UPI ટ્રાન્ઝેક્શન્સ અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ દ્વારા કરાતી નીચી કિંમતની ચૂકવણી પર સરકારે લાભ આપવાનું બંધ કરી દેતાં, હવે આ પ્રકારના UPI એપ્સ ચોક્કસ પ્રકારના ટ્રાન્ઝેક્શન્સ પર સવલત ફી નાંખવા સહિતની રીતો અપનાવીને પોતાના બહોળા ગ્રાહક વર્ગ પાસેથી નાણાં કઢાવવા રસ્તા શોધી રહ્યા છે.


દાખલા તરીકે હાલમાં જ ક્રેડિટ કે ડેબિટ કાર્ડ થકી વીજળી કે ગેસબિલની ચૂકવણી કરવા પર ગૂગલ પે દ્વારા હવે 0.5 થી 1 ટકા સુધીનો સવલત ચાર્જ શરૂ કરાયો છે. નીચી કિંમતના ચૂકવણા પર આવી સુવિધાઓ આ પહેલાં વિનામૂલ્ય હતી. જો કે, બેંકખાતા સાથે જોડાયેલા UPI માટે આ સેવાઓ હજી ફરી જ છે. એ જ રીતે ફોનપે અને પેટીએમ દ્વારા પણ જૂદા-જૂદા બિલની ચૂકવણી પર સવલત ફી દાખલ કરાઈ છે, જેમાં પરચૂરણ ખર્ચ ઉપરાંત ક્રેડિટકાર્ડથી ચૂકવણી કે મોબાઈલ રીચાર્જનો સમાવેશ થાય છે. એક અગ્રણી સંસ્થાના અધિકારીએ આ બાબત પોતાનો મત વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, મૂલ્યવર્ધિત સેવા સાથે આ પ્રકારની સવલત ફી વસૂલવાથી વ્યાપક ગ્રાહકવર્ગનો લાભ મળી શકે છે. પીઅર-ટૂ-મર્ચન્ટ યાને PટૂM માં થર્ડ પાર્ટી એપ્લિકેશન પ્રોવાઈડર્સ (TRAP) દ્વારા પહેલેથી જ માર્જીન રાખવામાં આવે છે. કુલ ચાર્જનો ભલે થોડો હિસ્સો ચાર્જ કરાતો હોવા છતાં તેઓ નફાકારક વેપાર કરી રહ્યા છે.

હાલમાં આ પ્રકારની સેવા પૂરી પાડતા દરેક PSP અને TRAPને માત્ર 5 બેઝિસ પોઈન્ટ એટલે કે 0.05 ટકા દરેક પેમેન્ટ પર બંનેને સરખે હિસ્સે મળે છે. જો કે, સમગ્ર ટ્રાન્ઝેક્શનના મૂલ્યના 0.25 ટકા આપનાર અને લેનાર બેંકોને ફાળે રહે છે.

એ પ્રકારના પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવા સરકારે શરૂઆતમાં રૂપિયા 2000થી નીચેના ટ્રાન્ઝેક્શન્સ તેમજ RuPay ડેબિટકાર્ડ થકી કરાતા ચૂકવણાને મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ યાને MDR થી મુક્ત રાખ્યા હતા. તેની કિંમત સરભર કરવા બેંકો, PSP અને TPAPને માટે જૂદી જૂદી યોજનાઓ મૂકી હતી. જો કે, 2024ના નાણાંકીય વર્ષ બાદ આવી યોજનાઓમાં ધરખમ ઘટાડો થયો છે. વર્ષ 2024 માટે જ્યાં આવી યોજનાઓ માટે રૂપિયા 2484 કરોડની જોગવાઈ કરાઈ હતી ત્યાં વર્ષ 2025 માટે તેને ઘટાડીને 2000 કરોડની કરી દેવાઈ છે અને હવે વર્ષ 2026 માટે તો તેને તદ્દન ઘટાડીને 437 કરોડ જ કરી દેવાઈ છે. સબસિડીમાં આવા ઘટાડા ઉપરાંત સવલત ફી UPI એપ્સ માટે આવકનો સ્રોત બને છે. આ પૈકી ઘણી કંપનીઓ એકબીજાના ગ્રાહકોને નાણાંકીય સવલતોની પ્રોડક્ટ્સ વેચવા ઉપરાંત વિમા, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, લોન કે પછી ફ્લાઈટ અને ટ્રાવેલ ટિકિટ્સ વેચીને પણ વિતરણ ફી વસૂલી લે છે.


  • Follow us on: