ગયા રવિવારે પહેલી વાર વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દેશના લોકોને એક વર્ષ સુધી સોનું ખરીદવાથી દૂર રહેવાની અપીલ કરી હતી . આ અપીલ તેમણે માત્ર 24 કલાકની અંદર બે વખત કરી હતી. હવે, સરકારે સોના અંગે એક મોટો નિર્ણય લીધો છે, જેનાથી તેના પર લાગુ થતી આયાત ડ્યુટીમાં નોંધપાત્ર વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
સોનાની આયાત ડ્યુટી વધારી
સોનાની આયાત ડ્યુટી - જેને ગોલ્ડ કસ્ટમ્સ ડ્યુટી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે . તેને હવે 6 ટકાથી સીધી 15 ટકા કરવામાં આવી છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે વિદેશથી આયાત કરાયેલ સોનું વધુ મોંઘુ થશે. આ સુધારેલ દર બુધવાર, 13 મે થી અમલમાં આવ્યો.
પીએમ મોદીએ વિનંતી કરી હતી સોનું ન ખરીદો
છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સોનું સતત ચર્ચાનો વિષય રહ્યું છે. જો કે આ તેની કિંમતોમાં વધઘટને કારણે નથી, પરંતુ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ કિંમતી પીળી ધાતુ અંગે દેશના નાગરિકોને કરેલી અપીલને કારણે થયું છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ લોકોને વિનંતી કરી હતી કે તેઓ એક વર્ષ સુધી સોનું ન ખરીદે, પછી ભલે તેમના ઘરમાં લગ્ન હોય કે અન્ય કોઈ પ્રસંગ હોય. આ અપીલ પાછળ તેમણે જે તર્ક પર ભાર મૂક્યો તે વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત બચાવવાની જરૂરિયાત હતી.
બેઝિક કસ્ટમ ડ્યૂટી 5થી વધારીને 15 ટકા
હવે, આ સંદર્ભમાં એક મોટો સરકારી નિર્ણય સામે આવ્યો છે. મોદી સરકારે અચાનક સોના પર લાગુ થતી બેઝિક કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાં વધારો કરવાની જાહેરાત કરી છે, તેને 5 ટકાથી સીધી 10 ટકા કરી દીધી છે. વધુમાં, કૃષિ માળખાગત અને વિકાસ ઉપકર (AIDC) 1 ટકાથી વધારીને 5 ટકા કરી દેવામાં આવ્યો છે. પરિણામે, કુલ સોનાની આયાત ડ્યુટી સીધી 15 ટકા થઈ ગઈ છે.
2024માં આયાત ડ્યુટી ઘટાડીને 6 ટકા કરવામાં આવી
અહીં નોંધનીય છે કે બે વર્ષ પહેલાં, 2024 ના બજેટ ભાષણ દરમિયાન, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે સોનાની આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડો કરવા અંગે એક મોટી જાહેરાત કરી હતી. તે સમયે ડ્યુટી 15 ટકાથી ઘટાડીને 6 ટકા કરવામાં આવી હતી. ખાસ કરીને, બેઝિક આયાત ડ્યુટી 10 ટકાથી ઘટાડીને 5 ટકા કરવામાં આવી હતી, અને AIDC ને સીધા 5 ટકાથી ઘટાડીને 1 ટકા કરવામાં આવી હતી. નાણામંત્રીની જાહેરાત બાદ, સોનાના ભાવમાં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો, જેના કારણે ધાતુ નોંધપાત્ર રીતે વધુ પોસાય તેવી બની હતી. જો કે, તેના તાજેતરના નિર્ણય દ્વારા, સરકારે હવે આ ડ્યુટીને તેના પાછલા દર પર ફરીથી સ્થાપિત કરી છે.
સોનાની આયાતમાં વધારો થવાથી વિદેશી હૂંડિયામણ ખર્ચ વધે
સોનાની આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડા પછી ભારતમાં સોનાની આયાતમાં મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો અને સોનાની કિંમત વધુ પોસાય તેવી બની હતી. જોકે આયાતમાં થયેલા વધારાથી દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર પર નોંધપાત્ર દબાણ આવ્યું હતું. પરિણામે સોનાની આયાત ડ્યુટીમાં વધારો કરવાનો સરકારે તાજેતરમાં લીધેલો નિર્ણય દેશના વધતા આયાત બિલને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો હોવાનું વ્યાપકપણે માનવામાં આવે છે.
સોનાની આયાતમાં વધારાથી વિદેશી હૂંડિયામણ ખર્ચ વધે છે અને વેપાર ખાધ પર ભારણ પડે છે. ઘણા નિષ્ણાતોએ એવું પણ અવલોકન કર્યું છે કે સોના અંગે પીએમ મોદીની અપીલના સંદર્ભમાં સરકારની પ્રાથમિક ચિંતા સોનાની આયાતના વધતા જથ્થાને કારણે રહે છે. આયાત ડ્યુટી વધારવાથી વિદેશથી સોનાની આયાત વધુ મોંઘી થશે, જેના કારણે આયાતના જથ્થામાં ઘટાડો થશે.
આયાત ડ્યૂટી વધવાથી શું થાય ગેરફાયદો?
સોનાની આયાત ડ્યુટી વધારવાના સરકારના નિર્ણયના સંભવિત ગેરફાયદાની વાત કરીએ તો, દાગીનાના વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંનેને આખરે તેના પરિણામોનો ભોગ બનવું પડી શકે છે. લગ્નની મોસમ દરમિયાન આ પગલું ખાસ કરીને કઠોર ફટકો તરીકે આવે છે, કારણ કે દેશમાં સોનાના ભાવ વધવાની સંભાવના છે. વિદેશથી આયાત થતા સોના પર હવે વધારે કર ચૂકવવો પડે છે, તેથી આ વધારાનો ખર્ચ સોનાના ભાવમાં વધારો થવાના સ્વરૂપમાં પસાર થવાની ધારણા છે - જેની સીધી અસર ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડશે.
સોનાના વેપારીઓ માટે, સોના પર આયાત ડ્યુટી વધારવાનો સરકારનો નિર્ણય બોજારૂપ સાબિત થવાનો છે, કારણ કે સોનાના ભાવમાં વધારાથી માંગમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. લગ્નની મોસમ દરમિયાન આ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે, જે સમયગાળામાં સામાન્ય રીતે માંગ વધુ હોય છે; પરિણામે, આ પગલાથી તેમના વેચાણ પર નોંધપાત્ર પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે.
