તાન્ઝાનિયાના અબજોપતિ બિઝનેસમેન મોહમ્મદ દેવજીની સફળતાની કહાની કોઈ મોટી કંપની કે કરોડોના રોકાણથી શરૂ થઈ નહોતી. તેમના પરિવારનો બિઝનેસ એક નાનકડી દુકાનથી શરૂ થયો હતો, જ્યાં દાદી ખાંડ જેવી રોજિંદી ચીજવસ્તુઓ ગ્રાહકોની ખરીદશક્તિ પ્રમાણે નાની માત્રામાં વેચતાં હતાં. આજે આ જ પરિવારની બિઝનેસ સફર આફ્રિકાના અનેક દેશોમાં ફેલાયેલા મોટા ઔદ્યોગિક જૂથ સુધી પહોંચી છે. ફોર્બ્સના 31 ઓક્ટોબર, 2026ના રિયલ-ટાઇમ આંકડા પ્રમાણે દેવજીની અંદાજિત વ્યક્તિગત સંપત્તિ $2.1 બિલિયન છે જે ભારતીય ચલણમાં આશરે ₹19,950 કરોડ થાય છે. આ વ્યક્તિગત સંપત્તિનો અંદાજ છે, તેમની કંપનીની આવક કે કંપનીનું કુલ મૂલ્ય નથી.
ગુજરાતથી આફ્રિકા સુધી પરિવારની સફર
મોહમ્મદ દેવજીના પરિવારનાં મૂળ ગુજરાતમાં છે. તેમના પૂર્વજો રોજગાર અને સારી તકોની શોધમાં ભારતમાંથી ધોવ નામની પરંપરાગત નૌકામાં બેસીને પૂર્વ આફ્રિકા પહોંચ્યા હતા. પરિવાર શરૂઆતમાં ઝાંઝીબારમાં સ્થાયી થયો હતો. દેવજીનાં દાદીએ નાની રિટેલ દુકાન શરૂ કરી હતી. દુકાનમાં ખાંડ સહિત રોજિંદી જરૂરિયાતની વસ્તુઓ વેચાતી હતી. ગ્રાહકોને ઓછી કિંમતમાં વસ્તુ મળી રહે તે માટે ખાંડ જેવી ચીજોને નાની માત્રામાં વહેંચીને વેચવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ તેમના પિતા ગુલામઅબ્બાસ દેવજીએ આ નાનકડા વ્યવસાયને આગળ વધારી ઇમ્પોર્ટ-એક્સપોર્ટ ટ્રેડિંગ કંપનીમાં ફેરવ્યો. એટલે મોહમ્મદ દેવજીને વારસામાં એક તૈયાર બિઝનેસ અને બજારની સમજ મળી હતી.
$30 મિલિયનના બિઝનેસને નવી દિશા આપી
મોહમ્મદ દેવજીએ અમેરિકાની જ્યોર્જટાઉન યુનિવર્સિટીમાંથી ફાઇનાન્સ અને ઇન્ટરનેશનલ બિઝનેસનો અભ્યાસ કર્યો હતો. 1999માં અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ તેઓ તાન્ઝાનિયા પરત ફર્યા અને પરિવારના વ્યવસાયમાં જોડાયા. વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના જણાવ્યા પ્રમાણે, તે સમયે પરિવારના બિઝનેસની વાર્ષિક આવક આશરે $30 મિલિયન હતી. દેવજીએ પરંપરાગત ટ્રેડિંગ મોડલમાં મોટો ફેરફાર કરવાનો વિચાર કર્યો. તેમનો સવાલ હતો કે તાન્ઝાનિયામાં લોકો રોજિંદા વપરાશ માટે સાબુ ખરીદે છે તો સાબુની આયાત શા માટે કરવી? દેશમાં જ તેનું ઉત્પાદન કેમ ન કરવું? આ વિચારથી તેમણે આયાત પર આધાર રાખવાને બદલે સ્થાનિક ઉત્પાદન શરૂ કરવા પર ભાર મૂક્યો. સાબુ, લોટ, ખાદ્ય તેલ અને અન્ય રોજિંદી ચીજવસ્તુઓના ઉત્પાદન તરફ કંપની આગળ વધી.
MeTL ગ્રુપનું મોટું ઔદ્યોગિક સામ્રાજ્ય
આજે મોહમ્મદ દેવજીનું નામ MeTL ગ્રુપ સાથે જોડાયેલું છે. કંપનીનો બિઝનેસ માત્ર ટ્રેડિંગ પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. તે ફૂડ પ્રોસેસિંગ, ટેક્સટાઇલ, પીણાં, કૃષિ, એનર્જી, પેટ્રોલિયમ અને લોજિસ્ટિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં ફેલાયો છે. કંપનીએ તાન્ઝાનિયાની બહાર પણ પોતાની હાજરી વધારી છે. કેન્યા, યુગાન્ડા, રવાન્ડા, ઝામ્બિયા, મોઝામ્બિક, માલાવી, ઇથિયોપિયા અને અન્ય આફ્રિકન બજારોમાં પણ તેની કામગીરી અને ઉત્પાદનોનું વિતરણ છે. વર્લ્ડ ઇકોનોમિક ફોરમના જણાવ્યા પ્રમાણે, MeTL ગ્રુપની આવક 1999માં $30 મિલિયનથી વધીને 2022માં $2 બિલિયનથી વધુ થઈ હતી. દેવજીએ 2024ના એક ઇન્ટરવ્યૂમાં 2023માં આવક $3 બિલિયન સુધી પહોંચવાની અપેક્ષા વ્યક્ત કરી હતી. કંપનીના જણાવ્યા પ્રમાણે, ગ્રુપમાં આશરે 37,000 લોકો કામ કરે છે.
હોટેલની બહારથી અપહરણ, 9 દિવસ બાદ મુક્તિ
મોહમ્મદ દેવજીની જીવનકહાનીમાં એક ચોંકાવનારી ઘટના પણ છે. ઓક્ટોબર 2018માં તાન્ઝાનિયાના દર એસ સલામ શહેરમાં એક હોટેલની બહારથી બંદૂકધારીઓએ તેમનું અપહરણ કર્યું હતું. આ ઘટનાએ સમગ્ર તાન્ઝાનિયામાં ચકચાર મચાવી હતી. 9 દિવસ સુધી તેઓ અપહરણકર્તાઓની કેદમાં રહ્યા અને ત્યારબાદ મુક્ત થયા હતા. બાદમાં તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ સમયગાળા દરમિયાન તેમની આંખો પર પટ્ટી બાંધવામાં આવી હતી. તેમણે આ અનુભવને અત્યંત મુશ્કેલ ગણાવ્યો હતો.
રાજકારણથી લઈને સમાજસેવા સુધીની સફર
દેવજી માત્ર બિઝનેસમેન જ નથી. તેમણે 2005થી 2015 દરમિયાન તાન્ઝાનિયાની સંસદમાં સિંગિડા-અર્બન વિસ્તારનું પ્રતિનિધિત્વ કર્યું હતું. 2014માં તેમણે Mo Dewji Foundationની સ્થાપના કરી હતી. આ ફાઉન્ડેશન શિક્ષણ, આરોગ્ય, સ્વચ્છ પાણી અને સામુદાયિક વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં કામ કરે છે. 2016માં તેઓ બિલ ગેટ્સ અને વોરન બફેટ સાથે જોડાયેલી 'Giving Pledge' પહેલમાં પણ જોડાયા હતા. આ પહેલ હેઠળ તેમણે જીવનકાળ દરમિયાન અથવા વારસા દ્વારા પોતાની ઓછામાં ઓછી અડધી સંપત્તિ પરોપકારી કાર્યો માટે આપવાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી હતી.
આ પણ વાંચો: Smallcap Stocks: ₹10,000 કરોડનું ફંડ: આ સ્મોલ-કેપ સ્ટોક્સમાં રોકાણ કરતા પહેલાં જાણી લો ફાઇન પ્રિન્ટ!
