મધ્ય પૂર્વમાં વણસતી જતી પરિસ્થિતિ અને વધતા યુદ્ધના તણાવની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર દેખાવા લાગી છે. શુક્રવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો નોંધાયો હતો. આ તેજી પાછળનું મુખ્ય કારણ અમેરિકા દ્વારા ઈરાન પર કરવામાં આવેલી સૈન્ય કાર્યવાહી છે. અમેરિકી દળોએ ઈરાનના 'B1 બ્રિજ' પર ભીષણ હુમલો કર્યો, જેમાં અંદાજે 8 લોકોના મોત થયા છે અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા હોવાના અહેવાલ છે.
ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં ઐતિહાસિક ઉછાળો
યુએસની આ લશ્કરી કાર્યવાહીને કારણે ઉર્જા પુરવઠાની સાંકળ ખોરવાઈ જવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે, ખાસ કરીને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Hormuz Strait) માંથી થતા પરિવહન પર જોખમ તોળાઈ રહ્યું છે.
- બ્રેન્ટ ક્રૂડ: આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ફ્યુચર્સ હાલમાં **$109 પ્રતિ બેરલ** ની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે.
- સ્પોટ પ્રાઈસ: તાત્કાલિક તેલ ડિલિવરી માટેના ભાવ **$141 પ્રતિ બેરલ** સુધી પહોંચી ગયા છે, જે વર્ષ 2008 પછીનું સૌથી ઉંચું સ્તર છે.
- માસિક વધારો: છેલ્લા 24 કલાકમાં તેલના ભાવમાં 7 થી 11 ટકાનો વધારો થયો છે, જ્યારે એકલા માર્ચ મહિનામાં જ કિંમતો 40 ટકાથી વધુ ઉછળી છે.
ભારતની સ્થિતિ અને સ્થાનિક ઈંધણના ભાવ
વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવમાં આટલી મોટી અસ્થિરતા હોવા છતાં, ભારતમાં અત્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી. જોકે, આ રાહત લાંબો સમય ટકી રહે તેવી શક્યતા ઓછી છે. બજારના વિશ્લેષકોના મતે, જો કાચા તેલના ભાવ સતત $110-$111 ની સપાટીની આસપાસ રહેશે, તો સરકારે સ્થાનિક બજારમાં ઈંધણના ભાવ વધારવાની ફરજ પડી શકે છે.
ભારતની રણનીતિ: રશિયા સાથેનો વધતો વેપાર
મધ્ય પૂર્વના સંકટ સામે રક્ષણ મેળવવા ભારતે ખૂબ જ ચતુરાઈપૂર્વક 'પ્લાન બી' પર અમલ શરૂ કરી દીધો છે. ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે હવે રશિયા પર વધુ નિર્ભર બની રહ્યું છે.
1. આયાતમાં મોટો વધારો: ફેબ્રુઆરીની સરખામણીએ માર્ચ મહિનામાં રશિયા પાસેથી ભારતની તેલ આયાતમાં **90 ટકાનો જંગી વધારો** જોવા મળ્યો છે.
2. સુરક્ષિત વિકલ્પ: જો યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો દરિયાઈ માર્ગ બંધ થઈ જાય, તો રશિયા પાસેથી તેલ મંગાવવું ભારત માટે સુરક્ષિત અને આર્થિક રીતે સસ્તું પડે છે.
3. ઈરાન સાથેના સંબંધો: ઈરાને ભારતને "સાચો મિત્ર" ગણાવીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી ભારતીય જહાજોને પસાર થવાની છૂટ આપી છે, તેમ છતાં ભારત કોઈપણ જોખમ લીધા વિના વૈકલ્પિક માર્ગો અને સ્ત્રોતો મજબૂત કરી રહ્યું છે.
નોંધનીય છે કે અગાઉ મળતું $3-5 નું ડિસ્કાઉન્ટ હવે રશિયાએ બંધ કર્યું છે, છતાં વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય સ્થિતિમાં રશિયન તેલ ભારત માટે સૌથી વ્યવહારુ વિકલ્પ સાબિત થઈ રહ્યું છે.
