ભારતમાં ઈંધણના વધતા ભાવ હંમેશા ચર્ચાનો વિષય રહ્યા છે. સામાન્ય નાગરિકના બજેટને ખોરવતા આ ભાવ પાછળનું મુખ્ય કારણ તેની મૂળ કિંમત નહીં, પરંતુ તેના પર લાગતા વિવિધ કરવેરા છે. હાલમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર કેન્દ્ર સરકાર 'એક્સાઈઝ ડ્યુટી' અને રાજ્ય સરકારો 'વેટ' (VAT) વસૂલે છે. આ બેવડા કર માળખાને કારણે ઈંધણની કિંમતો આસમાને પહોંચે છે. જો આ ઈંધણને GST (વસ્તુ અને સેવા કર) ના દાયરામાં લાવવામાં આવે, તો કિંમતોમાં મોટો ઘટાડો થઈ શકે છે.
વર્તમાન સ્થિતિનું વિશ્લેષણ
આજે દિલ્હી જેવા મોટા શહેરોમાં પેટ્રોલની મૂળ કિંમત અંદાજે ₹55 થી ₹56 પ્રતિ લિટર છે. જોકે, ગ્રાહક સુધી પહોંચતા આ કિંમત ₹90-100ને પાર કરી જાય છે. આ તફાવત ટેક્સ, સેસ અને ડીલર કમિશનને કારણે સર્જાય છે. હકીકતમાં, આપણે ઈંધણની કિંમત કરતા તેના પરનો ટેક્સ વધુ ચૂકવીએ છીએ.
GSTના અમલીકરણની સંભવિત અસરો
જો સરકાર ઈંધણને GST હેઠળ લાવે, તો ટેક્સના દર મુજબ કિંમતોમાં નીચે મુજબ ફેરફાર થઈ શકે છે:
12% GST દર સાથે
જો પેટ્રોલ પર 12% GST લાગુ થાય, તો તેના પરનો કર માત્ર ₹6 થી ₹7 થશે. ડીલર કમિશન સાથે ગણતરી કરતા, પેટ્રોલની કિંમત આશરે ₹68 થી ₹70 અને ડીઝલની કિંમત ₹67 થી ₹68 ની આસપાસ આવી શકે છે. આનાથી સીધો ₹20 થી ₹25નો ફાયદો સામાન્ય જનતાને મળી શકે છે.
28% GST દર સાથે
જો સૌથી ઊંચો સ્લેબ એટલે કે ૨૮% GST લાગુ કરવામાં આવે, તો ટેક્સનો હિસ્સો અંદાજે ₹15-16 થશે. આ સંજોગોમાં પેટ્રોલ **₹75 થી ₹80** અને ડીઝલ **₹72 થી ₹75** ની વચ્ચે મળી શકે છે. આ કિંમત વર્તમાન ભાવ કરતા ઓછી જ હશે.
GST કેમ ફાયદાકારક છે?
GST લાગુ થવાનો સૌથી મોટો લાભ ટેક્સ પર ટેક્સ (Cascading Effect)** ની નાબૂદી છે. અત્યારે રાજ્ય સરકારો કેન્દ્રની એક્સાઈઝ ડ્યુટી સહિતની કુલ રકમ પર વેટ વસૂલે છે, જે ગ્રાહકો પર બોજ વધારે છે. GSTમાં માત્ર એક જ નિશ્ચિત ટેક્સ લાગશે, જે પારદર્શિતા લાવશે અને ભાવમાં ઘટાડો કરશે.
મુખ્ય અવરોધ શું છે?
આટલા સ્પષ્ટ ફાયદા હોવા છતાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો વચ્ચે સહમતિનો અભાવ છે. રાજ્યોની આવકનો મોટો હિસ્સો પેટ્રોલિયમ પેદાશો પરના વેટમાંથી આવે છે. જો GST લાગુ થાય, તો રાજ્યોએ તેમની નાણાકીય સ્વાયત્તતા ગુમાવવી પડે તેમ છે. પરિણામે સામાન્ય જનતાને રાહત આપવા માટે રાજકીય ઈચ્છાશક્તિ અને કેન્દ્ર-રાજ્ય વચ્ચેનું સંતુલન અનિવાર્ય છે.
.