ભારત અને બ્રિટન વચ્ચે થયેલા વેપાર કરારથી સ્કોચ વ્હિસ્કીની આયાત સસ્તી થવાની આશા હતી, પરંતુ હવે આ જ કરારને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. ભારતે જથ્થાબંધ સ્કોચની આયાત પર અસરકારક રીતે 162.5% જકાત અને ટેક્સ લાગુ કર્યો છે. તેની અસર દારૂ બનાવતી કંપનીઓના શેર પર જોવા મળી છે. યુનાઇટેડ સ્પિરિટ્સ, રેડિકો ખૈતાન અને એલાઇડ બ્લેન્ડર્સ જેવી કંપનીઓના શેરમાં ઘટાડો થયો છે. આ વિવાદ માત્ર આયાતકારો પૂરતો સીમિત નથી; ભારતમાં બનતી કેટલીક જાણીતી વ્હિસ્કીના ઉત્પાદન ખર્ચ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે.
150%થી ઘટાડીને 75% કરેલી જકાત ફરી 162.5% કેવી રીતે થઈ?
ભારત અને બ્રિટન વચ્ચેનો વેપાર કરાર 15 જુલાઈ 2026થી અમલમાં આવ્યો હતો. આ કરાર હેઠળ સ્કોચ વ્હિસ્કીની પાત્ર આયાત પરની જકાત 150%થી ઘટાડીને 75% કરવામાં આવી હતી. આગામી 10 વર્ષમાં આ દર ઘટાડીને 40% સુધી લઈ જવાની પણ જોગવાઈ છે. પરંતુ હવે વિવાદ એ વાતને લઈને છે કે જથ્થાબંધ સ્કોચ વ્હિસ્કી પર પણ આ 75%નો દર લાગુ પડે કે નહીં. ભારતીય તપાસકર્તાઓનું કહેવું છે કે વ્હિસ્કી બનાવવામાં વપરાતા જથ્થાબંધ સ્કોચના કેટલાક જથ્થાને સામાન્ય વ્હિસ્કી નહીં, પરંતુ 'કમ્પાઉન્ડ આલ્કોહોલિક પ્રિપેરેશન્સ' તરીકે ગણવા જોઈએ. આ વર્ગીકરણ હેઠળ 150% કસ્ટમ્સ જકાત લાગે છે. તેની સાથે વધારાનો વપરાશવેરો ઉમેરાતાં અસરકારક બોજ 162.5% થાય છે. બીજી તરફ, દારૂ બનાવતી કંપનીઓનું કહેવું છે કે જથ્થાબંધ સ્કોચ પણ સ્કોચ વ્હિસ્કી જ છે અને તેને ભારત-બ્રિટન કરાર હેઠળ મળતો 75%નો લાભ મળવો જોઈએ.
અહીં ખાસ સમજવાનું છે કે આ વિવાદ દરેક આયાતી સ્કોચની બોટલ પર નથી. મુખ્ય મુદ્દો ભારતમાં ઉત્પાદન માટે આયાત થતા જથ્થાબંધ સ્કોચનો છે.
80થી વધુ કન્ટેનર બંદરો પર અટવાયાં
આ વિવાદને કારણે પર્નો રિકાર્ડ, ડિયાજિયો અને બેકાર્ડી જેવી કંપનીઓનાં જથ્થાબંધ સ્કોચનાં 80થી વધુ શિપિંગ કન્ટેનર ભારતીય બંદરો પર અટવાયાં છે. તેમાં હજારો લિટર સ્કોચનો જથ્થો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. કંપનીઓને માલ છોડાવવા માટે કામચલાઉ વ્યવસ્થા હેઠળ માલની કિંમતના 75% જેટલી રકમ અગાઉથી ભરવી પડે છે અને બાકીની રકમ માટે બેંક ગેરંટી આપવી પડે છે. પર્નો રિકાર્ડ અને ડિયાજિયો આ માટે નાણાં અને બેંક ગેરંટીની વ્યવસ્થા કરી રહી છે. બેકાર્ડી આગળ શું પગલું ભરવું તે નક્કી કરી રહી છે. આ વ્યવસ્થાથી કંપનીઓને વધારાની મૂડી રોકવી પડે છે. એટલે માલ છોડાવ્યા પછી પણ તેમના કાર્યકારી ભંડોળ પર દબાણ વધી શકે છે.
ભારતમાં બનતી વ્હિસ્કી પર પણ અસર કેમ પડી શકે?
ભારત બ્રિટિશ સ્કોચ માટે વિશ્વનું સૌથી મોટું બજાર છે. બ્રિટનથી ભારતમાં આવતી સ્કોચની કુલ આયાતમાં જથ્થાબંધ સ્કોચનો હિસ્સો લગભગ 80% છે. આ સ્કોચનો મોટો ભાગ ભારતમાં બનતી ઇન્ડિયન મેડ ફોરેન લિકર (IMFL) વ્હિસ્કીમાં વપરાય છે. આ પ્રકારની વ્હિસ્કી બનાવવા માટે સ્કોચને અન્ય સ્પિરિટ સાથે ભેળવવામાં આવે છે. એટલે જથ્થાબંધ સ્કોચ મોંઘી પડે અથવા તેનો પુરવઠો અટકે તો ભારતમાં ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓનો ખર્ચ વધી શકે છે. તેની અસર કંપનીઓના નફાના માર્જિન પર પડી શકે છે. કંપનીઓ વધારાનો ખર્ચ પોતે સહન કરે અથવા ગ્રાહકો પર ભાવવધારા સ્વરૂપે નાખે તેવી શક્યતા છે. જોકે અત્યારે તમામ બ્રાન્ડની કિંમતો વધશે એવું કહી શકાય નહીં. ઉત્પાદન ખર્ચ, કંપનીની નીતિ અને બજારની સ્થિતિ પ્રમાણે અસર અલગ હોઈ શકે છે.
શેરબજારમાં કડાકો, ભારત-બ્રિટન વચ્ચે વાતચીત
19 નવેમ્બર 2026ના રોજ આ સમાચાર બાદ યુનાઇટેડ સ્પિરિટ્સના શેરમાં શરૂઆતના વેપારમાં 4%થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. રેડિકો ખૈતાનનો શેર આશરે 3.5% અને એલાઇડ બ્લેન્ડર્સ એન્ડ ડિસ્ટિલર્સનો શેર 2%થી વધુ ઘટ્યો હતો. ડિયાજિયોના લંડન અને પર્નો રિકાર્ડના ફ્રાન્સમાં શેરમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો હતો.
આ વિવાદથી ભારત-બ્રિટન વેપાર કરારના અમલીકરણ સામે પણ પ્રશ્ન ઊભા થયા છે. બ્રિટન સરકારે જણાવ્યું છે કે વેપાર કરારમાં નક્કી થયેલા દર મુજબ બ્રિટિશ કંપનીઓ નિકાસ કરી શકે તે માટે ભારત સાથે તાત્કાલિક વાતચીત ચાલી રહી છે. ભારત તરફથી પણ આ મુદ્દો ટૂંક સમયમાં ઉકેલવાની વાત કરવામાં આવી છે.
આ પણ વાંચો: Personal Loan: 46થી 55 વર્ષની ઉંમરના લોકો ધડાધડ લઇ રહ્યા છે લોન! એક વર્ષમાં લોનની માંગમાં 57%નો વધારો