ભારત સરકારે વર્ષ 2014-15 માં શરૂ કરેલી National Livestock Mission (NLM) યોજનાને 2021-22 થી વધુ મજબૂત બનાવી છે. આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ પશુપાલન ક્ષેત્રમાં રોજગાર વધારવો, સ્વદેશી જાતિઓનું સંરક્ષણ કરવું અને દૂધ, માંસ, ઊન અને ઘાસચારાના ઉત્પાદનમાં વધારો કરવો છે. હવે આ યોજનામાં ગધેડા, ઘોડા અને ઊંટના ઉછેરને પણ ખાસ સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
દેશમાં ગધેડાની સંખ્યા ઘટી રહી છે
સરકારી આંકડા મુજબ 2019ની 20મી પશુધન ગણતરી અનુસાર દેશમાં માત્ર આશરે 1.23 લાખ ગધેડા બાકી રહ્યા છે. 2012ની સરખામણીએ ગધેડાની સંખ્યામાં લગભગ 60%નો ઘટાડો નોંધાયો છે. પહેલા ગધેડાનો ઉપયોગ ઇંટ, રેતી અને ભારે સામાન વહન કરવા માટે થતો હતો, પરંતુ આધુનિક મશીનો આવતા તેની જરૂરિયાત ઓછી થઈ ગઈ છે. પરિણામે, ગધેડાની સંખ્યા સતત ઘટી રહી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે ગધેડાના સંરક્ષણ અને ઉછેરને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મોટી નાણાકીય સહાયની જાહેરાત કરી છે.
કેટલી મળશે સહાય?
NLM યોજના હેઠળ જો કોઈ વ્યક્તિ, FPO, SHG, JLG, FCO અથવા કલમ 8 કંપની ગધેડા, ઘોડા અથવા ઊંટ ઉછેરનો પ્રોજેક્ટ શરૂ કરે છે, તો તેમને કુલ પ્રોજેક્ટ ખર્ચ પર 50% મૂડી સબસિડી આપવામાં આવે છે. આ સબસિડીની મહત્તમ મર્યાદા ₹50 લાખ છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે ₹1 કરોડનો પ્રોજેક્ટ બનાવો છો, તો સરકાર તમને ₹50 લાખ સુધીની સહાય આપશે. સબસિડી બે હપ્તામાં આપવામાં આવે છે — પ્રથમ બેંક લોન મંજૂર થતાં અને બીજો પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થતાં.
ગધેડા ઉછેર માટે ખાસ નિયમો
- ન્યૂનતમ એકમ: 50 માદા + 5 નર ગધેડા
- ફક્ત સ્વદેશી જાતિઓ માટે સહાય
- 50% સબસિડી (મહત્તમ ₹50 લાખ)
- સબસિડી બે હપ્તામાં મળશે
ઘોડા અને ઊંટ માટેની શરતો
- ઘોડા: 10 માદા + 2 નર → ₹50 લાખ સુધી
- ઊંટ: યુનિટના કદ મુજબ ₹3 લાખથી ₹50 લાખ સુધી
- જો કોઈ રાજ્ય સરકાર ગધેડા, ઘોડા અથવા ઊંટની જાતિઓના સંરક્ષણ માટે વીર્ય સ્ટેશન અથવા ન્યુક્લિયસ બ્રીડિંગ ફાર્મ સ્થાપિત કરે છે, તો કેન્દ્ર સરકાર ₹10 કરોડ સુધીની સહાય આપે છે.
ગધેડાનું દૂધ અને નવા વ્યવસાયની તક
આજે ગધેડાના દૂધને આરોગ્ય માટે લાભદાયી માનવામાં આવે છે અને તેના ઉત્પાદનોની માંગ વધી રહી છે. કેટલીક સંસ્થાઓએ ગધેડાનું દૂધ ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં સામેલ કરવા માટે Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) પાસે રજૂઆત પણ કરી છે. યોગ ગુરુ Baba Ramdev દ્વારા પણ ગધેડાના દૂધની પ્રશંસા કરવામાં આવી છે, જેના કારણે લોકોમાં રસ વધ્યો છે.
ક્યાં છે સૌથી વધુ ગધેડા?
રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, ઉત્તર પ્રદેશ, ગુજરાત, બિહાર, જમ્મુ-કાશ્મીર, હિમાચલ પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, કર્ણાટક અને આંધ્ર પ્રદેશમાં ગધેડાની સંખ્યા વધારે છે. ઘણા રાજ્યોમાં તો માત્ર 2 થી 10 ગધેડા જ બાકી રહ્યા છે.
કેવી રીતે કરશો અરજી?
આ યોજનાનો લાભ લેવા માટે સત્તાવાર પોર્ટલ nlm.udyamimitra.in પર ઓનલાઇન અરજી કરી શકાય છે. પ્રથમ પ્રોજેક્ટ રિપોર્ટ તૈયાર કરો, બેંકમાંથી લોન લો અને ત્યારબાદ સરકાર તરફથી સબસિડી મેળવો. જો તમે પશુપાલન ક્ષેત્રમાં નવો વ્યવસાય શરૂ કરવા માંગતા હો, તો ગધેડા ઉછેર તમારા માટે સારો વિકલ્પ બની શકે છે. સરકારની આ યોજના માત્ર ગધેડાની જાતિને બચાવશે નહીં, પણ ગ્રામિણ યુવાનો માટે રોજગારનું સશક્ત સાધન પણ સાબિત થશે.
આ પણ વાંચો : Iran-Israeli War : અમેરિકાની નીતિઓ સામે ચીન લઈ શકે છે મોટું પગલું
