નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં, સરકારે પરોક્ષ કર વસૂલાતના સંદર્ભમાં મજબૂત પ્રદર્શન દર્શાવ્યું હતું. એક સરકારી અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, કુલ વસૂલાત સુધારેલા અંદાજ (RE) કરતાં થોડી વધારે હતી. સરકારે નાણાકીય વર્ષ 26 માટે આશરે ₹15.52 લાખ કરોડનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો હતો, જે આંકડો વટાવી ગયો છે. આમાં કસ્ટમ્સ, એક્સાઇઝ અને GSTમાંથી મેળવેલી આવકનો સમાવેશ થાય છે.
કસ્ટમ્સ, એક્સાઇઝ અને GSTમાંથી મજબૂત યોગદાન
સરકારી માહિતી અનુસાર, કસ્ટમ્સ ડ્યુટીમાંથી વસૂલાત લક્ષ્યાંકના 102% રહી, જ્યારે એક્સાઇઝ ડ્યુટી વસૂલાત 101% સુધી પહોંચી ગઈ - એટલે કે બંને શ્રેણીઓએ તેમના સંબંધિત લક્ષ્યાંકો કરતાં વધુ વસૂલાત કરી. આ દરમિયાન સેન્ટ્રલ GST (CGST) વસૂલાત 100.8% રહી, જે તેને નિર્ધારિત લક્ષ્યાંકની લગભગ સમકક્ષ બનાવે છે. એકંદરે સંયુક્ત GST અને નોન-GST વસૂલાત 101.2% સુધી પહોંચી, જે સરકારની કર વસૂલાત કાર્યક્ષમતા પર ભાર મૂકે છે.
સેસ વસૂલાતમાં ઘટાડો ચિંતાનો વિષય
જોકે, આરોગ્ય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સેસમાંથી વસૂલાત અપેક્ષાઓ કરતાં ઓછી રહી. આ સેસ *પાન મસાલા* ઉત્પન્ન કરતા ઉત્પાદન એકમો પર વસૂલવામાં આવે છે. સરકારે આ સ્ત્રોતમાંથી ₹2,330 કરોડ એકત્ર કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખ્યો હતો, પરંતુ વાસ્તવિક વસૂલાત લક્ષ્યના માત્ર 63% જેટલી જ હતી, જે સ્પષ્ટપણે આ ચોક્કસ શ્રેણીમાં ઘટ દર્શાવે છે.
આગળ સુધારો અપેક્ષિત
આ સેસ 1 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ અમલમાં આવ્યો હતો, અને તે પ્રમાણભૂત 40% GST દર ઉપરાંત વધારાના ચાર્જ તરીકે વસૂલવામાં આવે છે. આ એક નવી રજૂ કરાયેલી વ્યવસ્થા હોવાથી, પ્રારંભિક તબક્કા દરમિયાન વસૂલાત ઓછી રહી. અધિકારીઓનો મત છે કે જેમ જેમ સિસ્ટમ સ્થિર થશે, તેમ તેમ વસૂલાતમાં અનુગામી સુધારો જોવા મળશે.
ભવિષ્યના લક્ષ્યો અને સરકારી વ્યૂહરચના
ચાલુ નાણાકીય વર્ષ માટે સરકારે આ ચોક્કસ સેસમાંથી ₹14,000 કરોડ એકત્ર કરવાનો લક્ષ્યાંક નક્કી કર્યો છે. સરકાર કર વસૂલાત પદ્ધતિઓને વધુ મજબૂત બનાવવા અને આવકના નવા સ્ત્રોતો વિકસાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. એકંદરે, નાણાકીય વર્ષ 26 માં કામગીરી સરકાર માટે સકારાત્મક સંકેત આપે છે, જોકે અમુક ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં સુધારાની જરૂરિયાત હજુ પણ યથાવત છે.
