સરકારી કર્મચારીઓ માટે નિવૃત્તિ સમયે ન વપરાયેલી રજાઓના બદલામાં રોકડ રકમ મેળવવી એ એક મહત્વપૂર્ણ આર્થિક આધાર પૂરો પાડે છે. આ અંગે 8મા પગાર પંચના સંદર્ભમાં એક મહત્વનો પ્રસ્તાવ સામે આવ્યો છે. 8મા પગાર પંચની પ્રક્રિયા હાલમાં કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓ, વિવિધ સંગઠનો અને હિતધારકો સાથે પરામર્શના તબક્કામાં છે. આમાં 'લીવ એન્કેશમેન્ટ' (રજાઓના બદલામાં રોકડ ચૂકવણી)ની મહત્તમ મર્યાદાને વર્તમાન 300 દિવસથી વધારીને 450 દિવસ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો આ અમલમાં આવે, તો નિવૃત્તિ સમયે કર્મચારીઓને મળતી એકમ રકમ (lump-sum amount)માં નોંધપાત્ર વધારો થશે.
'લીવ એન્કેશમેન્ટ' શું છે?
'લીવ એન્કેશમેન્ટ' એક એવી આર્થિક વ્યવસ્થા છે જે કેન્દ્ર સરકારના કર્મચારીઓને તેમની નિવૃત્તિ સુધી જમા થયેલી પરંતુ ન વપરાયેલી રજાઓના બદલામાં રોકડ રકમ મેળવવાની સુવિધા આપે છે. વર્તમાન નિયમો મુજબ, કેન્દ્ર સરકારનો કર્મચારી પોતાની સમગ્ર સેવા દરમિયાન વધુમાં વધુ 300 દિવસની 'અર્જિત રજાઓ' (Earned Leave - જેને 'લીવ ઓન એવરેજ પે' અથવા LAP તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જમા કરી શકે છે. નિવૃત્તિ સમયે, આ 300 દિવસ માટે રોકડ ચૂકવણી કરવામાં આવે છે.
આ પ્રસ્તાવમાં આ મર્યાદા વધારીને 450 દિવસ કરવાનું સૂચન છે, જેનાથી કર્મચારીઓ વધારાની 150 દિવસની રજાઓનું રોકડમાં રૂપાંતર કરી શકશે. આ રકમની ગણતરી નિવૃત્તિના મહિનામાં લાગુ પડતા મૂળ પગાર (Basic Salary) અને મોંઘવારી ભથ્થા (Dearness Allowance - DA)ના સરવાળાના આધારે કરવામાં આવે છે. આ ચૂકવણી સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત (tax-free) હોય છે.
કર્મચારીઓને કેવી રીતે લાભ થશે?
ઘણા કર્મચારીઓ પોતાની સેવા દરમિયાન રજાઓનો ઉપયોગ કરવાને બદલે તેને બચાવી રાખવાનું પસંદ કરે છે, જેથી નિવૃત્તિ સમયે તેમને એક મોટી રકમ મળી શકે. આ રકમનો ઉપયોગ ભવિષ્યની મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાતો માટે થઈ શકે છે, જેમ કે રોકાણો, બાળકોનું ઉચ્ચ શિક્ષણ, લગ્નપ્રસંગો અથવા હોમ લોનની ચુકવણી. જો નવા પગાર પંચ હેઠળ આ મર્યાદા 300 દિવસથી વધારીને 450 દિવસ કરવામાં આવે, તો ગ્રેચ્યુઈટી અને પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF)ના લાભો ઉપરાંત, આ ચોક્કસ રકમમાં સીધો 50%નો વધારો થશે. અનેક કર્મચારી યુનિયનો અને સંગઠનો, ખાસ કરીને 'ઓલ ઈન્ડિયા ટ્રેડ યુનિયન કોંગ્રેસ' (AITUC) દ્વારા આ ફેરફારની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
આ પણ વાંચો: India: ભારતે UN માં ફરી પાકિસ્તાનની કરી ઝાટકણી, કહ્યું - 'ગેરકાયદેસર કબજા હેઠળના પ્રદેશો ખાલી કરો'
