હિન્દુ ધર્મમાં વિવાહિત મહિલાઓ માટે ઋષિ પંચમીના વ્રતનું ખૂબ મહત્વ છે. સપ્તર્ષિઓના આશીર્વાદ મેળવવા માટે વિવાહિત મહિલાઓ દર વર્ષે ધાર્મિક વિધિઓ સાથે પૂજા કરે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ઋષિ પંચમીનું વ્રત કરવાથી પરિણીત મહિલાઓને સંતાન પ્રાપ્તિના આશીર્વાદ મળે છે. આ સિવાય વિવાહિત જીવન ખુશીઓથી ભરેલું રહે છે. દર વર્ષે ભાદ્રપદ મહિનામાં શુક્લ પક્ષની પંચમી તિથિએ ઋષિ પંચમીનો તહેવાર ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે ઉજવવામાં આવે છે. આ તહેવાર વિનાયક ચતુર્થીના બીજા દિવસે આવે છે. આ પર્વના દિવસે સાત ઋષિઓ પ્રત્યે આદરભાવ વ્યક્ત કરવામાં આવે છે. આ વ્રત જાણતા-અજાણતા કરેલા પાપોમાંથી મુક્તિ આપે છે. આ દિવસે ગંગા સ્નાનનું પણ વિશેષ મહત્વ છે. પુરૂષો પણ પોતાની પત્નીઓ માટે આ વ્રત રાખી શકે છે.
ઋષિ પંચમીના દિવસે સાત ઋષિ કશ્યપ, અત્રિ, ભારદ્વાજ, વશિષ્ઠ, ગૌતમ, જમદગ્નિ અને વિશ્વામિત્રની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ સાત ઋષિઓને બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના અંશ માનવામાં આવે છે. તેઓ વેદ અને ધાર્મિક ગ્રંથોના લેખક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ વ્રત કરવાથી દરેક પ્રકારના પાપોમાંથી મુક્તિ મળે છે અને જીવનમાં સુખ-શાંતિ આવે છે.
ઋષિ પંચમી તારીખ
પંચાંગ મુજબ આ વર્ષે ભાદ્રપદ મહિનાની શુક્લ પક્ષની પંચમી તિથિ 7 સપ્ટેમ્બરે સાંજે 05.37 વાગ્યે શરૂ થશે અને 8 સપ્ટેમ્બરે સાંજે 07.58 વાગ્યે સમાપ્ત થશે. તેથી ઉદયતિથિ મુજબ ઋષિ પંચમીનું વ્રત 8 સપ્ટેમ્બરે જ રાખવામાં આવશે.
ઋષિ પંચમી પૂજાનો શુભ સમય
ઋષિ પંચમીના દિવસે પૂજાનો શુભ સમય 8 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે 11:03 થી બપોરે 1:34 સુધીનો રહેશે. એવી માન્યતા છે કે ઋષિ પંચમીના દિવસે શુભ મુહૂર્તમાં સપ્તઋષિઓની પૂજા કરવી શુભ માનવામાં આવે છે. આ માટે સપ્તઋષિઓની પૂજા શુભ સમયે જ કરો.
ઋષિ પંચમીનો શુભ યોગ
પંચાંગ મુજબ ઋષિ પંચમીનો દિવસ ખૂબ જ શુભ દિવસ માનવામાં આવે છે. ગણેશ ચતુર્થીની આરાધનાનો આ બીજો દિવસ છે અને આ દિવસે બે શુભ યોગ બની રહ્યા છે. સૌથી પહેલા ઈન્દ્ર યોગ રચાઈ રહ્યો છે જે વહેલી સવારથી મોડી રાત સુધી 12.05 વાગ્યા સુધી છે. જ્યારે રવિ યોગ બપોરે 3.31 વાગ્યાથી બીજા દિવસે 9 સપ્ટેમ્બરના રોજ સવારે 6:31 વાગ્યા સુધી ચાલશે. રવિ યોગ તમામ દોષોને દૂર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે કારણ કે તેમાં સૂર્યનો પ્રભાવ વધુ માનવામાં આવે છે. ઋષિ પંચમી પર સ્વાતિ અને વિશાખા નક્ષત્ર હોય છે. સ્વાતિ નક્ષત્ર સવારથી બપોરે 3.31 વાગ્યા સુધી છે.
ઋષિ પંચમી પૂજા પદ્ધતિ
- ઋષિ પંચમીના દિવસે સવારે વહેલા ઊઠીને સ્નાન વગેરે કરવું.
- ઘર અને મંદિરને સારી રીતે સાફ કરો અને પૂજા સ્થાન પર એક ચૌકી રાખો.
- પૂજાની તમામ સામગ્રી જેમ કે ધૂપ, દીવો, ફળ, ફૂલ, ઘી, પંચામૃત વગેરે એકત્રિત કરો.
- ચૌકી પર લાલ કે પીળું કપડું પાથરીને સપ્તર્ષિનું મૂર્તિ અથવા તસવીર સ્થાપિત કરો અને કલરમાં ગંગા જળ ભરીને રાખો.
- કલશમાંથી જળ લઈને સપ્તઋષિઓને અર્પણ કરો અને અગરબત્તી કરો.
- હવે તેમને ફળ, ફૂલ અને નૈવેદ્ય વગેરે અર્પણ કરો.
- પૂજા દરમિયાન સપ્તઋષિઓને ફળ અને મીઠાઈઓ અર્પણ કરો.
- સપ્તર્ષિઓના મંત્રોનો જાપ કરો અને અંતે તમારી ભૂલોની માફી માગો.
- સપ્તઋષિઓના મંત્રોનો જાપ કરો અને અંતે સપ્તઋષિઓના આશીર્વાદ લો.
- પૂજાના અંતે બધા લોકોમાં પ્રસાદ વહેંચો અને વડીલોના આશીર્વાદ લો.
