આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારમાં ભારતીય રૂપિયાના ઉપયોગને વધુ વ્યાપક બનાવવા માટે સરકારે એક મોટો નિયમનકારી અવરોધ દૂર કર્યો છે. ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) દ્વારા તાજેતરમાં જાહેર કરાયેલી સૂચના અનુસાર, વિદેશી વેપાર નીતિ 2023 માં તાત્કાલિક અસરથી મહત્વપૂર્ણ સંશોધન કરવામાં આવ્યા છે. આ નવા નિયમ હેઠળ, નિકાસકારો હવે દેશની વિદેશી વેપાર નીતિ હેઠળ મળતા પ્રોત્સાહનો અને લાભો જાળવી રાખીને, ભારતીય ચલણમાં ચુકવણી સ્વીકારી શકે છે. આ પગલું પરંપરાગત મુક્તપણે રૂપાંતરિત ચલણો પર આધારિત હાલની સિસ્ટમની બહારની એક વધારાની સુરક્ષિત ચુકવણી પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે.
નવા નિયમોની મુખ્ય વિશેષતાઓ
નવા વિદેશી વેપાર નીતિ નિયમો હેઠળ, એશિયન ક્લિયરિંગ યુનિયન (ACU) પ્રાદેશિક ચુકવણી પ્રણાલીની બહારના દેશોમાં નિકાસકારો હવે ભારતીય રૂપિયામાં કરાર અને ઇન્વોઇસ સેટલ કરી શકે છે. નેપાળ અને ભૂટાન સિવાય કોઈપણ દેશમાં કરવામાં આવતી નિકાસ, જે માન્ય બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા રૂપિયામાં ચૂકવવામાં આવે છે, તે તમામ FTP લાભો માટે પાત્ર રહેશે. ઈરાનના કિસ્સામાં, સૂચના રૂપિયામાં વેપાર માટે હાલના રક્ષણાત્મક પગલાં જાળવી રાખે છે અને ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ અપ્રસાર પ્રતિબદ્ધતાઓ સંબંધિત સંવેદનશીલ માલ અને તકનીકો પર લાગુ પડે છે.
નિકાસકારો માટે ભારતીય ચલણની નવી છૂટ
આ ફેરફાર જુલાઈ 2022 માં શરૂ થયેલી નિયમનકારી પ્રક્રિયાને પૂર્ણ કરે છે, જ્યારે ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) એ સ્પેશિયલ રૂપી વોસ્ટ્રો એકાઉન્ટ્સ (SRVA) દ્વારા રૂપિયામાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારના સેટલમેન્ટની સિસ્ટમ રજૂ કરી હતી. અગાઉ, FTP નિયમોમાં સ્પષ્ટતાના અભાવે નિકાસકારોમાં અનિશ્ચિતતા હતી કે આવી રસીદો પ્રોત્સાહનો માટે પાત્ર બનશે કે નહીં. DGFT ના આ નવા સુધારાથી આ તમામ અસમંજસતા દૂર થઈ ગઈ છે.
વૈશ્વિક આર્થિક પરિપ્રેક્ષ્ય અને ફાયદા
આ પગલું એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે ચલણના વર્ચસ્વને લઈને ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ભારત સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યું છે કે રૂપિયાનું આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ વૈશ્વિક વેપારમાં સ્થાનિક ચલણનો ઉપયોગ વધારવા માટે છે, ન કે હાલની વિદેશી ચલણ પ્રણાલીને સંપૂર્ણપણે બદલવા માટે. ડોલર-આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રણાલી ઘણીવાર દેશોને પશ્ચિમી પ્રતિબંધો સામે સંવેદનશીલ બનાવે છે, જેમાંથી બચવા માટે સ્થાનિક ચલણમાં વેપાર ફાયદાકારક સાબિત થાય છે.
વેપારીઓને મળશે નવો વિકલ્પ
આ ફેરફાર ખાસ કરીને એવા દેશો માટે અત્યંત ઉપયોગી છે જે યુએસ ડોલરની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે અથવા સ્થાપિત આંતરરાષ્ટ્રીય ચુકવણી પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરવામાં મુશ્કેલી અનુભવે છે. રૂપિયામાં સેટલમેન્ટ કરવાથી ચલણ રૂપાંતરનો ખર્ચ ઘટે છે અને વેપારીઓને નવો વિકલ્પ મળે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ વ્યવસ્થાથી ભવિષ્યમાં ભારતની મોટી વિદેશી વિનિમય અનામત જાળવવાની જરૂરિયાત પણ ઓછી થઈ શકે છે અને ચાલુ ખાતાની ખાધ નિયંત્રણમાં મદદ મળી શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ પ્રાણીઓ વચ્ચે કેવી રીતે પ્રેમ થાય છે? તેઓ પણ દુખી થાય છે ખરી?
