોધન, આમંત્રણ અને અધિવાસ જેવી વિધિઓ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ સપ્તમી, અષ્ટમી અને નવમીના દિવસે વિશેષ પૂજા થાય છે. વિજયાદશમીના દિવસે માતાની પ્રતિમાનું વિસર્જન કરવામાં આવે છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં સિંદૂર ખેલા પણ આ ઉત્સવની જાણીતી પરંપરા છે.
દુર્ગા પૂજા કેલેન્ડર 2026
- 16 ઓક્ટોબર 2026: ષષ્ઠી પૂજા, બિલ્વ નિમંત્રણ, કલ્પારંભ અને અકાલ બોધન.
- 17 ઓક્ટોબર 2026: સપ્તમી પૂજા, નવપત્રિકા પૂજા અને કોલાબૌ પૂજા.
- 19 ઓક્ટોબર 2026: અષ્ટમી પૂજા, કુમારી પૂજા અને સંધિ પૂજા.
- 20 ઓક્ટોબર 2026: મહાનવમી પૂજા અને દુર્ગા બલિદાન.
- 21 ઓક્ટોબર 2026: વિજયાદશમી, દુર્ગા વિસર્જન અને સિંદૂર ઉત્સવ.
આમ, નવરાત્રિ અને દુર્ગા પૂજા બંને શક્તિની ઉપાસનાના મહત્ત્વપૂર્ણ પર્વ છે. બંનેની પૂજાવિધિ અને પરંપરાઓ અલગ હોવા છતાં, તેમનો મુખ્ય સંદેશ એક જ છે—અધર્મ પર ધર્મનો અને અનિષ્ટ પર સત્યનો વિજય.
આ પણ વાંચો: !Shardiya Navratri 2026: આજે કરો મા ચંદ્રઘંટાની આરાધના, મખાનાની ખીરનો ભોગ ધરાવવાથી મળે છે વિશેષ આશીર્વાદ!
(Disclaimer: આ સમાચારમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને સામાન્ય માહિતી પર આધારિત છે. (sandesh news) સંદેશ ન્યૂઝ આની પુષ્ટિ કરતું નથી.)
