દિલ્હી પોલીસ દ્વારા કાયદો-વ્યવસ્થા અને સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને મોટો વહીવટી નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ આદેશ હેઠળ જંતર-મંતરને વિરોધ પ્રદર્શન માટેના અધિકૃત સ્થળોની યાદીમાંથી કાયમી ધોરણે હટાવી દેવામાં આવ્યું છે.
જંતર-મંતર વિશેનો ઇતિહાસ અને ઉદ્દભવ
ઉદ્દભવ અને નિર્માણ:
જંતર-મંતરની સ્થાપના 18મી સદીમાં જયપુરના મહારાજા સવાઈ જયસિંહ દ્વિતીય દ્વારા કરવામાં આવી હતી. દિલ્હી સ્થિત જંતર-મંતરનું નિર્માણ કાર્ય આશરે 1721થી1724 દરમિયાન કરાયુ હતુ.
દેશમાં અન્ય સ્થળો:
મહારાજા સવાઈ જયસિંહે ખગોળશાસ્ત્ર અને અવકાશી ગણતરીઓ માટે દિલ્હી ઉપરાંત જયપુર, ઉજ્જૈન, વારાણસી અને મથુરા સહિત કુલ પાંચ સ્થળોએ વેધશાળાઓ બંધાવી હતી. જે પૈકી મથુરાનું જંતર-મંતર સમય જતાં નષ્ટ થઈ ચૂક્યું છે
જંતર-મંતરનું મહત્ત્વ
વૈજ્ઞાનિક અને ખગોળીય મહત્ત્વ:
તે સમયે આધુનિક ટેલિસ્કોપ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી, આ વિશાળ પથ્થરો અને ઇંટોથી બનેલાં યંત્રો દ્વારા સૂર્ય-ચંદ્ર ગ્રહણ, સમયની સચોટ ગણતરી અને ગ્રહોની ચાલનો અભ્યાસ કરવામાં આવતો હતો. દિલ્હીનું જંતર-મંતર ભારતની પ્રથમ ખગોળીય વેધશાળામાં સ્થાન ધરાવે છે.
લોકશાહી અને આંદોલનનું કેન્દ્ર:
સમય જતાં દિલ્હીનું જંતર-મંતર દેશભરમાંથી આવતા નાગરિકો, રાજકીય પક્ષો, સામાજિક સંસ્થાઓ અને યુવાનો માટે શાંતિપૂર્ણ ધરણાં અને જન-આંદોલનોનું મુખ્ય કેન્દ્ર બની ગયું હતું.
જંતર-મંતર પર અત્યાર સુધી કેટલા પ્રદર્શનો થયા?
જંતર-મંતર પર દાયકાઓથી અસંખ્ય નાના-મોટા વિરોધ પ્રદર્શનો, હડતાળો અને આંદોલનો થયા છે. નીટ પેપર લીક વિરુદ્ધના વિરોધો, યુવાનોના રોજગારલક્ષી પ્રદર્શનો, વિવિધ કાયદાઓ સામેના વિરોધો તેમજ સામાજિક ન્યાય માટેની લડતો અહીં લાંબા સમયથી થતી રહી છે. આ સ્થળ લોકશાહીમાં અવાજ બુલંદ કરવા માટેનું પ્રતિક બની ગયું હતું.
જંતર-મંતર પર હવે પ્રદર્શનની મંજૂરી કેમ નહીં?
દિલ્હી પોલીસ દ્વારા તાજેતરમાં લેવાયેલા એક મોટા નિર્ણય હેઠળ જંતર-મંતરને વિરોધ પ્રદર્શન માટે અધિકૃત સ્થળોની યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યું છે.
તેના વિકલ્પ રૂપે દિલ્હીમાં નીચેના ત્રણ નવા સ્થળોને પ્રદર્શન માટે મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે.
1. રામલીલા મેદાન
2. બુરાડી મેદાન
3. સીબીડી ગ્રાઉન્ડ, પૂર્વ દિલ્હી
કેન્દ્ર સરકાર, ગૃહ મંત્રાલય અને પોલીસ કમિશનરે કેમ આપ્યો આ આદેશ?
જંતર-મંતર પર પ્રદર્શનો પર પ્રતિબંધ મૂકવા અને નવી જગ્યાઓ નક્કી કરવા પાછળના મુખ્ય કારણો નીચે મુજબ છે.
ટ્રાફિક જામ અને જાહેર અસુવિધા:
જંતર-મંતર વિસ્તાર સંસદ ભવન અને મુખ્ય સરકારી માર્ગોની નજીક આવેલો છે. અચાનક કે મોટા પાયે થતા વિરોધ પ્રદર્શનોને કારણે નવી દિલ્હીના મુખ્ય રસ્તાઓ પર ભારે ટ્રાફિક જામ સર્જાતો હતો, જેનાથી સામાન્ય જનતા અને કાયદો-વ્યવસ્થાને ગંભીર મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો.
સુરક્ષા અને વ્યવસ્થાપન:
વીઆઈપી ઝોનની નજીક સુરક્ષાના જોખમો અને ભીડ નિયંત્રણની સમસ્યાઓને ધ્યાનમાં રાખીને અગાઉ પણ અદાલતો અને રાષ્ટ્રીય હરિયાણા ટ્રિબ્યુન દ્વારા આ બાબતે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી.
વહીવટી અને કાનૂની આદેશ:
સુરક્ષા એજન્સીઓ, ગૃહ મંત્રાલય અને દિલ્હી પોલીસ કમિશનરે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવી રાખવા તેમજ રાજધાનીમાં સુરક્ષિત વાતાવરણ ઊભું કરવા માટે આ કડક આદેશ જારી કર્યો છે, જેથી વિરોધ પ્રદર્શનો વ્યવસ્થિત રીતે નિર્ધારિત ખુલ્લા મેદાનોમાં જ યોજાઈ શકે.
આ પણ વાંચોઃ ઓક્ટોબરની ગરમીએ તોડ્યા રેકોર્ડ, ભેજનું પ્રમાણ વધવાથી લોકો પરેશાન!