- જગન્નાથજીનો રથ લીમડા અને હાંસીના ઝાડના લાકડામાંથી બને છે
- રથના પૈડાં ભક્તોને વેચાય છે, જેની પ્રારંભિક કિંમત 50 હજાર રૂપિયા છે
- જગન્નાથજીના રથમાં 16 પૈડાં, બલભદ્રના રથમાં 14 પૈડાં, સુભદ્રાના રથમાં 12 પૈડાં છે
વિશ્વ પ્રસિદ્ધ ભગવાન જગન્નાથ રથયાત્રા 7 જુલાઈથી શરૂ થશે. રથયાત્રાના દિવસે ભગવાન જગન્નાથ તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને નાની બહેન સુભદ્રા સાથે ત્રણ અલગ-અલગ રથ પર સવાર થઈને શહેરના પ્રવાસ માટે નીકળે છે. પણ શું તમે એ જાણો છો કે રથયાત્રા પૂર્ણ થયા પછી આ રથ અને તેમના લાકડાનું શું થાય છે.
દર વર્ષે નવા રથ બનાવવામાં આવે છે
જગન્નાથનો શાબ્દિક અર્થ થાય છે બ્રહ્માંડનો ભગવાન. જગન્નાથજીને ભગવાન વિષ્ણુનો અવતાર માનવામાં આવે છે. રથયાત્રાના દિવસે, ભગવાન જગન્નાથ તેમના મોટા ભાઈ બલભદ્ર અને નાની બહેન સુભદ્રા સાથે ત્રણ અલગ-અલગ રથ પર સવાર થઈને શહેરના પ્રવાસ માટે નીકળે છે. દર વર્ષે આ ત્રણેય માટે નવા રથ બનાવવામાં આવે છે.
જગન્નાથ યાત્રાના રથ
ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાના રથ લીમડા અને હાંસીના ઝાડના લાકડામાંથી બનાવવામાં આવ્યા છે. જગન્નાથ મંદિર દ્વારા રચાયેલી વિશેષ સમિતિ દ્વારા પણ આ વૃક્ષોની પસંદગી કરવામાં આવે છે. તેમનું કામ સ્વસ્થ અને શુભ લીમડાના વૃક્ષોને ઓળખવાનું છે. ખાસ વાત એ છે કે રથ બનાવવામાં નખ, કાંટા કે અન્ય કોઈ ધાતુનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો નથી. દર વર્ષે અમુક પરિવારોના સભ્યો જ રથ બાંધે છે. આ લોકો આ કામ માટે કોઈ આધુનિક મશીનનો ઉપયોગ કરતા નથી. આમાંના ઘણા લોકોએ ઔપચારિક તાલીમ પણ લીધી નથી. આ લોકો તેમના પૂર્વજો પાસેથી પ્રાપ્ત જ્ઞાનના આધારે દર વર્ષે સચોટ, ઉચ્ચ અને મજબૂત રથ બનાવે છે.
રથની સરેરાશ ઊંચાઈ 13 મીટર છે
ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા મુખ્ય મંદિરથી શરૂ થાય છે અને 3 કિલોમીટર દૂર સ્થિત તેમના માસીના ઘર ગુંડીચા મંદિરમાં સમાપ્ત થાય છે. અહીં ભગવાન જગન્નાથ 7 દિવસ આરામ કરે છે અને પછી ઘરે પરત ફરે છે. આને બહુદા યાત્રા કહે છે. બલભદ્ર જીનો રથ યાત્રામાં સૌથી આગળ ચાલે છે. બહેન સુભદ્રાનો રથ મધ્યમાં છે અને ભગવાન જગન્નાથનો રથ પાછળ છે. ત્રણેય રથ ખૂબ મોટા છે. તેમની સરેરાશ ઊંચાઈ 13 મીટર (42 ફૂટ) છે.
ભક્તોને પૈડાં વેચવામાં આવે છે
જગન્નાથજીના રથમાં 16 પૈડાં છે, બલભદ્રના રથમાં 14 પૈડાં છે અને સુભદ્રાના રથમાં 12 પૈડાં છે. યાત્રા પછી જગન્નાથ મંદિરમાં દૈનિક પ્રસાદ તૈયાર કરવા માટે રથના લાકડાનો ઉપયોગ લાકડા તરીકે કરવામાં આવે છે. સાથે જ ત્રણેય રથના 42 પૈડા ભક્તોને વેચવામાં આવે છે. જગન્નાથ પુરી રથયાત્રા પહેલા રથનું નિર્માણ કાર્ય ચાલી રહ્યું છે. રથ બનાવનારા કારીગરો માત્ર એક જ વાર ભોજન કરે છે. યાત્રા પૂર્ણ થયા પછી, રથના ભાગોને અલગ કરવામાં આવે છે. અહેવાલો અનુસાર, રથના મોટા ભાગની હરાજી કરવામાં આવી છે. તેના ભાગોની વિગતો શ્રીજગન્નાથ વેબસાઇટ પર આપવામાં આવી છે. રથનું પૈડું સૌથી મોંઘું ભાગ છે, જેની પ્રારંભિક કિંમત 50 હજાર રૂપિયા છે. રથના ભાગો ખરીદવા માટે સૌ પ્રથમ અરજી કરવી પડશે. આ સિવાય જે કોઈ પણ તેમને પ્રાપ્ત કરે છે, તેઓ તેનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકતા નથી. મંદિરના નોટિફિકેશન મુજબ વ્હીલ્સ અને અન્ય ભાગોની જાળવણી ખરીદનારની જવાબદારી છે.
રથના લાકડાને મંદિરના રસોડામાં બળતણના રૂપમાં વપરાય છે
હરાજી સિવાય રથના બાકીના લાકડાને મંદિરના રસોડામાં મોકલવામાં આવે છે. ત્યાં તેઓ દેવતાઓ માટે પ્રસાદ રાંધવા માટે બળતણ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાય છે. આ પ્રસાદ દરરોજ લગભગ 1 લાખ ભક્તોને આપવામાં આવે છે. જે રસોડામાં આ પ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવે છે તે પણ પોતાનામાં ખૂબ જ રસપ્રદ છે. પુરીમાં સ્થિત જગન્નાથ મંદિરનું રસોડું એક મેગા કિચન છે. ભગવાનને અર્પણ કરવા માટે અહીં દરરોજ 56 પ્રકારના પ્રસાદ તૈયાર કરવામાં આવે છે. આજે પણ આ બધો ખોરાક માટીના વાસણોમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે.
