દેશના નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામન 1 ફેબ્રુઆરીએ સંસદમાં આગામી બજેટ 2025 રજૂ કરવા માટે જઈ રહ્યા છે. જેમ જેમ કેન્દ્રીય બજેટ નજીક આવી રહ્યું છે, તેમ તેમ સામાન્ય લોકોનો તેમાં રસમાં વધારો થયો છે કે દેશના નાણાં પ્રધાન સામાન્ય લોકોને શું આપશે. પરંતુ સામાન્ય બજેટમાં કેટલાક શબ્દો હોય છે જે સામાન્ય લોકો સમજી શકતા નથી. જેના કારણે બજેટની ઘણી મહત્વપૂર્ણ બાબતો સામાન્ય લોકો સાથે સંબંધિત છે, પછી તેઓ સમજી શકતા નથી. આજે તમને એવા શબ્દો સમજાવીશું, જેનાથી બજેટ ભાષણ સાંભળતી વખતે તમે તે બધી બાબતોને સરળતાથી સમજી શકો છો.

બજેટને લગતી કેટલીક રસપ્રદ વાતો:-

  • દેશની સ્વતંત્રતા પછી, ભારતનું પહેલું બજેટ 1947 માં આરકે શનમુખમ ચેટ્ટી દ્વારા રજૂ કરાયું હતું. તે વચગાળાના બજેટ હતું, જે દેશની આર્થિક પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓ સામે લડવા માટે 31 માર્ચ 1948 સુધીમાં સાડા સાત મહિનાના સમયગાળાને આવરી લેતો હતો.
  • કેન્દ્રીય નાણાં પ્રધાન નિર્મલા સીતારામન હજી પણ સૌથી લાંબી બજેટ ભાષણનો રેકોર્ડ ધરાવે છે. વર્ષ 2020 માં, તેમણે 2.42 -કલાકનું બજેટ ભાષણ આપ્યું.
  • હલવા સમારોહ એક પરંપરાગત સમારોહ છે જેમાં દર વર્ષે, પરંપરાગત ભારતીય મીઠાઈ "હલવા" તૈયાર કરવામાં આવે છે અને નાણાં મંત્રાલયના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓને સેવા આપવામાં આવે છે જે બજેટ તૈયાર કરવામાં સામેલ છે. તે એક લાંબી પરંપરાઓ છે જે હજી પણ અનુસરે છે.
  • 1950 માં, નાણાં પ્રધાન જ્હોન મથાઈ હેઠળ, કેન્દ્રીય બજેટ છાપવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન લીક થયું હતું. લીક થયા પછી, છાપકામની પ્રક્રિયા રાષ્ટ્રપતિ ભવનથી મિન્ટો રોડમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવી. બાદમાં 1980 માં તેને નોર્થ બ્લોક બેસમેન્ટમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવ્યું.
  • 1955 સુધી, સંઘનું બજેટ ખાસ કરીને અંગ્રેજીમાં હતું, ત્યારબાદ 1955-56 પછી વાર્ષિક નાણાકીય દસ્તાવેજો અંગ્રેજી અને હિન્દી બંનેમાં રજૂ થવાનું શરૂ થયું. આ પરંપરા નાણાં પ્રધાન સીડી દેશમુખ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી.

બજેટને સમજવા માટે કેટલાક જરૂરી ટર્મ્સ.:-

બજેટનો અંદાજ:- બજેટનો અંદાજ એ ચોક્કસ મંત્રાલયને ફાળવવા માટે જાહેર કરાયેલ રકમની અંદાજિત રકમ છે. આ આંકડો ચોક્કસ સમયગાળામાં ખર્ચવામાં આવેલા અંદાજિત ખર્ચનો ઉપયોગ કરવા અને નક્કી કરવા માટે પણ વપરાય છે.

મૂડી ખર્ચ (કેપેક્સ):- મૂડી ખર્ચ એ કુલ રકમ છે જે સરકાર અર્થતંત્રને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ઉપયોગ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે.

ઉપકર (સેસ):- આરોગ્ય સંભાળ અને શિક્ષણ જેવા ઉદ્દેશોને પરિપૂર્ણ કરવા માટે આવકવેરામાં આ વધારાની ટેક્સ ઉમેરવામાં આવે છે.

ડાયરેક્ટ ટેક્સ:- ડાયરેક્ટ ટેક્સ આવકવેરા અને કોર્પોરેટ ટેક્સ અને કંપનીઓ પર વસૂલવામાં આવે છે.

ડિસઇન્વેસ્ટમેન્ટ:- આ એક પ્રક્રિયા છે જે સરકાર તેની હાલની સંપત્તિ વેચવા માટે કરે છે.

આર્થિક સર્વે:- આર્થિક સર્વે એ એક દસ્તાવેજ છે જે નાણાકીય વર્ષમાં દેશના પ્રભાવને પ્રકાશિત કરે છે અને આગામી બજેટનો માર્ગ મોકળો કરે છે.

નાણાકીય ખાધ:- નાણાકીય ખાધ એ છેલ્લા નાણાકીય વર્ષમાં દેશના કુલ ખર્ચ અને કુલ આવક વચ્ચેના તફાવતનું મૂલ્ય છે.

નાણાકીય નીતિ:- દેશની આર્થિક પરિસ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરવા અને કરવેરા અને સરકારી ખર્ચનો અંદાજ લગાવવા માટે આ એક નીતિ પગલું છે.

ડાયરેક્ટ ટેક્સ:- માલ અને સેવાઓ દ્વારા કરદાતાઓ પર પરોક્ષ કર લાદવામાં આવે છે. ભારતમાં અન્ય પરોક્ષ કર સિવાય, જીએસટી, વેટ અને કસ્ટમ ડ્યુટી છે.

ફુગાવો (મોંઘવારી):- ફુગાવો એ દેશમાં માલ અને સેવાઓના કુલ ભાવમાં વધારો છે. જેમ જેમ કોઈ દેશની ફુગાવો વધે છે તેમ, દેશની કુલ ખરીદીની શક્તિ પડે છે.

નવો કર:- નવી ટેક્સ સિસ્ટમ 7 ટેક્સ સ્લેબ આવકવેરા બંધારણ છે જે કર કપાતને દૂર કરીને દર ઘટાડે છે.

ઓલ્ડ ટેક્સ સિસ્ટમ:- જૂની કર પ્રણાલીમાં ફક્ત ચાર આવકવેરા સ્લેબ છે, જેમાંથી 10 લાખ રૂપિયાની આવક માટે કરનો સૌથી વધુ દર 30 ટકા છે.

રીબેટ:- રીબેટ એ કુલ આવકવેરામાં ઘટાડો છે, જે બદલામાં લોકો પરના કરનો ભાર ઘટાડે છે.

સ્રોત (ટીસીએસ) પર એકત્રિત કરવું:- ટીસીએસ એ કર મૂલ્ય છે જે વેચનાર દ્વારા માલ અથવા સેવાઓ વેચવાના સમયે ખરીદનાર પાસેથી એકત્રિત કરવામાં આવે છે.

કર કપાત:- કર કપાત એ મુક્તિ સમાન છે, જે વ્યક્તિ અથવા એકમની કરપાત્ર રકમ ઘટાડે છે.