દેશના અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવવા માટે બેંકિંગ સિસ્ટમની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તેથી, સરકાર હવે આ ક્ષેત્રને ભવિષ્યની જરૂરિયાતો માટે સજ્જ કરવા સઘન કામ કરી રહી છે. આ સંદર્ભમાં, કેન્દ્ર સરકારે વર્તમાન બેંકિંગ પ્રણાલીની સમીક્ષા કરવા માટે એક ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિની રચના કરી છે. દેશની મોટી બેન્કોના ડેટા લીક થયા બાદ જાગી સરકાર. બેન્કીગ સુવિધા સઘન બનાવવા કેન્દ્ર સરકારનો પ્રયાસ.
બેંકિંગ મામલે સમિતિની રચના
નાણા મંત્રાલય દ્વારા રચાયેલી આ પેનલને "વિકસિત ભારત માટે બેંકિંગ પર ઉચ્ચ-સ્તરીય સમિતિ" નામ આપવામાં આવ્યું છે. તેની અધ્યક્ષતા ભૂતપૂર્વ સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશનર (CVC) સુરેશ એન. પટેલ કરશે. આ સમિતિને ભારતીય બેંકોને વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવા અને 2047 સુધીમાં 'વિકસિત ભારત' ના લક્ષ્યને અનુરૂપ સુધારાઓની ભલામણ કરવાનું મહત્વનું કામ સોંપવામાં આવ્યું છે.
સમિતિના અન્ય મુખ્ય સભ્યો
શિરીષ ચંદ્ર મુર્મુ: ડેપ્યુટી ગવર્નર, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI)
પદ્મજા ચુંદુરુ: ભૂતપૂર્વ MD અને CEO, ઇન્ડિયન બેંક
એન. એસ. વિશ્વનાથન: ભૂતપૂર્વ ડેપ્યુટી ગવર્નર, RBI
સભ્ય સચિવ: નાણાકીય સેવાઓ વિભાગના બેંકિંગ સંયુક્ત સચિવ.
આ સમિતિની રચના નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારમણ દ્વારા બજેટ 2026-27 માં કરવામાં આવેલી જાહેરાત બાદ કરવામાં આવી છે અને પેનલને રિપોર્ટ સોંપવા માટે છ મહિનાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે.
બેંકિંગ નિયમો, કાયદાઓ અને પ્રથાઓની સમીક્ષા
સમિતિના પ્રાથમિક કાર્યોમાં વર્તમાન બેંકિંગ પ્રથાઓ અને નાણાકીય નિયમોનું મૂલ્યાંકન કરવાનો સમાવેશ થાય છે. આ સિવાય આંતરરાષ્ટ્રીય શ્રેષ્ઠ પ્રથાઓનો અભ્યાસ કરીને તેમાંથી કઈ બાબતો ભારતીય પરિસ્થિતિઓમાં અનુકૂળ થઈ શકે તે ચકાસવામાં આવશે. પેનલ વાણિજ્યિક બેંકો, પ્રાદેશિક ગ્રામીણ બેંકો (RRBs) અને સહકારી બેંકો સંબંધિત કાનૂની અને નિયમનકારી માળખાની પણ સમીક્ષા કરશે, જેથી ગ્રાહકો અને વ્યવસાયો માટે બેંકિંગ સેવાઓની સુલભતા વધુ આસાન બનાવી શકાય.
AI, ડિજિટલ ઇનોવેશન અને સાયબર સુરક્ષા પર ધ્યાન
બદલાતી ટેકનોલોજીના આ યુગમાં બેંકિંગ સેવાઓમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) અને ડિજિટલ નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવું એ પણ સમિતિના એજન્ડામાં સામેલ છે. પેનલ બેંકો નવી ટેકનોલોજી ઝડપથી અપનાવી શકે તે માટેનો રોડમેપ તૈયાર કરશે અને ડિજિટલ બેંકિંગ સંબંધિત સાયબર જોખમોને રોકવા માટે સુરક્ષા પગલાંની ભલામણો કરશે. આ ઉપરાંત, બેંકોમાં કુશળ કર્મચારીઓની ભરતી, તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ જેવા પાસાઓ પર વિચાર કરી બેંકિંગ ક્ષેત્રના કાર્યબળને ટેકનોલોજીકલ બદલાવો માટે તૈયાર કરવામાં આવશે.
ધિરાણ સિસ્ટમ અને પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગની ચકાસણી
સમિતિ પ્રાયોરિટી સેક્ટર લેન્ડિંગ (Priority Sector Lending) અને લીડ બેંક સ્કીમ્સની ઉપયોગીતા તપાસશે. આનાથી એ સમજવામાં મદદ મળશે કે ખેડૂતો, નાના વ્યવસાયો અને અન્ય જરૂરિયાતમંદ ક્ષેત્રો સુધી લોન પહોંચાડવામાં વર્તમાન સિસ્ટમ કેટલી સફળ રહી છે. ધિરાણ વિતરણને વધુ પારદર્શક, સંતુલિત અને બદલાતી આર્થિક જરૂરિયાતો માટે વધુ પ્રતિભાવશીલ બનાવવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવશે.
મૂડીની જરૂરિયાતો અને ધિરાણ ક્ષમતા મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ
સમિતિ નાણાકીય ક્ષેત્રની ભાવિ મૂડી જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન કરશે, જેમાં બેંકો, વિકાસ નાણાકીય સંસ્થાઓ (DFIs) અને બિન-બેંકિંગ નાણાકીય કંપનીઓ (NBFCs) નો સમાવેશ થાય છે. લાંબા ગાળે આ સંસ્થાઓ માટે પૂરતી મૂડી સુનિશ્ચિત કરવા માટે વિકલ્પો પ્રસ્તાવિત કરાશે. સાથોસાથ, વ્યવસાયો માટે ઉપલબ્ધ મૂડીના ખર્ચનો અભ્યાસ કરીને દેશમાં ખાનગી રોકાણને પ્રોત્સાહન આપતી અને આર્થિક પ્રવૃત્તિને વેગ આપતી નીતિઓ ઘડાશે.
આ પણ વાંચો : Rule Change 1st November: 1 નવેમ્બરથી દેશમાં બદલાશે આ મોટા નિયમો! LPG સિલિન્ડર, ટોલ પાસ અને GST પર પડશે સીધી અસર
