ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C)ની નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ થ્રેટ એનાલિસિસ યુનિટ (NCTAU) અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ તથા IT મંત્રાલયની CERT-Inએ બેંકો, નોન-બેન્કિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપનીઓ (NBFCs) અને ફિનટેક કંપનીઓ પર થતા સાયબર હુમલાઓ તથા તેની સાથે જોડાયેલી નાણાકીય છેતરપિંડીના નવા ટ્રેન્ડને ઓળખ્યો છે. આ મામલે ગૃહ મંત્રાલય હેઠળના I4Cએ બેંકો, NBFCs અને ફિનટેક કંપનીઓ માટે એડવાઇઝરી જાહેર કરી છે, જેથી આવા હુમલાઓને અટકાવી શકાય.
મંત્રાલયે બેંકો અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓને કેટલાક નિર્દેશો આપ્યા છે. તેમાં દૈનિક લેવડદેવડ અને દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે નાણાકીય મર્યાદા નક્કી કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
આ સાયબર હુમલાઓ આર્થિક લાભ મેળવવાના હેતુથી કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) એજન્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેના કારણે હુમલાઓ મશીનની ગતિએ અત્યંત ઝડપથી થાય છે.
કેટલાક કિસ્સાઓમાં ફંડ વિતરણ સિસ્ટમ અને API મારફતે કરોડો રૂપિયાના અનધિકૃત ટ્રાન્ઝેક્શન કરવામાં આવ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે.
હુમલાખોરો કેવી રીતે કામ કરે છે?
હુમલાખોરો એવા સોફ્ટવેરનો ફાયદો ઉઠાવે છે, જેને સમયસર અપડેટ (પેચ) કરવામાં આવ્યા નથી. આ ઉપરાંત, તેઓ ખોટી રીતે કન્ફિગર કરાયેલા ઇન્ટરનેટ સાથે જોડાયેલા સર્વર અને IT સિસ્ટમને પણ નિશાન બનાવે છે. તેમાં ગ્રાહકોની ફરિયાદો મેળવવા માટે બનાવવામાં આવેલા ઇન્ટરફેસનો પણ સમાવેશ થઈ શકે છે.
ત્યારબાદ હેકર્સ ઓટોમેટેડ ફંડ વિતરણ સિસ્ટમ અથવા પેમેન્ટ અને ફંડ ટ્રાન્સફર માટે ઉપયોગમાં લેવાતા વિશેષ ઇન્ટરફેસ (API) પર હુમલો કરે છે. 'એજન્ટિક AI ફ્રેમવર્ક' (Agentic AI Framework)ની મદદથી આ હુમલાઓ મશીનની ઝડપે કરવામાં આવે છે.
હુમલાખોરો ચોરી કરેલા પૈસા અલગ-અલગ બેંકોમાં આવેલા 'મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ' (ગુનેગારો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા ખાતા)માં ટ્રાન્સફર કરે છે. ત્યારબાદ IMPS અથવા NEFT મારફતે આ રકમ અન્ય ખાતાઓમાં મોકલી દેવામાં આવે છે અથવા ઉપાડી લેવામાં આવે છે.
છેલ્લે, તપાસથી બચવા માટે હુમલાખોરો સિસ્ટમમાંથી રેકોર્ડ ડિલીટ કરી દે છે અને પોતાના ડિજિટલ નિશાન ભૂંસી નાખે છે, જેથી સમગ્ર મામલાની તપાસ કરવી મુશ્કેલ બની જાય છે.
બચાવ માટે નાણાકીય સંસ્થાઓએ શું કરવું જોઈએ?
તમામ બેંકો, NBFCs, ફિનટેક કંપનીઓ, પેમેન્ટ એગ્રીગેટર્સ, પેમેન્ટ ગેટવે અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓને CERT-Inની એડવાઇઝરીમાં જણાવેલા સુરક્ષા ઉપાયો પ્રાથમિકતાના ધોરણે લાગુ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
આ ઉપરાંત, અનધિકૃત ફંડ ટ્રાન્સફર માટે પેમેન્ટ અને ડિસ્બર્સમેન્ટ APIનો દુરુપયોગ કરતા સાયબર ગુનેગારો સામે જરૂરી પગલાં લેવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
સંસ્થાઓએ પોતાના સુરક્ષા નિયંત્રણોને CERT-Inના મે 2026ના 'ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં AI આધારિત નબળાઈઓના દુરુપયોગને ઘટાડવા અને તેનાથી બચાવ માટેના બ્લૂપ્રિન્ટ' તેમજ સંબંધિત રેગ્યુલેટર દ્વારા નક્કી કરાયેલા સાયબર સુરક્ષા માળખા મુજબ મજબૂત બનાવવાના રહેશે.
- કોઈપણ સાયબર ઘટનાની જાણ થયા બાદ 6 કલાકની અંદર CERT-Inને તેની જાણ કરવી ફરજિયાત છે.
- બેંકો અને NBFCsએ ઘટના સામે આવ્યા બાદ 6 કલાકની અંદર RBIના DAKSH પોર્ટલ પર રિપોર્ટ કરવો પડશે.
- NBFCs અને ફિનટેક કંપનીઓ છેતરપિંડીથી થયેલા ટ્રાન્ઝેક્શનની સામૂહિક જાણ કરવા માટે I4Cનો સંપર્ક કરી શકે છે. આ માટે NCRP-CFCFRMS પોર્ટલનો ઉપયોગ કરી શકાય છે, જેથી છેતરપિંડીથી ઉપાડવામાં આવેલી રકમ ફ્રીઝ કરાવી શકાય.
સુરક્ષા માટેના વધારાના ઉપાયો
- પેમેન્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવાતા તમામ ડિજિટલ ઇન્ટરફેસ (API)ની સંપૂર્ણ યાદી તૈયાર રાખવી. જૂના, બિનઉપયોગી અથવા ટેસ્ટિંગ માટેના APIને દૂર કરવા અથવા બંધ કરવા.
- API પર થતા હુમલાનું જોખમ ઘટાડવા માટે બેંકની ચીફ ઇન્ફોર્મેશન સિક્યોરિટી ઓફિસર (CISO) ટીમ, ટ્રાન્ઝેક્શન મોનિટરિંગ ટીમ અને IT ટીમે સંકલન સાથે કામ કરવું.
- દૈનિક અને દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે નાણાકીય મર્યાદા નક્કી કરવી. લાભાર્થીના નામ અને બેંક ખાતાની ખરાઈ કરવી તેમજ અસામાન્ય ઝડપે થતા ટ્રાન્ઝેક્શન પર નજર રાખવી.
- NBFCના એક્સેસ ટોકન બિનઅધિકૃત IP એડ્રેસ પરથી નિષ્ફળ થઈ રહ્યા છે કે નહીં તેની બેંકોએ તપાસ કરવી.
- સંભવિત સાયબર ઘૂસણખોરી અટકાવવા માટે ગ્રાહકો સાથે જોડાયેલી સિસ્ટમ અને ફરિયાદો મેળવતા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને વધુ સુરક્ષિત બનાવવું. સિસ્ટમની અંદર અનધિકૃત રીતે એક વિભાગમાંથી બીજા વિભાગમાં પ્રવેશ (લેટરલ મૂવમેન્ટ) અટકાવવા માટે સુરક્ષા માળખાની ઊંડાણપૂર્વક સમીક્ષા કરવી.
- ટ્રાન્ઝેક્શન મોનિટરિંગ ટીમે વ્યવહારોની વિગતો, લાભાર્થીની પ્રોફાઇલ અથવા ટ્રાન્ઝેક્શનની રકમમાં અચાનક થતા ફેરફારો પર સતત નજર રાખવી.
- KYC, મંજૂરી અને અન્ય જરૂરી તપાસની પ્રક્રિયા પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી કોઈપણ રકમ ટ્રાન્સફર ન થાય તેની ખાતરી કરવી.
- અધિકૃત રેડ ટીમ (Red Team) દ્વારા એવા સુરક્ષા પરીક્ષણો કરવા, જેમાં મશીનની ઝડપે થતા સાયબર હુમલાનું સિમ્યુલેશન કરવામાં આવે. તેનાથી SOC અને પેમેન્ટ કંટ્રોલ સિસ્ટમ આવા હુમલાનો કેટલા સમયમાં જવાબ આપી શકે છે તેની ચકાસણી થઈ શકશે.
વધુ સમાચાર વાંચવા ડાઉનલોડ કરો સંદેશ ન્યૂઝ એપ : https://sandesh.com/d