તમે પણ ઘણી વાર કોઈને ચેક આપ્યો હશે અથવા કોઈએ તમને ચેકથી ચૂકવણી કરી હશે. ચેક ભરતી વખતે તમે એક વાત અવશ્ય નોંધી હશે કે રકમ લખ્યા પછી "માત્ર" કે "ફક્ત" શબ્દ લખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો 10,000 રૂપિયાનો ચેક હોય, તો તેની આગળ-પાછળ કે અંતે "10,000 ફક્ત" લખવામાં આવે છે. ચેક પર આ શબ્દ લખવાની પ્રથા વર્ષોથી ચાલી આવી છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તે શા માટે લખવામાં આવે છે? શું રકમના અંતે "માત્ર" લખવાનો કોઈ સુરક્ષાકીય ફાયદો છે, કે પછી તે માત્ર એક પરંપરાગત રિવાજ છે? આવો જાણીએ આના પાછળનું અસલી કારણ.
ચેક પર "Only" લખવા પાછળ શું કારણ
ચેકની રકમના અંતે "માત્ર" શબ્દ લખવા પાછળનું સૌથી મોટું કારણ છે સુરક્ષા. જ્યારે આપણે ચેકમાં શબ્દોમાં રકમ લખીએ છીએ, ત્યારે અક્ષરો કે શબ્દો વચ્ચે થોડી જગ્યા છૂટી જતી હોય છે. જો આ જગ્યા ખાલી રાખવામાં આવે તો છેતરપિંડી કરનાર વ્યક્તિ બે શબ્દો અથવા આંકડા વચ્ચે જગ્યા પૂરીને રકમમાં મોટો વધારો કરી શકે છે. આ જોખમને નિવારવા માટે જ રકમના અંતે "માત્ર" લખવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, બેંકો પણ ગ્રાહકોને હંમેશાં એ વાતની સલાહ આપે છે કે ચેક પર શબ્દોમાં લખેલી રકમ અને આંકડામાં લખેલી રકમ બિલકુલ સમાન હોવી જોઈએ.
છેતરપિંડી અટકાવવામાં કેવી રીતે મદદ કરે છે આ નાનો શબ્દ?
ચેકના અંતે "માત્ર" લખવાનો વાસ્તવિક ઉદ્દેશ્ય કોઈ પણ પ્રકારની હેરાફેરી અટકાવીને ફ્રોડ કે છેતરપિંડીનું જોખમ ઘટાડવાનો છે. ઉદાહરણ તરીકે, જ્યારે તમે ચેક પર "રૂપિયા દસ હજાર માત્ર" લખો છો, ત્યારે તેનો સ્પષ્ટ અર્થ એ થાય છે કે આ ટ્રાન્ઝેક્શન માટેની અંતિમ અને આખરી રકમ છે, અને તેમાં પાછળથી કોઈ અન્ય શબ્દ કે આંકડો ઉમેરી શકાતો નથી. આના પરથી સ્પષ્ટ થઈ જાય છે કે ચેક પર "માત્ર" લખવું એ માત્ર કોઈ રિવાજ નથી, પરંતુ બેંકિંગ સુરક્ષા માટેનું એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
શું ચેક પર "માત્ર" લખવું ફરજિયાત છે? નિયમો શું કહે છે?
આ બાબતે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) ની કોઈ કડક કે વિશેષ માર્ગદર્શિકા નથી, પરંતુ એક્સિસ બેંક (Axis Bank) અને ઇન્ડસઇન્ડ બેંક (IndusInd Bank) જેવી પ્રમુખ ખાનગી બેંકો તેમના ગ્રાહકોને રકમ શબ્દોમાં ભરીને અંતે "માત્ર" અથવા "Only" લખવાની સ્પષ્ટ સૂચના આપે છે. પરિણામે, સુરક્ષાના આગ્રહને કારણે લગભગ તમામ બેંકોએ આ પ્રથા સ્વીકારી છે અને ગ્રાહકોને ચેક ભરતી વખતે આ બાબતનું ધ્યાન રાખવા માટે કહેવામાં આવે છે. સાથે જ, રકમ હંમેશાં આંકડા અને શબ્દો બંનેમાં લખવી અનિવાર્ય માનવામાં આવે છે.
ચેક આપતા કે સહી કરતા પહેલા ધ્યાનમાં રાખવા જેવા મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ
ચેક પર સહી કરતા પહેલાં ચોક્કસ ચકાસી લો કે તેના પર કોઈ ખાલી જગ્યા કે ગેપ રહી ગયો નથી. સહી કરતા પહેલાં પ્રાપ્તકર્તાનું નામ (Payee Name), તારીખ અને રકમ બરાબર છે કે નહીં તેની ખાતરી કરી લો. શબ્દોમાં અને આંકડામાં લખેલી રકમ એકબીજા સાથે સંપૂર્ણપણે મેળ ખાતી હોવી જોઈએ. ચેકમાં ક્યારેય ઓવરરાઈટિંગ (કાચકૂચ) કરવાનું ટાળવું જોઈએ, કારણ કે ભૂલ હોવા પર બેંક ચેક રદ કરી શકે છે. તમામ વિગતો કાળજીપૂર્વક ભરવાથી ચેકમાં કોઈપણ પ્રકારની છેતરપિંડી કે હેરફેરની શક્યતા નહિવત્ થઈ જાય છે.
આ પણ વાંચો : UPI એ તહેવારોમાં તોડ્યા તમામ રેકોર્ડ! જાણો દિવાળી સુધી ટ્રાન્ઝેક્શન ફ્રી રહેશે કે નહીં
