હવાની સ્પીડે માઈલોનું અંતર કાપતી ભારતની પહેલી બુલેટ ટ્રેન હવે દોડવાની તૈયારીમાં છે. જ્યારે આ ટ્રેન ટ્રેક પર દોડશે ત્યારે તે આધુનિક ભારતની ટેકનિકલ તાકાતનો સૌથી મોટો પુરાવો સાબિત થશે.ગુજરાતમાં સુરતથી બિલિમોરા વચ્ચે તૈયાર કરાયેલા ટ્રેક પર 20 નવેમ્બર 2026થી વીજ સપ્લાય શરૂ કરવા માટે તૈયારીઓ શરૂ કરાઈ છે. ત્યારે બુલેટ ટ્રેન માટે આટલો વીજ સપ્લાય આખરે ક્યાંથી મળશે તે સૌથી મોટો સવાલ છે. શું દેશમાં દોડી રહેલી ટ્રેનની જેમ જ તેને પાવર સપ્લાય અપાશે કે પછી કોઈ ખાસ પાવર કોરિડોર તૈયાર કરાશે.આ ઉપરાંત વીજળીનું આટલું મોટું બિલ કોણ ચૂકવશે તે પણ સૌથી મોટો સવાલ છે. તો આવો જાણીએ આ બિલ કોણ ભરશે અને પાવર ક્યાંથી આવશે.
સામાન્ય નાગરિકોને ટ્રેક અને થાંભલાની નજીક નહીં જવા ચેતવણી
બુલેટ ટ્રેનની ઝડપ સામાન્ય ટ્રેનોની સરખામણીમાં ખૂબજ વધુ હોય છે. તેને ચલાવવા માટે હાલમાં જે વીજ સપ્લાયની વ્યવસ્થા છે તે કામ આવી શકે એમ નથી. મુંબઈથી અમદાવાદ વચ્ચે બની રહેલા આ આખા હાઈ સ્પીડ કોરિડોર પર વિશેષ પ્રકારના ઓવરહેડ વાયરોનું જાળું બિછાવવામાં આવ્યું છે જેમાં 25 હજાર વોલ્ટનું અત્યાધુનિક ટ્રેક્શન પાવર સપ્લાય સિસ્ટમ લગાવવામાં આવ્યું છે.આ એક જાપાની અને વૈશ્વિક ટેકનિક છે જે 320 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની તોફાની ઝડપે દોડતી ટ્રેનને કોઈ વોલ્ટેજ ઘટાડા વિના જ સતત અને સ્થિર વીજ સપ્લાય પ્રદાન કરે છે. સુરતથી બિલીમોરા ટ્રેક પર વીજળીનો સપ્લાય શરૂ થવા સાથે જ આ વાયરોમાં 24 કલાક હાઈ-વોલ્ટેજ કરંટ પ્રવાહિત રહેશે જેને ધ્યાનમાં રાખીને રેલવે પ્રશાસને સામાન્ય નાગરિકોને ટ્રેક અને થાંભલાની આસપાસ ન જવાની ચેતવણી જારી કરી છે.

સરકારે એક મજબૂત પાવર સપ્લાય નેટવર્ક તૈયાર કર્યું
આટલી વિશાળ માત્રામાં વીજળીની આવશ્યકતાને પૂર્ણ કરવા માટે સરકારે એક મજબૂત પાવર સપ્લાય નેટવર્ક તૈયાર કર્યું છે.બુલેટ ટ્રેનને ચલાવવા માટે વીજળી સીધી નેશનલ પાવર ગ્રીડ અને ગુજરાત તથા મહારાષ્ટ્રના પાવર ટ્રાન્સમિશન નિગમોના વિશેષ ગ્રીડ સબસ્ટેશનોથી લેવામાં આવશે.આ મુખ્ય ગ્રીડોમાંથી આવતી વીજળીનો વોલ્ટેજ ખૂબ જ વધુ હોય છે તેથી તેને સીધી ટ્રેનના તારોમાં છોડી શકાતી નથી.તેના માટે 508 કિલોમીટર લાંબા આ આખા મુંબઈ-અમદાવાદ રૂટ પર કુલ 14 અત્યાધુનિક ટ્રેક્શન સબ-સ્ટેશન સ્થાપિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.આ સબસ્ટેશન કોઈ પાવર ફિલ્ટરની જેમ કામ કરશે અને ગ્રીડથી આવતી ઉચ્ચ ક્ષમતાની વીજળીને બુલેટ ટ્રેનના અનુકૂળ 25000 વોલ્ટમાં પરિવર્તિત કરી ઓવરહેડ તારો સુધી પહોંચાડશે.
હાઈ સ્પીડ ટ્રેન સંચાલનમાં સૌથી મોટો પડકાર
હાઈ સ્પીડ ટ્રેન સંચાલનમાં સૌથી મોટો પડકાર એ હોય છે કે જ્યારે ટ્રેન એક વીજ સપ્લાય ઝોનથી નીકળીને બીજા વીજ સપ્લાય ઝોનમાં પ્રવેશ કરે ત્યારે વીજળીના પુરવઠામાં એક સેકન્ડનો પણ વ્યવધાન ન આવે.આ તકનીકી જટિલતાને દૂર કરવા માટે આખા કોરિડોર પર 31 વિશેષ સ્વિચિંગ પોસ્ટ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આ સ્વિચિંગ પોસ્ટ એક સેક્શનથી બીજા સેક્શનની વચ્ચે વીજળીના પ્રવાહને અત્યંત સુચારૂ રૂપથી પસાર કરવાનું કામ કરશે જેનાથી ટ્રેનની ગતિ પર કોઈ અસર પડશે નહીં.આ મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટના નિર્માણ કાર્યમાં જુટેલી મોટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કંપનીઓ હાલમાં ટ્રેક પાથરવા અને સ્ટેશન નિર્માણ માટે સ્થાનિક રાજ્ય વીજળી બોર્ડોથી અસ્થાયી કોમર્શિયલ કનેક્શન અને બેકઅપ જનરેટરોના માધ્યમથી પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરી રહી છે.

કોણ ભરશે બુલેટ ટ્રેનની વીજળીનું ભારે-ભરખમ બિલ?
હવે સવાલ ઊભો થાય છે કે આટલી ભારે માત્રામાં ખર્ચ થતી વીજળીનું બિલ કોણ ચૂકવશે?ભારતની આ પહેલી બુલેટ ટ્રેન પરિયોજનાનું નિર્માણ અને સંચાલન રેલ મંત્રાલયના અધીન કામ કરતી વિશેષ એજન્સી નેશનલ હાઇ-સ્પીડ રેલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ કરી રહી છે.ટ્રેનનું સંચાલન શરૂ થયા પછી ખર્ચ થતી વીજળીનું આખું બિલ આ એજન્સી અને ભારતીય રેલવે દ્વારા સંયુક્ત રૂપે ભરવામાં આવશે.તેના માટે પ્રત્યેક ટ્રેક્શન સબ-સ્ટેશન પર સંબંધિત રાજ્ય વીજળી નિગમોના ઉચ્ચ વિશેષ ડિજિટલ મીટર લગાવવામાં આવ્યા છે જે બુલેટ ટ્રેન દ્વારા ઉપયોગ કરવામાં આવેલી એક એક યુનિટ વીજળીનો સચોટ હિસાબ રાખશે.રેલવે માટે રાજ્ય સરકારો અને વિદ્યુત નિયમન આયોગ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલા વિશેષ રેલવે ટ્રેક્શન ટેરિફના આધારે દર મહિને આ વીજળી બિલની નિયમિત ચુકવણી કરવામાં આવશે.
ખર્ચને સંતુલિત કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે
જે પ્રકારે દેશમાં ચાલતી સામાન્ય એક્સપ્રેસ કે સુપરફાસ્ટ ટ્રેનોના સંચાલન, ઇંધણ અને અન્ય ખર્ચ ટિકિટોના વેચાણથી કાઢવામાં આવે છે તે જ આર્થિક મોડેલ પર બુલેટ ટ્રેન પણ કામ કરશે.બુલેટ ટ્રેનના વીજળી બિલ અને તેના ભારે-ભરખમ મેન્ટેનન્સની ભરપાઈ મુખ્ય રૂપે પ્રવાસીઓ પાસેથી લેવામાં આવતા ટિકિટના ભાડાથી કરવામાં આવશે.આ ઉપરાંત હાઈ સ્પીડ રેલ કોરિડોરના સ્ટેશનોને આધુનિક કોમર્શિયલ હબના રૂપમાં વિકસિત કરવામાં આવી રહ્યા છે.જ્યાં શોપિંગ કોમ્પ્લેક્સ, જાહેરાત,પાર્કિંગ અને અન્ય વ્યાવસાયિક ગતિવિધિઓથી થતી વધારાની આવક પણ વીજળી અને સંચાલનના ખર્ચને સંતુલિત કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
ખુદ વીજળી પણ બનાવશે બુલેટ ટ્રેન
બુલેટ ટ્રેનના વીજ તંત્રની એક સૌથી ચોંકાવનારી અને અનોખી વિશેષતા એ છે કે તે માત્ર વીજળી ખર્ચ જ નહીં કરે પરંતુ ચાલતી વખતે ખુદ વીજળીનું ઉત્પાદન પણ કરશે.આધુનિક શિંકાનસેન ટેકનિક પર આધારિત આ ટ્રેનોમાં રિજનરેટિવ બ્રેકિંગ સિસ્ટમ લગાયેલી હોય છે.જેની અંતર્ગત જ્યારે પણ ઝડપથી દોડતી ટ્રેનને ધીમી કરવા કે રોકવા માટે બ્રેક લગાવવામાં આવે છે.ત્યારે તેની ગતિજ ઉર્જા પાછી વિદ્યુત ઉર્જામાં બદલાઈ જાય છે.આ ઉત્પાદિત વીજળી સીધી ઓવરહેડ તારોના માધ્યમથી પાછી ગ્રીડમાં ચાલી જાય છે જેનો ઉપયોગ તે જ ટ્રેક પર દોડી રહેલી બીજી બુલેટ ટ્રેનને ચલાવવામાં થઈ જાય છે.
આ પણ વાંચોઃ Sandesh Digital Explainer: શું ગુજરાતના 206 ડેમનું 65 ટકા પાણી એક વર્ષ સુધી ચાલશે? જાણો ક્યાં સર્જાઈ શકે છે જળસંકટ