મિડલ ઈસ્ટમાંથી ક્રૂડ ઓઇલની નિકાસ ફરી એક વખત યુદ્ધ પહેલાંના સ્તરથી ઉપર પહોંચી છે. શિપ-ટ્રેકિંગ કંપની Kplerના પ્રાથમિક આંકડા મુજબ સપ્ટેમ્બરના અંતિમ સપ્તાહમાં 7માંથી 4 દિવસ દરમિયાન આ વિસ્તારમાંથી ક્રૂડ નિકાસ યુદ્ધ પહેલાંના સરેરાશ સ્તર કરતાં વધારે રહી હતી. જોકે બીજી તરફ હોર્મુઝની ખાડી અને આસપાસના વિસ્તારમાં ટેન્કર પર હુમલા વધી રહ્યા છે, જેના કારણે ઓઇલ સપ્લાય સામાન્ય થવાની પ્રક્રિયા હજુ પણ જોખમમાં છે.
19.5થી 22.5 મિલિયન બેરલ સુધી નિકાસ
Kplerના ડેટા પ્રમાણે 24 સપ્ટેમ્બર અને 27થી 29 સપ્ટેમ્બર વચ્ચે મિડલ ઈસ્ટમાંથી ક્રૂડની નિકાસ 19.5 મિલિયનથી 22.5 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ સુધી પહોંચી હતી. યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં, એટલે કે માર્ચ 2025થી ફેબ્રુઆરી 2026 વચ્ચે આ વિસ્તારની ક્રૂડ નિકાસ સરેરાશ લગભગ 18 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી. એટલે સપ્ટેમ્બરના કેટલાક દિવસોમાં નિકાસ આ જૂના સ્તર કરતાં નોંધપાત્ર રીતે વધારે રહી હતી. 1 ઓક્ટોબરે 7 દિવસની સરેરાશ ક્રૂડ નિકાસ 18.5 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસ હતી. આ ગણતરીમાં હોર્મુઝ મારફતે થતી નિકાસ ઉપરાંત લાલ સમુદ્ર, ગલ્ફ ઓફ ઓમાનના ટર્મિનલ અને જહાજમાંથી જહાજમાં કરવામાં આવતા ઓઇલ ટ્રાન્સફરનો પણ સમાવેશ થાય છે.
હોર્મુઝમાં ટેન્કર માટે જોખમ વધ્યું
ઓઇલની નિકાસ વધતી હોવા છતાં હોર્મુઝમાંથી પસાર થતા વેપારી જહાજો માટે જોખમ ઓછું થયું નથી. શિપિંગ ઇન્ટેલિજન્સ કંપની Marisksના જણાવ્યા પ્રમાણે તાજેતરમાં જહાજોની અવરજવર વધતાં આ વિસ્તારમાં અચાનક હુમલાનું જોખમ વધારે અને અનિશ્ચિત બન્યું છે. Marisksના જણાવ્યા પ્રમાણે તાજેતરના દિવસોમાં ઓછામાં ઓછા 7 ટેન્કર હુમલા નોંધાયા છે. 1 ઓક્ટોબરે Kazimah III નામના મોટા ક્રૂડ ટેન્કરને હોર્મુઝમાં અજાણ્યા પ્રોજેક્ટાઇલથી નુકસાન થયું હતું અને તેમાં આગ લાગી હતી. જોકે જહાજના તમામ ક્રૂ સભ્યો સુરક્ષિત હોવાનું જણાવાયું હતું. બ્રિટનની UK Maritime Trade Operations એજન્સીએ પણ 2 ઓક્ટોબરથી હોર્મુઝ અથવા ગલ્ફ ઓફ એડનમાં દરરોજ ઓછામાં ઓછા એક હુમલાની માહિતી આપી છે.
હોર્મુઝમાંથી LNGની અવરજવર પણ વધી
સપ્ટેમ્બરમાં હોર્મુઝમાંથી બહાર જતાં LNG કાર્ગોની સંખ્યા પણ ફેબ્રુઆરી બાદના સૌથી ઊંચા માસિક સ્તરે પહોંચી હતી. એટલે માત્ર ક્રૂડ ઓઇલ જ નહીં, પરંતુ ગેસના વૈશ્વિક સપ્લાય માટે પણ આ માર્ગ ફરી મહત્વનો બની રહ્યો છે. યુદ્ધ પહેલાં હોર્મુઝમાંથી દરરોજ આશરે 125 મોટા વેપારી જહાજો પસાર થતાં હતાં. તેમાં ઓઇલ ટેન્કર, ગેસ કેરિયર, બલ્ક કેરિયર અને કન્ટેનર જહાજો સામેલ હતાં. આ માર્ગ વિશ્વના દૈનિક ક્રૂડ ઓઇલ અને LNG સપ્લાયના લગભગ 20% સાથે જોડાયેલો હતો.
ઓઇલ નિકાસ વધી છતાં ભાવ કેમ ઊંચા છે?
મિડલ ઈસ્ટમાંથી ઓઇલનો પ્રવાહ વધ્યો હોવા છતાં આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટી રાહત જોવા મળી નથી, તેનું મોટું કારણ લોજિસ્ટિક્સ છે. હોર્મુઝમાંથી ઓઇલ લઈ જવા માટે હવે લાંબા અને જટિલ રૂટનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. કેટલાક કિસ્સામાં ગલ્ફ ઓફ ઓમાનમાં એક જહાજમાંથી બીજા જહાજમાં ઓઇલ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે. તેના કારણે ટેન્કરની માંગ અને શિપિંગ ખર્ચ ખૂબ વધી ગયા છે. મિડલ ઈસ્ટથી એશિયા સુધી ક્રૂડ લઈ જતા મોટા ટેન્કરનો દૈનિક ભાડું જાન્યુઆરીના આશરે $30,000થી વધીને $1.2 મિલિયન સુધી પહોંચી ગયું છે. એટલે ઓઇલની ઉપલબ્ધતા વધે તો પણ તેને સુરક્ષિત રીતે ગ્રાહક દેશો સુધી પહોંચાડવાનો ખર્ચ હજુ ઘણો વધારે છે.
ભારત સહિત એશિયા માટે મહત્વનો મુદ્દો
મિડલ ઈસ્ટ ભારત સહિત એશિયાના મોટા ઓઇલ ગ્રાહકો માટે મહત્વનો સપ્લાયર છે. તેથી હોર્મુઝમાં ટેન્કર અવરજવર સુરક્ષિત બને અને શિપિંગ ખર્ચ ઘટે તો ભારતીય રિફાઇનરીઓ સહિત એશિયાના ખરીદદારોને રાહત મળી શકે છે. પરંતુ હાલ નિકાસ યુદ્ધ પહેલાંના સ્તર સુધી પહોંચવા છતાં હુમલા, વીમા ખર્ચ, ટેન્કરની અછત અને લાંબા રૂટ જેવી સમસ્યાઓ યથાવત છે. એટલે જ ઓઇલના ભાવ પર હવે માત્ર સપ્લાય નહીં, પરંતુ તેને વિશ્વના બજારો સુધી પહોંચાડવાની ક્ષમતા પણ મોટી અસર કરી રહી છે.
આ પણ વાંચો: India Switzerland Deal: 100 અબજ ડોલરના રોકાણ અને નોકરીઓની ભરમાર લાવશે આ નવી ડીલ!
