જ્યારથી નેપાળમાં કેપી શર્મા ઓલીની સરકાર સત્તામાં આવી છે.ત્યારથી નેપાળના રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો બહુ સારા રહ્યા નથી.તે જ સમયે નેપાળ ચોક્કસપણે ચીનની નજીક આવતું જોવા મળ્યું છે.હાલમાં,નેપાળના યુવાનો અથવા કહો કે જનરલ જી શેરીઓમાં જોવા મળે છે.સરકાર સામે તેમનો વિરોધ સતત વધી રહ્યો છે. જેમાં ઘણા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે. નવીનતમ મુદ્દો સોશિયલ મીડિયા એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. તે જ સમયે,ભ્રષ્ટાચારમા નેપાળનું વલણ અને ભારતથી થતા દુરીના સંકેતો, બંને દેશોની જૂની મિત્રતાને પડકાર આપી રહ્યા છે.
 


ભારત પણ આ સમગ્ર ઘટના પર નજર રાખી રહ્યું છે.તેનું એક કારણ છે.ભારતના કેટલાક રાજ્યો ખાસ કરીને બિહાર અને યુપીના કેટલાક જિલ્લાઓ નેપાળ સાથે સરહદો આવેલા છે.આ ઉપરાંત નેપાળ ભારત માટે પણ ખૂબ જ ખાસ છે.નેપાળ ભારતનો 14મો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર છે.જ્યારે ભારત નેપાળને 7 અબજ ડોલરથી વધુ કિંમતના માલની નિકાસ કરે છે. તે જ સમયે, તે નેપાળથી 1 અબજ ડોલરથી વધુ કિંમતના માલ પણ ખરીદે છે.આનો અર્થ એ થયો કે બંને દેશો વચ્ચે 8 અબજ ડોલરથી વધુનો વેપાર થાય છે. લગભગ 10 વર્ષ પહેલાં નેપાળ ભારતનો 28મો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર હતો.ચાલો તમને એ પણ જણાવીએ કે છેલ્લા 5 વર્ષમાં બંને દેશો વચ્ચે કેવા પ્રકારનો વેપાર જોવા મળ્યો છે.સાથે જ ચાલો એ પણ સમજવાનો પ્રયાસ કરીએ કે ભારત નેપાળને શું મોકલે છે અને તેમાંથી શું લે છે.


ભારત અને નેપાળ વચ્ચે કેટલો મોટો વેપાર છે?

જો આપણે બંને દેશોના વેપારની વાત કરીએ તો નાણાકીય વર્ષ 2025 માં 8 અબજ ડોલરથી વધુનો દ્વિપક્ષીય વેપાર જોવા મળ્યો હતો.વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના ડેટા અનુસાર નાણાકીય વર્ષ 2025 માં ભારતે 7334.87 મિલિયન ડોલર એટલે કે લગભગ 65 હજાર કરોડ રૂપિયાની નિકાસ કરી હતી.બદલામાં ભારતે નેપાળથી 1201.48 મિલિયન ડોલર એટલે કે 10 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુની આયાત કરી હતી.આનો અર્થ એ થયો કે ભારત નેપાળ સાથે 54 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુના વેપાર સરપ્લસમાં છે.આનો અર્થ એ થયો કે નેપાળ સાથે વેપાર કરવામાં ભારતને ઘણો નફો મળી રહ્યો છે.

5 વર્ષમાં વેપાર કેવો રહ્યો છે?

છેલ્લા 5 વર્ષોની વાત કરીએ તો બંને દેશો વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર ખૂબ જ વધઘટભર્યો રહ્યો છે.નાણાકીય વર્ષ 2021 માં બંને દેશોના નિકાસ અને આયાત વચ્ચેનો તફાવત ઘણો મોટો હતો.જ્યાં ભારતની નિકાસ $6,838.46 મિલિયન હતી.જ્યારે આયાત $673.16 મિલિયન જોવા મળી હતી.આ તફાવત લગભગ 10 ગણો હતો.તે જ સમયે નાણાકીય વર્ષ 2022 નિકાસ અને આયાતની દ્રષ્ટિએ ખૂબ સારો હતો.બંને દેશો વચ્ચેનો કુલ વેપાર $11 બિલિયન હતો.જે નાણાકીય વર્ષ 2025 કરતા $3 બિલિયન વધુ છે. જ્યાં ભારતની નિકાસ $9.6 બિલિયનથી વધુ હતી.તે જ સમયે નેપાળથી આયાત $1.37 બિલિયનથી વધુ જોવા મળી હતી. તે પછી, ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના વેપારમાં સતત બે વર્ષ સુધી નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો. નાણાકીય વર્ષ 2023 માં, કુલ વેપાર $8.85 બિલિયન હતો અને નાણાકીય વર્ષ 2024 માં તે વધુ ઘટીને $7.87 બિલિયન થયો.

ભારત કયા માલનો નિકાસ કરે છે?

નેપાળ ઘણી વસ્તુઓ માટે ભારત પર ખૂબ નિર્ભર છે.પડોશી દેશ હોવાને કારણે ભારત નેપાળને ઘણી વસ્તુઓની નિકાસ પણ કરે છે. જેમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો માટે વીજળીનો સમાવેશ થાય છે.દેશની સરકારી પેટ્રોલિયમ કંપની IOCL નેપાળમાં મોટી નિકાસ કરે છે. ખાસ વાત એ છે કે નેપાળમાં તેલ વિતરણનું કામ પણ IOCL દ્વારા કરવામાં આવે છે.બીજી તરફ ભારત પણ નેપાળને રાહત દરે વીજળી પૂરી પાડે છે.આ ઉપરાંત,લોખંડ,સ્ટીલ,ઓટો પાર્ટ્સ,દવાઓ એવી ઘણી વસ્તુઓ છે જેના પર નેપાળ ભારત પર ખૂબ નિર્ભર છે.

ભારત નેપાળથી કયા માલની આયાત કરે છે?
બીજી બાજુ, જો આપણે નેપાળથી ભારતની આયાત વિશે વાત કરીએ, તો કેટલીક આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ છે જે નેપાળથી જ આયાત કરવામાં આવે છે. ભારત ફક્ત નેપાળથી જૂટ ઉત્પાદનોની આયાત કરે છે.ઉપરાંત,ચા,કોફી અને મસાલા જેવી વસ્તુઓ છે જે ભારતમાં ફક્ત નેપાળથી જ આવે છે.નેપાળથી ફાઇબર અને લાકડાની વસ્તુઓ પણ આયાત કરવામાં આવે છે.આ ઉપરાંત ભારત નેપાળથી મોટા પ્રમાણમાં વનસ્પતિ તેલ અને ચરબીની આયાત કરે છે.કાપડ,ફાઇબર,મીઠું,પથ્થર અને અન્ય વસ્તુઓ પણ નેપાળથી આયાત કરવામાં આવે છે. જેનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે છે.