રાષ્ટ્રીય ગીત વંદે માતરમને લઈને ચાલી રહેલી ચર્ચા વચ્ચે બોલીવુડની વરિષ્ઠ અભિનેત્રી શર્મિલા ટાગોરના તાજેતરના નિવેદન પર અભિનેત્રી અને સાંસદ કંગના રનૌતે સખત વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. શર્મિલા ટાગોરે રાષ્ટ્રગીતના આગળના છંદોમાં હિન્દુ દેવી-દેવતાઓના ઉલ્લેખને લઈને માત્ર શરૂઆતના 2 છંદ જ રાખવાનું સૂચન કર્યું હતું. તેમનું કહેવું હતું કે એક ઈશ્વરમાં માનનારા લોકો માટે આ છંદો સ્વીકારવા મુશ્કેલ બની શકે છે. શર્મિલા ટાગોરના આ નિવેદનનો વીડિયો પોતાની ઇન્સ્ટાગ્રામ સ્ટોરી પર શેર કરીને કંગનાએ લખ્યું કે તેઓ વરિષ્ઠ અભિનેત્રીને પોતાની વાત રજૂ કરવા બદલ માન આપે છે, પરંતુ કળા અને કવિતાની આટલી મર્યાદિત સમજથી તેઓ આશ્ચર્યચકિત છે. કંગનાએ તેમને હિન્દુ-મુસ્લિમની વિચારસરણીથી બહાર આવવા અપીલ કરી.
શર્મિલા ટાગોરે વંદે માતરમ અંગે શું કહ્યું?
તાજેતરમાં સમાચાર એજન્સી IANSને આપેલા એક ઇન્ટરવ્યૂમાં શર્મિલા ટાગોરે અલગ-અલગ ધર્મના લોકો માટે વંદે માતરમની પ્રાસંગિકતા અંગે પોતાની વાત કહી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે જે લોકો માત્ર એક ઈશ્વરમાં વિશ્વાસ રાખે છે, તેમના માટે રાષ્ટ્રગીતના આગળના કેટલાક છંદો ગાવા થોડા મુશ્કેલ બની શકે છે. શર્મિલા ટાગોરે કહ્યું હતું, મારી દૃષ્ટિએ ઘણા ધાર્મિક લોકો માત્ર એક જ ઈશ્વરમાં માનતા હોય છે, અનેક દેવોમાં નહીં. વંદે માતરમમાં એક એવો છંદ છે જેમાં અનેક દેવી-દેવતાઓનો ઉલ્લેખ છે. જે લોકો એક ધર્મ અથવા એક ઈશ્વરમાં માને છે, તેમના માટે વંદે કાલી, વંદે દુર્ગા કહેવું મુશ્કેલ હોય છે. તેથી જો આપણે ભારતના તમામ ધાર્મિક લોકોને સાથે લઈને આગળ વધવા માગતા હોઈએ તો તેના શરૂઆતના 2 છંદ ખૂબ સારા છે.
કંગના રનૌતે આપ્યો જવાબ
શર્મિલા ટાગોરના નિવેદન પર પ્રતિક્રિયા આપતા કંગના રનૌતે કહ્યું કે કોઈ પણ કવિતા કે ગીતમાં શબ્દોનો ઉપયોગ રૂપક તરીકે કરવામાં આવે છે અને તેને ધાર્મિક દૃષ્ટિકોણથી જોવું જોઈએ નહીં. કંગનાએ લખ્યું, હું એ વાતની પ્રશંસા કરું છું કે શર્મિલા જીએ વંદે માતરમ અંગે પોતાની વાત કહી, પરંતુ એક કલાકાર તરીકે મને આશ્ચર્ય થાય છે કે કળા અને કવિતા અંગે તેમની વિચારસરણી આટલી મર્યાદિત અને બનાવટી કેવી રીતે હોઈ શકે. કોઈ પણ ગીતમાં કવિ પોતાની વાતની ઊંડી અસર છોડવા માટે અલગ-અલગ કલ્પનાઓ અને પ્રતીકોનો ઉપયોગ કરે છે. વંદે માતરમ આપણા સ્વતંત્રતા સંગ્રામની ભાવના છે, જેમાં બંકિમચંદ્રજીએ દેશવાસીઓની અંદરની શક્તિ જગાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તમે કળાના આટલા મહાન નમૂનાને માત્ર એક ધાર્મિક રીત-રિવાજ સુધી કેવી રીતે મર્યાદિત કરી શકો?
કંગનાએ સ્વામી વિવેકાનંદનો ઉલ્લેખ કર્યો
કંગનાએ કવિતામાં શક્તિના ઉલ્લેખને માત્ર ધાર્મિક પ્રતીક નહીં પરંતુ ઊર્જા અને તાકાતના પ્રતીક તરીકે સમજાવ્યો. તેમણે સ્વામી વિવેકાનંદના વિચારોનો ઉલ્લેખ કરીને પોતાની વાત રજૂ કરી. કંગનાએ આગળ લખ્યું, સ્વામી વિવેકાનંદે કહ્યું હતું કે મને એવા યુવાનો જોઈએ જેમના સ્નાયુઓ લોખંડ જેવા, હાડકાં સ્ટીલ જેવા અને નસોમાં વીજળી દોડતી હોય. તેઓ હવામાન વિશે વાત કરી રહ્યા ન હતા, પરંતુ દેશની યુવા શક્તિને જગાડી રહ્યા હતા. કૃપા કરીને આ હિન્દુ-મુસ્લિમની વિચારસરણીથી બહાર આવો. જો આપણે એક જ ઈશ્વરમાં માનતા હોઈએ તો પણ ડોક્ટર તાકાતને શક્તિ જ કહે છે. ચાલો આપણે સૌ એકબીજાને પોતાના માનીને ગળે મળીએ. હું તમને ખૂબ પ્રેમ કરું છું અને તમે હંમેશા મને આપો છો તે ગળે મળવા સામે મને કોઈ વાંધો નથી.
વંદે માતરમને લઈને જૂની ચર્ચા ફરી સામે આવી
વંદે માતરમની રચના 1870ના દાયકામાં બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાયે કરી હતી. બાદમાં તેને તેમની જાણીતી નવલકથા 'આનંદમઠ'માં સામેલ કરવામાં આવ્યું હતું. ભારતીય સ્વતંત્રતા આંદોલન દરમિયાન આ ગીત રાષ્ટ્રીય ચેતના અને દેશભક્તિનું મહત્વનું પ્રતીક બની ગયું હતું. ગીતના શરૂઆતના 2 છંદોમાં ભારત માતાની પ્રાકૃતિક સુંદરતા અને ફળદ્રુપતાનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, જ્યારે આગળના છંદોમાં દુર્ગા, લક્ષ્મી અને સરસ્વતી જેવી હિન્દુ દેવીઓનો ઉલ્લેખ જોવા મળે છે. આ જ કારણે સમયાંતરે તેના અલગ-અલગ છંદોને લઈને બૌદ્ધિક અને રાજકીય સ્તરે ચર્ચા થતી રહી છે. શર્મિલા ટાગોરના નિવેદન બાદ કંગના રનૌતના જવાબથી આ ઐતિહાસિક અને કલાત્મક ચર્ચા ફરી એકવાર ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવી છે. અગાઉ કંગના રનૌત નસીરુદ્દીન શાહને પણ ઠપકો આપતી જોવા મળી હતી અને તેમને 'લોમડી' કહ્યા હતા.
આ પણ વાંચો-ભારતની એકમાત્ર એવી નદી જેને 'મા' નહીં પણ 'પિતા' માનવામાં આવે છે! જાણો આ અનોખી નદી પાછળનું રહસ્ય
