દેશની બેન્કોમાં વર્ષોથી દાવા વગર પડેલા નાણાંનો જથ્થો સતત વધી રહ્યો છે. આને અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટ કહેવામાં આવે છે. સરકારે સંસદને જાણ કરી કે કુલ રકમ ઝડપથી વધી રહી છે. સરકાર અને રિઝર્વ બેન્ક પણ આ ભંડોળને તેમના હકદાર માલિકોને પરત કરવા માટે ઘણા પગલાં લઈ રહ્યા છે.
એક વર્ષમાં અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટની રકમમાં ઝડપથી વધારો થયો
લોકસભામાં નાણાં મંત્રાલય દ્વારા આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ 31 માર્ચ, 2024 સુધીમાં બેન્કોમાં અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટની રકમ આશરે રૂપિયા 60,610 કરોડ હતી. આ રકમ એક વર્ષમાં વધીને 31 માર્ચ, 2025 સુધીમાં આશરે રૂપિયા 74,580 કરોડ થઈ ગઈ. આનો અર્થ એ થયો કે માત્ર એક વર્ષમાં હજારો કરોડ રૂપિયાનો વધારો થયો છે.
અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટ શું છે?
સરકારના મતે જો કોઈ બચત અથવા ચાલુ ખાતું 10 વર્ષ સુધી નિષ્ક્રિય રહે છે, અથવા જો કોઈ ફિક્સ ડિપોઝિટ 10 વર્ષની પાકતી મુદત પછી પણ દાવો ન કરાયેલી રહે છે તો તેને દાવો ન કરાયેલી ડિપોઝિટ ગણવામાં આવે છે. આ રકમ પછી બેન્કોમાંથી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે અને રિઝર્વ બેન્કના ડિપોઝિટર એજ્યુકેશન એન્ડ અવેરનેસ ફંડમાં જમા કરવામાં આવે છે.
અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટની રકમમાં જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોનો હિસ્સો સૌથી મોટો
ડેટા મુજબ આ અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટની રકમ જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે. 2024માં તેમનો હિસ્સો આશરે 74.47% અને 2025માં 74.18% હતો. આનો અર્થ એ થયો કે દાવા વગરના ભંડોળનો મોટો ભાગ જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કો પાસે છે. નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે દાવો ન કરાયેલી રકમ તેમના હકદાર માલિકોને પરત મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઘણી પહેલ શરૂ કરવામાં આવી છે.
સપ્ટેમ્બર 2025માં RBIએ મૃત ખાતાધારકો માટે સમાધાન પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે નવી માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી. ઓક્ટોબર 2025થી શરૂ કરીને RBIએ એક પ્રોત્સાહન યોજના શરૂ કરી. આ યોજના હેઠળ દાવો ન કરાયેલી રકમનું સફળતાપૂર્વક સમાધાન કરતી બેન્કોને રકમના 5%થી 7.5% સુધીના પ્રોત્સાહનો મળે છે.
નોમિનીના નિયમોમાં પણ ફેરફાર
ભવિષ્યમાં અનકલેમ્ડ ડિપોઝિટની રકમની સમસ્યા ઘટાડવા માટે બેન્કિંગ રેગ્યુલેશન્સ (સુધારા) અધિનિયમ 2025માં ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે. બેન્ક એકાઉન્ટમાં હવે ફક્ત એકને બદલે 4 નોમિની રાખવાની મંજૂરી છે, જે ભવિષ્યમાં પૈસા દાવા વગર રહેવાની શક્યતા ઘટાડશે.
આ પણ વાંચો : Dollar VS Rupees: ઇરાન ઇઝરાયલ યુદ્ધ વચ્ચે ડોલર સામે રૂપિયાએ તોડ્યો દમ, હજી કેટલો તૂટશે રૂપિયો?
