સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં તમામ કેન્દ્રીય અને કેન્દ્રીય પ્રાયોજિત યોજનાઓની સમીક્ષા કરશે, જેમાં ખર્ચની ગુણવત્તા, ફંડના ઉપયોગ અને દરેક યોજનાના પરિણામો પર ભાર મૂકવામાં આવશે. આ સમીક્ષા દર પાંચ વર્ષે નવા નાણાપંચના ચક્ર પહેલા કરવામાં આવે છે.નવું નાણાકીય વર્ષ એક અઠવાડિયા પછી શરૂ થશે. જેમાં અનેક પ્રકારના ફેરફારો જોવા મળશે. ખાસ વાત એ છે કે કેન્દ્ર સરકાર પણ આ નાણાકીય વર્ષમાં તેની કલ્યાણકારી યોજનાઓની સમીક્ષા કરવા જઈ રહી છે.
શું છે આ પાછળનો હેતુ?
મીડિયા રિપોર્ટમાં એક વરિષ્ઠ અધિકારીને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે સરકાર આગામી નાણાકીય વર્ષમાં તમામ કેન્દ્રીય અને કેન્દ્રીય પ્રાયોજિત યોજનાઓની સમીક્ષા કરશે. જેમાં ખર્ચની ગુણવત્તા, ભંડોળના ઉપયોગ અને દરેક યોજનાના પરિણામો પર ભાર મૂકવામાં આવશે. આ સમીક્ષા દર પાંચ વર્ષે નવા નાણાપંચ ચક્ર પહેલાં હાથ ધરવામાં આવે છે - જેનો હેતુ બિનજરૂરી યોજનાઓને દૂર કરવા અને ફંડના ઉપયોગને શ્રેષ્ઠ બનાવવાનો છે.
આ સમીક્ષાના પરિમાણો હશે
ET અહેવાલમાં અધિકારીઓને ટાંકીને કહેવામાં આવ્યું છે કે વેલ્યુએશનમાં કેટલાય પેરામીટરનો સમાવેશ થશે, યોજના તેના ઉદ્દેશ્યોને પૂર્ણ કરી રહી છે અથવા સમાન રાજ્ય-સ્તરની યોજનાઓ સાથે ઓવરલેપ થઈ રહી છે અને તે પણ કે શું નાની યોજનાઓને જોડી શકાય છે અથવા તબક્કાવાર કરી શકાય છે. વ્યક્તિએ કહ્યું કે સમીક્ષા એ પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે કે રાજ્યોએ યોજનાઓના અમલીકરણમાં કેવું પ્રદર્શન કર્યું છે. પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે, ખર્ચ વિભાગે આ યોજનાઓ અમલમાં મૂકતા નોડલ મંત્રાલયો પાસેથી સૂચનો માંગ્યા છે. અધિકારીએ કહ્યું કે અમને સામાજિક ક્ષેત્રની યોજનાઓ માટે કેટલાક ઉપયોગી સૂચનો મળ્યા છે.
નાણાકીય વર્ષ 2026 માટે કેન્દ્ર સરકારની ટોપ 10 યોજનાઓનું બજેટ
| યોજનાનું નામ | બજેટ ( કરોડ રુપિયામાં ) |
| મનરેગા | 86,000 |
| જલ જીવન મિશન | 67,000 |
| પીએમ કિસાન | 63,500 |
| પીએમ આવાસ યોજના રુરલ | 54,832 |
| સમગ્ર શિક્ષા | 41,250 |
| નેશનલ હેલ્થ મિશન | 37,227 |
| પીએમ આવાસ યોજના અર્બન | 23,294 |
| મોડિફાઈડ ઈન્ટ્રસ્ટ સબવેંશન સ્કીમ | 22,600 |
| સક્ષમ આંગણવાડી એન્ડ પોશન | 21,960 |
| ન્યૂ ઈમ્પલોયમેન્ટ જનરેશન સ્કીમ | 20,000 |
એપ્રિલથી સામે આવી શકે છે રિપોર્ટવિભાગે નીતિ આયોગને એવા વિસ્તારોને ઓળખવા પણ કહ્યું છે કે જ્યાં રાજ્યની યોજનાઓ કેન્દ્રીય પ્રાયોજિત યોજનાઓ (CSS) જેવી છે.અધિકૃત થિંક ટેન્ક એપ્રિલ સુધીમાં એક અહેવાલ સબમિટ કરી શકે છે, જેમાં નાણાં પંચ સમક્ષ રજૂ કરતા પહેલા યોજનાઓને તેમના વર્તમાન સ્વરૂપમાં ચાલુ રાખવા, સંશોધિત કરવા, વિસ્તારવા, ઘટાડવા અથવા બંધ કરવાની જરૂરિયાત અંગે ભલામણો હશે. અધિકારીએ કહ્યું કે ખર્ચ વિભાગ નાણાં પંચ સમક્ષ રજૂ કરતા પહેલા કમિશન અને વિવિધ મંત્રાલયોના પ્રતિસાદ પર વિચાર કરશે.
CSSનું બજેટ કેટલું છે?
મુખ્ય CSS યોજનાઓમાં આયુષ્માન ભારત - પ્રધાન મંત્રી જન આરોગ્ય યોજના (PMJAY),મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદો (MGNREGA), પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના-શહેરી અને PMAY ગ્રામીણ, જલ જીવન મિશન (JJM) અને પ્રધાનમંત્રી ગ્રામ સડક યોજના (PMGSY).વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ માર્ચ 2015માં CSSના તર્કસંગતીકરણ પર મુખ્ય પ્રધાનોના પેટા જૂથની રચના કરી હતી અને યોજનાઓની સંખ્યા 130 થી ઘટાડીને 75 કરવામાં આવી હતી. કેન્દ્રએ 2025-26 માટે CSS માટે 5.41 લાખ કરોડ રૂપિયાનું બજેટ રાખ્યું છે. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં કેન્દ્રએ 5.05 લાખ કરોડ રૂપિયાનું બજેટ રાખ્યું હતું.જે બાદમાં સુધારીને રૂ. 4.15 લાખ કરોડ કરવામાં આવી હતી.
