2000 રૂપિયાની નોટ હવે દેશમાં ચલણમાં નથી. ભારતીય રિઝર્વ બેંકે મે ૨૦૨૩માં તેને ચલણમાંથી પાછી ખેંચી લેવાનો નિર્ણય લીધો હતો. 2000 રૂપિયાની નોટો કાયદેસર ટેન્ડર હોવા છતાં, તેનો ઉપયોગ હવે વ્યવહારો માટે થતો નથી. આવી સ્થિતિમાં, જો તમારા ઘર, દુકાન કે વ્યવસાયમાં હજુ પણ 2000 રૂપિયાની નોટો પડી હોય, તો RBI એ તેમને તાત્કાલિક પરત કરવાની સલાહ આપી છે. ભલે રિઝર્વ બેંકે મે 2023થી આ ઉચ્ચ મૂલ્યની નોટો પાછી ખેંચવાનું શરૂ કરી દીધું હોય, પરંતુ બે વર્ષથી વધુ સમય પછી પણ, લગભગ 6,000 કરોડ રૂપિયાની કરન્સી હજુ પણ સર્ક્યુલરમાં છે.
સિસ્ટમમાંથી જૂની નોટોને હટાવી રહી છે RBI
RBI એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે 2,000 રૂપિયાની નોટો હજુ પણ કાયદેસર ટેન્ડર છે, એટલે કે તે ચુકવણી માટે માન્ય છે. જો કે, મોટાભાગની બેંક શાખાઓ અથવા રિટેલ આઉટલેટ્સ પર નિયમિત વ્યવહારો માટે હવે તે સ્વીકારવામાં આવતી નથી. 31 ઓક્ટોબર, 2025 સુધીમાં, ચલણમાં રહેલી 2000 રૂપિયાની નોટોમાંથી લગભગ 98.37% નોટો પાછી ખેંચી લેવામાં આવી છે.
નોટો પાછી ખેંચવાની આ પ્રક્રિયા RBIની 'ક્લીન નોટ પોલિસી'નો એક ભાગ છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સિસ્ટમમાંથી જૂની અને ઓછી વપરાયેલી નોટો દૂર કરવાનો છે. દૈનિક વ્યવહારોમાં તેનો ઉપયોગ ઓછો થવાને કારણે નાણાકીય વર્ષ 2018-19 પછી 2000 રૂપિયાની નોટોનું છાપકામ બંધ કરવામાં આવ્યું હતું.
ક્યાં જમા કરાવી શકો છે 2000 રૂપિયાની નોટ?
કોમર્શિયલ બેંક શાખાઓમાં 2000 રૂપિયાની નોટો જમા કરાવવાની કે બદલવાની સુવિધા 7 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ સમાપ્ત થઈ ગઈ છે. હાલમાં, દેશભરમાં ફક્ત 19 RBI કોર્પોરેટ ઓફિસોમાં જ નોટ એક્સચેન્જની સુવિધા ઉપલબ્ધ છે. જો તમે ઈચ્છો તો, તમે દેશના કોઈપણ પોસ્ટ ઓફિસમાંથી 2000 રૂપિયાની નોટો તમારા બેંક ખાતામાં જમા કરાવવા માટે રિઝર્વ બેંકની કોઈપણ કોર્પોરેટ ઓફિસમાં મોકલી શકો છો. આ 19 ઓફિસો અમદાવાદ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, જયપુર, કાનપુર, કોલકાતા, લખનૌ, મુંબઈ, પટના, નવી દિલ્હી અને ચેન્નાઈ જેવા મુખ્ય શહેરોમાં આવેલી છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં કોર્પોરેશનની ઓફિસો કાનપુર અને લખનૌ જેવા મુખ્ય શહેરોમાં આવેલી છે.
નોટ જમા કરાવવા માટે જરૂરી ડોક્યુમેન્ટ્સ
RBIના ચીફ જનરલ મેનેજર (CGM) બ્રિજરાજ દ્વારા જારી કરાયેલા પરિપત્ર મુજબ, રકમ સાચા ખાતામાં જમા થઈ છે તેની પુષ્ટિ કરવા માટે થાપણદારોએ ઓળખ પુરાવા તરીકે પોતાનું આધાર કાર્ડ અને બેંક ખાતાની વિગતો આપવાની રહેશે. લખનૌમાં RBIના પ્રાદેશિક નિર્દેશકે કહ્યું કે તમને શાખામાં એક ફોર્મ આપવામાં આવશે, જે ભરીને નોટ અને ID પ્રૂફ સાથે સબમિટ કરવાનું રહેશે.
કન્ફ્યૂઝ થવાની જરૂર નથી
લોકો હજુ પણ 2000 રૂપિયાની નોટ વિશે મૂંઝવણમાં છે. તેઓ માને છે કે વિલંબને કારણે, આ નોટો અસ્વીકાર્ય થઈ શકે છે અથવા તેમની કિંમત ઘટી શકે છે, પરંતુ આવું નથી. RBI એ જનતાને બાકીની નોટો જમા કરાવવા માટે તેની પ્રાદેશિક કચેરીઓમાં સ્થાપિત ખાસ એક્સચેન્જ કાઉન્ટરનો ઉપયોગ કરવાની અપીલ કરી છે.
આ નોટો નવેમ્બર 2016માં રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા એક્ટ, 1934ની કલમ 24(1) હેઠળ જારી કરવામાં આવી હતી. 2018-19માં તેમનું છાપકામ બંધ કરવામાં આવ્યું હતું. દેશની ચલણ જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે 500 અને 1000 રૂપિયાની જૂની નોટો બંધ કરવામાં આવી હતી ત્યારે નોટબંધી દરમિયાન આ નોટો જારી કરવામાં આવી હતી.
આ પણ વાંચો: Aadhaar Safety: આધાર કાર્ડને સુરક્ષિત રાખવાની 3 રીતો, જાણો ફ્રોડથી બચવાના ઉપાયો
