નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ 30 વર્ષ જૂનું છે. આ 3 દાયકામાં નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જે ઘણા ઉતાર-ચઢાવ જોયા અને ઘણી ઊંચાઈઓને પણ સ્પર્શી. હાલમાં, NSE એ માર્કેટ કેપની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું સ્ટોક એક્સચેન્જ છે. જ્યાં દરરોજ લગભગ 20 કરોડ રોકાણકારો બિઝનેસ કરી રહ્યા છે.
દેશમાં શેરબજારનો ઈતિહાસ 1875નો છે, પરંતુ વર્ષ 1991માં જ્યારે નરસિંહ સરકારે વિદેશી કંપનીઓ માટે દેશના દરવાજા ખોલ્યા અને વૈશ્વિકરણનો યુગ શરૂ થયો ત્યારે શેરબજારે એક અલગ જ ગતિ પકડી. એ ગતિ હર્ષદ મહેતાના કૌભાંડ કરતાં અલગ હતી. આ સમયગાળા દરમિયાન જ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ (NSE)ની શરૂઆત થઈ, જેણે શેરબજારને નવા આયામો આપ્યા. માત્ર 3 દાયકામાં, તે વિશ્વનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું એક્સચેન્જ બની ગયું. હાલમાં નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જમાં ટ્રેડિંગ કરતા રોકાણકારોની સંખ્યા 20 કરોડને વટાવી ગઈ છે. જે એક મોટી ઉપલબ્ધિ ગણી શકાય.
દેશની અર્થવ્યવસ્થા ભલે 5 ટ્રિલિયન ડૉલરને પાર ન કરી હોય, પરંતુ આ મોટા સ્ટોક એક્સચેન્જનું માર્કેટ કૅપ 5 ટ્રિલિયન ડૉલરને પાર કરી ગયું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, નિફ્ટીનું વળતર વિશ્વના તમામ મોટા એક્સચેન્જો કરતાં ઘણું સારું રહ્યું છે. ચાલો આજે તેના ઈતિહાસના પાના ફેરવીએ અને એ સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ કે નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જની શરૂઆત શા માટે અને કયા હેતુથી કરવામાં આવી હતી? છેવટે, આ એક્સચેન્જ શરૂ કરવાનો હેતુ શું હતો? હવે 3 દાયકા પછી આ એક્સચેન્જ ક્યાં પહોંચી ગયું છે?
NSE ક્યારે શરૂ થયું?
ભારતીય શેરબજારમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે વર્ષ 1993માં નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. NSE ની સ્થાપના 1991 માં ફેરવાની સમિતિની ભલામણોના આધારે ભારત સરકારના આદેશ પર કરવામાં આવી હતી. તે આરએચ પાટીલ અને એસએસ નાડકર્ણી સાથે પાંચ સભ્યો રવિ નારાયણ, રાઘવન પુથારણ, કે કુમાર, ચિત્રા શંકરન અને આશિષ કુમાર ચૌહાણની ટીમ દ્વારા ડિઝાઇન કરવામાં આવી હતી, જેમને 1992માં IDBI દ્વારા નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. બ્રોકરોના જૂથ સુધી ટ્રેડિંગ સદસ્યતાને મર્યાદિત કરવાને બદલે, NSE એવી કોઈપણ વ્યક્તિને મંજૂરી આપે છે જે લાયકાત ધરાવતા, અનુભવી હોય અને લઘુત્તમ નાણાકીય જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરે છે.
NSEની શરૂઆત 30 જૂન 1993ના રોજ જથ્થાબંધ ડેટ માર્કેટ સેગમેન્ટ અને 3 નવેમ્બર 1994ના રોજ ઈક્વિટી સેગમેન્ટ સાથે થઈ હતી. ઈલેક્ટ્રોનિક ટ્રેડિંગ સુવિધા રજૂ કરનાર તે ભારતમાં પ્રથમ એક્સચેન્જ હતું. તેની શરૂઆતના એક વર્ષની અંદર, NSE પર દૈનિક વેપાર BSE કરતા વધી ગયો. 12 જૂન, 2000ના રોજ, NSE એ ડેરિવેટિવ્ઝ સેગમેન્ટની શરૂઆત કરી. 8 વર્ષ પછી એટલે કે ઓગસ્ટ 2008માં, NSE એ કરન્સી ડેરિવેટિવ્ઝની શરૂઆત કરી.
F&O પર ઇતિહાસ રચાયો
NSE એ 12 જૂન 2000 ના રોજ ઇન્ડેક્સ ફ્યુચર્સની શરૂઆત સાથે ડેરિવેટિવ્ઝમાં ટ્રેડિંગ શરૂ કર્યું. NSE ના ફ્યુચર એન્ડ ઓપ્શન્સ સેગમેન્ટે વૈશ્વિક ઓળખ ઊભી કરી છે. F&O સેગમેન્ટમાં નિફ્ટી 50 ઇન્ડેક્સ, નિફ્ટી આઇટી ઇન્ડેક્સ, નિફ્ટી બેન્ક ઇન્ડેક્સ, નિફ્ટી નેક્સ્ટ 50 ઇન્ડેક્સ અને સિંગલ સ્ટોક ફ્યુચર્સમાં ટ્રેડિંગ ઉપલબ્ધ છે. મીની નિફ્ટી ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ અને નિફ્ટી 50 પર લોંગ ટર્મ ઓપ્શન્સમાં પણ ટ્રેડિંગ ઉપલબ્ધ છે. નાણાકીય વર્ષ એપ્રિલ 2013 થી માર્ચ 2014 દરમિયાન, એક્સચેન્જના F&O સેગમેન્ટમાં સરેરાશ દૈનિક ટર્નઓવર $18 બિલિયન હતું.
3 મે 2012ના રોજ નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જે FTSE 100 પર ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રેક્ટ્સ (ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ) લોન્ચ કર્યા, જે યુકે ઇક્વિટી સ્ટોક માર્કેટનો વ્યાપકપણે ટ્રેક કરાયેલ ઇન્ડેક્સ છે. યુકે ઇક્વિટી શેરબજારનો આ પ્રકારનો પ્રથમ ઈન્ડેક્સ ભારતમાં લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. FTSE 100 માં યુકેની 100 સૌથી મોટી બ્લૂ-ચિપ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે અને તેણે ત્રણ વર્ષમાં રોકાણ પર 17.8 ટકા વળતર આપ્યું છે. આ ઇન્ડેક્સ યુકે ઇક્વિટી માર્કેટ કેપના 85.6 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
વિશ્વનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું સ્ટોક એક્સચેન્જ
હાલમાં, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ માર્કેટ કેપની દ્રષ્ટિએ વિશ્વનું છઠ્ઠું સૌથી મોટું સ્ટોક એક્સચેન્જ છે. જેની માર્કેટ કેપ હાલમાં 5.29 ટ્રિલિયન ડોલર છે. બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જ 5.33 ટ્રિલિયન ડોલર સાથે વિશ્વનું 5મું સૌથી મોટું સ્ટોક એક્સચેન્જ છે. ટોક્યો સ્ટોક એક્સચેન્જ ચોથા સ્થાને, શાંઘાઈ સ્ટોક એક્સચેન્જ ત્રીજા સ્થાને, નાસ્ડેક બીજા સ્થાને અને ન્યૂયોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જ પ્રથમ સ્થાને છે. ખાસ વાત એ છે કે દેશની અર્થવ્યવસ્થા હજુ 5 ટ્રિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી નથી. જેને પહોંચવામાં હજુ એકથી દોઢ વર્ષ લાગી શકે છે. તે જ સમયે, નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ પણ આગામી એકથી દોઢ વર્ષમાં 7 ટ્રિલિયન ડોલરના સ્તરને પાર કરી શકે છે.
રિટર્ન આપવાની બાબતમાં કોઈથી ઓછા નથી
શેરબજારના રોકાણકારોને વળતર આપવાની બાબતમાં નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જ કોઈથી ઓછું નથી. ચાલુ વર્ષમાં નેશનલ સ્ટોક એક્સચેન્જના મુખ્ય સૂચકાંક નિફ્ટીએ ચાલુ વર્ષમાં 11.79 ટકાનું વળતર આપ્યું છે. જ્યારે એક વર્ષમાં 26.38 ટકાની વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. બીજી તરફ, બોમ્બે સ્ટોક એક્સચેન્જના મુખ્ય સૂચકાંક સેન્સેક્સે ચાલુ વર્ષમાં 10.31 ટકા અને એક વર્ષમાં 23.86 ટકા વળતર આપ્યું છે. જ્યારે ન્યૂયોર્ક સ્ટોક એક્સચેન્જે એક વર્ષમાં રોકાણકારોને 14.32 ટકા અને 24.42 ટકા વળતર આપ્યું છે. જ્યારે નાસ્ડેકે રોકાણકારોને ચાલુ વર્ષમાં 23.53 ટકા અને એક વર્ષમાં 35.33 ટકાની આવક આપી છે. શાંઘાઈએ રોકાણકારોને ચાલુ વર્ષમાં 10.46 ટકા અને એક વર્ષમાં 7.96 ટકા વળતર આપ્યું છે.
