મધ્ય પૂર્વમાં હાલ પરિસ્થિતિ ગંભીર બની રહી છે. ખાસ કરીને Strait of Hormuz પર વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક બજારમાં કાચા તેલના પુરવઠા અંગે અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ છે. Iranએ આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર નિયંત્રણનો દાવો કર્યો છે. આ જળમાર્ગ વિશ્વના મોટા ભાગના તેલ અને ગેસ શિપમેન્ટ માટે અત્યંત જરૂરી માનવામાં આવે છે.
તેલના ભાવમાં જોરદાર વધારો
જો આ માર્ગ પર અવરોધ ઉભો થાય, તો તેલના ભાવમાં જોરદાર વધારો થઈ શકે છે. ભારત જેવી ઊર્જા આયાત પર નિર્ભર અર્થવ્યવસ્થા માટે આ સ્થિતિ ચિંતાજનક બની શકે છે. ભારત પોતાની મોટાભાગની ક્રૂડ આયાત ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા, UAE અને કુવૈત જેવા દેશોમાંથી કરે છે અને તેનો મોટો હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મારફતે આવે છે.
રશિયાની મોટી જાહેરાત
આ પરિસ્થિતિમાં Russiaએ મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. રશિયાના નાયબ વડા પ્રધાન Alexander Novakએ જણાવ્યું છે કે જો જરૂરી બનશે તો રશિયા ભારત અને ચીનને વધુ તેલ સપ્લાય કરવા માટે તૈયાર છે. ફેબ્રુઆરી મહિનાના આંકડા મુજબ, રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો ક્રૂડ સપ્લાયર રહ્યો હતો. Kplerના ડેટા અનુસાર, ફેબ્રુઆરીમાં ભારતે રશિયાથી લગભગ 1 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ (MBD) જેટલું તેલ આયાત કર્યું હતું. જાન્યુઆરીમાં આ આંકડો 1.1 MBD હતો. બીજી તરફ, Saudi Arabiaએ પણ ફેબ્રુઆરીમાં પોતાની શિપમેન્ટમાં લગભગ 30% નો વધારો કર્યો હતો અને 1 MBDથી વધુ પુરવઠો કર્યો હતો. એટલે કે, સ્પર્ધા વધી રહી છે, પણ રશિયા હજી પણ ભારતનો સૌથી મોટો સપ્લાયર છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનું મહત્વ
Strait of Hormuz વિશ્વ માટે અત્યંત વ્યૂહાત્મક માર્ગ છે. વિશ્વના લગભગ પાંચમા ભાગનું તેલ અહીંથી પસાર થાય છે. તાજેતરમાં Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)ના અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ જળમાર્ગ પર તેમનું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો કોઈ જહાજ જોખમ લઈને પસાર થવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેને મિસાઇલ અથવા ડ્રોન હુમલાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ નિવેદન બાદ વૈશ્વિક બજારમાં અશાંતિ વધી છે. તેલના ભાવમાં તેજી આવવાની શક્યતા છે, જે ભારત માટે મોંઘવારી વધારવાનું કારણ બની શકે છે.
ભારત માટે કેટલું મહત્વનું?
ભારત દરરોજ લાખો બેરલ ક્રૂડ તેલ આયાત કરે છે. અંદાજે 2.5 MBD જેટલું તેલ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. જો આ માર્ગ અવરોધાય, તો ભારતને વૈકલ્પિક સ્ત્રોતો શોધવા પડશે. આ સ્થિતિમાં રશિયાની ઓફર ભારત માટે ‘બફર’ તરીકે કામ કરી શકે છે. રશિયા સીધી સમુદ્રી માર્ગોથી ભારતને તેલ પહોંચાડી શકે છે, જેથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પરનો દબાણ ઓછો થાય.
આગળ શું?
વિશ્વ રાજકારણ અને લશ્કરી પરિસ્થિતિ પર આવનારા દિવસોમાં ઘણું નિર્ભર છે. જો તણાવ વધશે, તો તેલના ભાવ વધુ વધી શકે છે. પરંતુ રશિયાની તૈયારી ભારત માટે આશ્વાસનરૂપ છે. ભારત હવે ઊર્જા સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે વિવિધ દેશો સાથે સંબંધો મજબૂત કરી રહ્યું છે. મધ્ય પૂર્વના તણાવ વચ્ચે આ એક સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવે છે.
આ પણ વાંચો : Iran Israel war : ઈરાન-ઈઝરાયલ યુદ્ધ, બૈરુતમાં હવાઈ હુમલાથી 6નાં મોત
