ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે તાજેતરમાં થયેલી વેપાર સમજૂતીની ચર્ચા ખૂબ જ ચર્ચામાં રહી છે કદાચ તેની કિંમત સામાન્ય નાગરિકે ચૂકવવી પડી શકે છે. તેમની "અમેરિકા ફર્સ્ટ" નીતિ હેઠળ, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ભારત પર એક કડક શરત મૂકી છે. શરત એ છે કે ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવું પડશે અને તેના બદલે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને વેનેઝુએલા પાસેથી તેલની ખરીદી વધારવી પડશે.
તો અસર થઇ શકે છે પેટ્રોલ ડીઝલના ભાવ પર
જો ભારત આમ કરવામાં નિષ્ફળ જાય તો ટ્રમ્પે 25% ટેરિફ ફરીથી લાદવાની ધમકી આપી છે. હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જો ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે અમેરિકાની માંગણીઓને સંપૂર્ણપણે સ્વીકારે છે તો તેની પેટ્રોલ ડીઝલના ભાવ પર અસર થઇ શકે છે.
મહત્વનું છે કે ભારત તેની કુલ તેલ જરૂરિયાતોના આશરે 85% વિદેશથી આયાત કરે છે. રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર બન્યો હતો. ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં રશિયા એકલાનો હિસ્સો હતો. જો કે ગતિશીલતા ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. નિષ્ણાતો માને છે કે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી ભારત માટે એક મુશ્કેલ કાર્ય હશે, જોકે ઘટાડો પહેલાથી જ શરૂ થઈ ગયો છે.
શું કહે છે અહેવાલો ?
રોઇટર્સના અહેવાલો સૂચવે છે કે ભારતીય રિફાઇનરી કંપનીઓ પર અસર પહેલાથી જ અનુભવાઈ રહી છે. ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન (IOC) અને HPCL જેવી સરકારી કંપનીઓ હવે વેનેઝુએલા તરફ વળવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ખાનગી ક્ષેત્રની દિગ્ગજ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે રશિયન તેલ ખરીદી અટકાવી દીધી છે અને વેનેઝુએલાથી મોટા પ્રમાણમાં શિપમેન્ટનો ઓર્ડર આપ્યો છે.
તો શું રશિયા પાસેથી નહી ખરીદે તેલ ?
મુદ્દો ફક્ત રાજકારણનો નથી પણ તેલની રસાયણનો પણ છે. રશિયાના રાષ્ટ્રીય ઉર્જા સુરક્ષા ભંડોળના નિષ્ણાતો કહે છે કે તેલ બદલવાનું ફક્ત સપ્લાયર્સ બદલવા જેટલું સરળ નથી. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ દ્વારા વેચવામાં આવતું શેલ તેલ ઘણું હળવું છે અને ગેસ કન્ડેન્સેટ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. બીજી બાજુ રશિયાનું યુરલ ક્રૂડ ભારે છે અને તેમાં સલ્ફરનું પ્રમાણ વધુ છે.
સમસ્યા એ છે કે ભારતની ઘણી રિફાઇનરીઓ આ ભારે અને સલ્ફરથી ભરપૂર રશિયન તેલને પ્રક્રિયા કરવા માટે રચાયેલ છે. જો ભારત અમેરિકન તેલનો ઉપયોગ કરે તો તેને અન્ય ગ્રેડ સાથે ભેળવવા માટે ઘણા પૈસા ખર્ચવા પડશે. આનો અર્થ એ છે કે રાતોરાત એક તેલને બીજા તેલથી બદલવું તકનીકી રીતે જટિલ અને ખર્ચાળ છે.
રશિયા ઓફર કરી રહ્યું છે ડિસ્કાઉન્ટ !
રશિયા ભારતને તેલ પર નોંધપાત્ર ડિસ્કાઉન્ટ ઓફર કરી રહ્યું છે. પહેલાં આ ડિસ્કાઉન્ટ પ્રતિ બેરલ 7 થી 8 ડોલર હતું, પરંતુ હવે તે વધીને 11 ડોલર થઈ ગયું છે. આનો અર્થ એ છે કે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવું એ ભારત માટે ખૂબ જ નફાકારક સોદો છે. આ દરમિયાન વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના અહેવાલ મુજબ અમેરિકન ક્રૂડ ઓઇલ ભારતીય ખરીદદારો માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ મોંઘુ સાબિત થશે. વોર્ટેક્સા વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે જો ભારતીય રિફાઇનરીઓ રશિયનથી અમેરિકન તેલ તરફ સ્વિચ કરે છે, તો તેમને પ્રતિ બેરલ ઓછામાં ઓછા 7 ડોલર વધુ ખર્ચ કરવા પડશે. વધુમાં યુએસ ગલ્ફ કોસ્ટથી ભારતમાં તેલ લાવવાનો સમય અને શિપિંગ ખર્ચ પણ રશિયા કરતા ઘણો વધારે છે.
જો રિફાઇનરી કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થાય છે, તો તેઓ આ બોજ પોતાના પર સહન કરી શકશે નહીં. તેની સીધી અસર પેટ્રોલ પંપ પરના સામાન્ય માણસ પર પડી શકે છે. કેપ્લરના વિશ્લેષકોએ ચેતવણી આપી છે કે રશિયા પાસેથી ખરીદી બંધ કરવી માત્ર વ્યાપારી રીતે પડકારજનક નહીં હોય પણ ભારત માટે એક મોટો રાજકીય માથાનો દુખાવો પણ બની શકે છે.
