જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં સરકારી પુસ્તકાલયોમાંથી હજારો પુસ્તકો દૂર કરવાનો મુદ્દો હવે વિધાનસભા અને હાઈકોર્ટ સુધી પહોંચી ગયો છે. આ મુદ્દે મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાના નિવેદનથી રાજકીય વિવાદ વધુ તીવ્ર બન્યો છે. ઓમર અબ્દુલ્લાએ જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન વ્યવસ્થા હેઠળ ચૂંટાયેલી સરકારને પુસ્તકો પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો કે દૂર કરવાનો કોઈ અધિકાર નથી. જોકે, વિધાનસભામાં શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા આપવામાં આવેલા ડેટાને પગલે, વિપક્ષે સરકાર પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે. આ મામલો હવે પુસ્તકો દૂર કરવા, સમીક્ષા સમિતિની ભૂમિકા, સરકારની સત્તા અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા સંબંધિત પ્રશ્નોમાં ફસાઈ ગયો છે.
અંદાજે 22 લાખ પુસ્તકોની તપાસ કરવામાં આવી
વિધાનસભામાં આવામી ઇત્તેહાદ પાર્ટીના ધારાસભ્ય શેખ ખુર્શીદના પ્રશ્નના જવાબમાં શિક્ષણ વિભાગે જણાવ્યું હતું કે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આશરે 21,81,582 પુસ્તકો અને અન્ય પ્રકાશનોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. આમાંથી 4812 પુસ્તકોને પુસ્તકાલયના પરિભ્રમણમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા. આમાં 518 પુસ્તકોની નકલો સામેલ છે, જેમાંથી 19 શીર્ષકો પહેલાથી જ S.O. હેઠળ પ્રતિબંધિત હતા. 203 વધુમાં સમીક્ષા દરમિયાન 4249 અન્ય પુસ્તકોમાં વાંધાજનક સામગ્રી મળી આવી હતી. માહિતી અનુસાર, કાશ્મીર વિભાગમાં12,48,641 પુસ્તકો અને જમ્મુ વિભાગમાં 9,32,941 પુસ્તકોની તપાસ કરવામાં આવી હતી.
ઓમર અબ્દુલ્લાએ શું કહ્યું?
પુસ્તકો પર પ્રતિબંધના પ્રશ્ન અંગે, મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ જણાવ્યું હતું કે પુસ્તકો પર પ્રતિબંધ મૂકવો જોઈએ કે નહીં તે અંગે તેમનો પોતાનો અભિપ્રાય છે. જો કે, વર્તમાન વ્યવસ્થા હેઠળ, ચૂંટાયેલી સરકાર આવા નિર્ણયો લઈ શકતી નથી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સરકાર પાસે હાલમાં આ બાબતો પર નિર્ણય લેવાનો અધિકાર નથી અને સિસ્ટમ બદલાયા પછી જ આગળની કાર્યવાહી કરી શકાય છે. વિપક્ષે મુખ્યમંત્રીના આ નિવેદન પર પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. વિપક્ષનું કહેવું છે કે વિધાનસભામાં સરકારના પ્રતિભાવ પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકારી પુસ્તકાલયોમાં હજારો પુસ્તકો ચલણમાંથી દૂર કરવામાં આવ્યા છે.
શિક્ષણ મંત્રીએ કહ્યું: સરકારે પહેલાથી જ એક સમિતિની રચના કરી હતી
શિક્ષણ મંત્રી સકીના ઇટુએ વિધાનસભામાં જણાવ્યું હતું કે સરકારે પુસ્તકોની તપાસ કરવા માટે એક સમિતિની રચના કરી છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે સમિતિનું કામ પુસ્તકોની તપાસ કરવાનું છે. સરકાર કહે છે કે જો જમ્મુ અને કાશ્મીરના લોકો અને બાળકો જે પુસ્તકો વાંચવા માંગે છે તે જાણી જોઈને રોકવામાં આવે તો તે અન્યાયી હશે.
AIP ધારાસભ્ય શેખ ખુર્શીદે કહ્યું કે તેમને તેમના પ્રશ્નનો સંપૂર્ણ જવાબ મળ્યો નથી. તેમણે કહ્યું કે તેમણે પુસ્તકોના શીર્ષકો, લેખકો અને પ્રકાશકો વિશે માહિતી માંગી હતી, પરંતુ આ માહિતી આપવામાં આવી નથી. ખુર્શીદે વિધાનસભા અને મીડિયામાં મુખ્યમંત્રીના નિવેદનો પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમણે કહ્યું કે સરકારે સ્પષ્ટતા કરવી જોઈએ કે સરકારી પુસ્તકાલયોમાંથી હજારો પુસ્તકો કેમ દૂર કરવામાં આવ્યા. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કેન્દ્ર સરકાર અને ભાજપ જમ્મુ અને કાશ્મીર પર તેમની વિચારધારા લાદવા માંગે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ચૂંટાયેલી સરકારે આ મામલે તેની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરવી જોઈએ.
PDPએ પણ ઉઠાવ્યા સવાલ
PDP ધારાસભ્ય આગા સૈયદ મુન્તઝીરે પણ સરકારને સવાલ ઉઠાવ્યા. તેમણે કહ્યું કે 5 ઓગસ્ટ, 2019 પછી, જમ્મુ અને કાશ્મીરના ઇતિહાસ અને રાજકારણ અંગે ઘણા નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે. તેમનો આરોપ છે કે ભાજપ જમ્મુ અને કાશ્મીરના ભૂતકાળના ઇતિહાસને બદલવા માંગે છે અને ચૂંટાયેલી સરકારે આવા મુદ્દાઓ પર અવાજ ઉઠાવવો જોઈએ. મુન્તઝીરે કહ્યું કે લોકોએ ચૂંટાયેલી સરકારને આદેશ આપ્યો છે અને તેથી સરકારે વિધાનસભામાં આ મુદ્દા પર ચર્ચા કરવી જોઈતી હતી.
આ મામલો હાઈકોર્ટમાં પણ પહોંચ્યો
પુસ્તકો દૂર કરવા અને પ્રતિબંધિત કરવાના નિર્ણયને જમ્મુ અને કાશ્મીર અને લદ્દાખ હાઈકોર્ટમાં પણ પડકારવામાં આવ્યો છે. અરજદારોએ પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો છે કે શું પુસ્તકાલયમાંથી પુસ્તકો દૂર કરવાથી બંધારણ દ્વારા ગેરંટી આપવામાં આવેલી સ્વતંત્રતાઓ અંગે ચિંતા ઉભી થાય છે. તેમનો દલીલ છે કે વિચારો પુસ્તકો દ્વારા લોકો સુધી પહોંચે છે, અને તેથી, આવી કાર્યવાહીને બંધારણીય તપાસની જરૂર છે.
તારિગામીએ કહ્યું, "વિચારો પર પ્રતિબંધ મૂકી શકાય નહીં."
સીપીઆઈએમ નેતા મોહમ્મદ યુસુફ તારિગામીએ આ મામલે હાઈકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે જમ્મુ અને કાશ્મીર સાથે સંકળાયેલા ઘણા લેખકો અને ઇતિહાસકારોના પુસ્તકો પર પહેલા પણ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. તારિગામીએ કહ્યું કે તેમણે તેમના સાથીદારો સાથે મળીને હાઈકોર્ટમાં આ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે અને હવે કોર્ટના અંતિમ નિર્ણયની રાહ જોઈ રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે પુસ્તકો અને વિચારો પર પ્રતિબંધ મૂકવાની પ્રથા ચાલુ ન રહેવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે લોકોએ શું વાંચવું અને જાણવું જોઈએ તેના પર પ્રતિબંધ મૂકવો યોગ્ય નથી.
ભાજપ કાર્યવાહીનો બચાવ કરે છે
ભાજપે પુસ્તકો દૂર કરવાની કાર્યવાહીનો બચાવ કર્યો છે. વિધાનસભામાં વિપક્ષના નેતા સુનિલ શર્માએ કહ્યું કે પુસ્તકો પર પ્રતિબંધ મૂકનારી એજન્સીઓએ કોઈ કારણસર આવું કર્યું હશે. તેમણે મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાના નિવેદન પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા. શર્માએ કહ્યું કે જો મુખ્યમંત્રી કહે છે કે નિર્ણય તેમના હાથમાં નથી, તો તેમણે એ પણ સમજાવવું જોઈએ કે સરકાર તેમના અધિકારક્ષેત્રમાં આવતી બાબતોમાં શું કરી રહી છે.
હવે કયા પ્રશ્નો ચર્ચામાં છે?
પુસ્તક પ્રતિબંધ અંગેનો આ વિવાદ હવે ત્રણ સ્તરે છવાઈ રહ્યો છે. પ્રથમ વિધાનસભામાં સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે ચર્ચા. બીજું પુસ્તકોની તપાસ કરનાર સમિતિઓની ભૂમિકા. અને ત્રીજું હાઈકોર્ટમાં ચાલી રહેલી કાનૂની લડાઈ. કોર્ટનો અંતિમ નિર્ણય હજુ બાકી છે. વિધાનસભામાં આ મુદ્દા પર રાજકીય ચર્ચા ચાલુ છે. આવી સ્થિતિમાં, પુસ્તકો દૂર કરવાની પ્રક્રિયા અને તેમના પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધ અંગે આગળ શું પગલાં લેવામાં આવે છે તે આગામી દિવસોમાં સ્પષ્ટ થઈ જશે?